Bộ Công an đề xuất tăng mức phạt tiền và bổ sung cơ chế tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự

Phạm Toàn
•
Thứ Ba, 07/07/2026

Bộ Công an đang lấy ý kiến dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), trong đó đề xuất tăng mức phạt tiền và mức định lượng tiền trong cấu thành định tội tại nhiều tội danh. Dự thảo cũng bổ sung cơ chế tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự để tạo điều kiện khắc phục hậu quả đối với một số trường hợp đáp ứng đủ điều kiện.

Ngày 5/7, Bộ Công an đang lấy ý kiến đối với dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi). Dự thảo đề xuất điều chỉnh nhiều quy định liên quan đến xử lý hình sự, trong đó có việc tăng mức phạt tiền, điều chỉnh mức định lượng tiền trong cấu thành định tội tại nhiều tội danh, đồng thời bổ sung cơ chế tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự trong một số trường hợp.

Theo Bộ Công an, các quy định hiện hành về mức phạt tiền và mức định lượng tiền trong cấu thành định tội tại một số tội danh không còn phù hợp với sự biến động của giá cả và điều kiện phát triển kinh tế – xã hội. Từ ngày 1/7/2013 đến tháng 4/2016, mức lương cơ sