Chính quyền Iran phát động chiến dịch toàn quốc để bắt giữ người biểu tình
- Triệu Phụng Hoa
- •
Sau khi tiến hành trấn áp các cuộc biểu tình trên toàn quốc, nhà chức trách Iran vẫn liên tục bắt giữ thêm người dân. Kể từ khi chính quyền Iran thực hiện đàn áp đẫm máu các cuộc biểu tình yêu cầu chấm dứt chế độ thần quyền vào tháng trước, các vụ bắt giữ như vậy đã kéo dài suốt nhiều tuần.
Bắt giữ rạng sáng
Theo AP, bạn bè của Nyusha và Mona nói với hãng tin rằng hai người bị bắt khỏi nhà vào rạng sáng ngày 16/1 vì bị cáo buộc tham gia các cuộc biểu tình toàn quốc tại Iran. Người cung cấp thông tin yêu cầu ẩn danh vì lý do an toàn.
Lúc 2h sáng hôm đó, 6 xe cảnh sát đỗ trước cổng nhà Nakhii. Tiếng gõ cửa của lực lượng an ninh đánh thức hai chị em nhà Nakhii là Nyusha và Mona khỏi giấc ngủ. Họ bị buộc giao mật khẩu điện thoại, sau đó bị đưa đi.
Từ các thành phố lớn đến vùng nông thôn, nhiều tin tức cho biết nhà riêng và nơi làm việc bị lực lượng an ninh đột kích, cho thấy chiến dịch truy quét đã lan rộng tới mọi tầng lớp xã hội Iran, gồm sinh viên đại học, bác sĩ, luật sư, giáo viên, diễn viên, chủ doanh nghiệp, vận động viên và người làm điện ảnh; ngay cả những nhân vật cải cách thân cận với Tổng thống Masoud Pezeshkian cũng không tránh khỏi.
Các nhà hoạt động theo dõi việc bắt giữ cho biết người bị bắt thường bị giam biệt lập nhiều ngày đến nhiều tuần, bị cấm liên lạc với gia đình hoặc luật sư, khiến thân nhân tuyệt vọng đi tìm tung tích.
Theo Hãng tin các nhà hoạt động nhân quyền (HRANA) có trụ sở tại Hoa Kỳ, số người bị bắt đã vượt quá 50.000. Do Iran phong tỏa internet, việc thống kê rất khó khăn, con số thực tế có thể cao hơn.
Các tổ chức nhân quyền khác ở ngoài Iran cũng đang ghi nhận làn sóng truy quét này. Shiva Nazarahari, người tổ chức Ủy ban Giám sát Tình trạng Người biểu tình Bị bắt (CMSDP), cho biết: “Nhà chức trách tiếp tục nhắm mục tiêu và tiến hành bắt giữ”.
Đến nay, thông qua thông báo trực tiếp từ gia đình và mạng lưới liên lạc tại địa phương, ủy ban đã xác nhận danh tính hơn 2.200 người bị bắt, gồm 107 sinh viên đại học, 82 trẻ em mới 13 tuổi, 19 luật sư và 106 bác sĩ.
Nazarahari cho biết nhà chức trách đang truy xuất camera đường phố, camera cửa hàng và hình ảnh máy bay không người lái để truy tìm người tham gia biểu tình rồi đến nơi ở hoặc nơi làm việc để bắt giữ.
Bị giam nhiều tuần, bặt vô âm tín
Làn sóng biểu tình toàn quốc tại Iran bùng phát từ cuối tháng 12 năm ngoái, chủ yếu do giá cả leo thang gây phẫn nộ. Biểu tình nhanh chóng lan rộng cả nước. Cao điểm diễn ra ngày 8 và 9/1, khi hàng trăm ngàn người xuống đường tại hơn 190 thành phố và thị trấn.
Các cuộc biểu tình bị trấn áp bằng bạo lực chưa từng có. Theo HRANA, số người thiệt mạng đã vượt 7.000, và cho rằng con số thực còn cao hơn nhiều.
Một người biểu tình tại khu Gohardasht, ngoại ô Tehran, nói với AP: “Các vụ bắt giữ cực kỳ phổ biến, như thể muốn bóp nghẹt toàn bộ xã hội”.
2 người thân, 3 bạn của anh trai và nhiều hàng xóm của người này đã bị giết trong giai đoạn đầu trấn áp. Anh yêu cầu ẩn danh để tránh bị nhắm mục tiêu.
Hai chị em Nyusha (37 tuổi) và Mona (25 tuổi) ban đầu bị giam tại nhà tù Evin khét tiếng ở Tehran và được phép liên lạc với cha mẹ. Sau đó họ bị chuyển đến nhà tù nữ Qarchak ở ngoại ô Tehran — nơi các tổ chức nhân quyền từng cho biết đã quá tải và điều kiện vệ sinh tồi tệ ngay cả trước đợt trấn áp này.
Các trường hợp khác do CMSDP ghi nhận cũng rơi vào tình trạng bặt vô âm tín sau khi bị giam. Abolfazl Jazbi bị bắt ngày 15/1 tại một nhà máy ở thành phố Isfahan, miền nam Iran, và gia đình không còn tin tức. Ủy ban cho biết ông mắc bệnh máu nghiêm trọng, cần điều trị liên tục.
Tổ chức luật sư Iran ở hải ngoại có tên Dadban cho biết, Atila Sultanpour (45 tuổi) bị bắt khỏi nhà tại Tehran ngày 29/1 và mất liên lạc từ đó. Ông bị đánh đập bạo lực khi bị đưa đi.
Luật sư Musa Barzin của Dadban, dẫn lời gia đình, nói nhà chức trách còn đóng băng tài khoản ngân hàng của thân nhân người biểu tình hoặc những người công khai ủng hộ họ, chặn SIM và tịch thu tài sản.
Barzin cho biết trong các đợt trấn áp trước, chính quyền Iran vẫn duy trì hình thức pháp lý bề ngoài, nhưng lần này ngay cả điều đó cũng không còn. Quyền tiếp cận hỗ trợ pháp lý của người bị giam ngày càng bị tước bỏ, và thường chỉ được gọi về nhà sau nhiều ngày hoặc nhiều tuần. Luật sư bào chữa cũng đối mặt lệnh triệu tập và giam giữ.
Barzin nói: “Sự phá hoại pháp luật đã đạt đến mức không gì có thể tồi tệ hơn”.
Kháng nghị vẫn tiếp diễn
Dù nhà chức trách chưa từng ngừng trấn áp, nhiều tổ chức dân sự vẫn tiếp tục ra tuyên bố phản kháng.
Hiệp hội Nhà văn Iran — một tổ chức độc lập có truyền thống bất đồng lâu đời — ra tuyên bố mô tả các cuộc biểu tình là cuộc nổi dậy chống lại “47 năm tham nhũng và phân biệt đối xử có hệ thống”.
Hiệp hội cũng cho biết 2 thành viên, trong đó có người thuộc ban thư ký, đã bị bắt.
Một ủy ban toàn quốc đại diện giáo viên kêu gọi các gia đình lên tiếng cho trẻ em và học sinh bị giam. Tuyên bố viết: “Đừng sợ các mối đe dọa từ lực lượng an ninh. Hãy tìm sự trợ giúp của luật sư độc lập. Công khai tên con em các bạn”.
Người phát ngôn Mohammad Habibi cho biết đã ghi nhận ít nhất 200 trẻ em thiệt mạng trong trấn áp, tăng hàng chục trường hợp so với vài ngày trước.
Habibi viết trên mạng xã hội X: “Mỗi ngày chúng tôi đều tự nhủ đây là danh sách cuối cùng, nhưng sáng hôm sau, những cái tên mới lại xuất hiện”.
Các hiệp hội luật sư và tổ chức y tế cũng lên tiếng, trong đó có Hội đồng Y khoa được Chính phủ Iran công nhận, kêu gọi chấm dứt sách nhiễu nhân viên y tế.
Sự phẫn nộ trước đàn áp đẫm máu nay chồng chất với bất mãn kinh tế — tham nhũng, quản lý yếu kém và hàng chục năm bị trừng phạt đã làm cạn kiệt nền kinh tế Iran, đồng tiền mất giá mạnh, lạm phát lên mức cao kỷ lục.
Dù Chính phủ Iran công bố biện pháp mới, gồm chương trình phiếu ưu đãi cho hàng thiết yếu, khủng hoảng vẫn leo thang. Các tổ chức lao động và thương mại, gồm Liên đoàn Hưu trí Toàn quốc, đã ra tuyên bố lên án khủng hoảng kinh tế và chính trị hiện nay.
Trong khi đó, Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump cho biết sẽ điều tàu sân bay thứ hai tới Trung Đông. Trước đó, ông nhiều lần cảnh báo Iran sẽ đối mặt đòn đánh mạnh từ Hoa Kỳ nếu tiến hành xử tử người biểu tình.
Barzin nhận định mức độ tàn bạo trong đợt trấn áp này cho thấy chính quyền Iran đang cảm thấy “nỗi sợ bị lật đổ”.
Xem thêm
Từ khóa Iran biểu tình ở Iran
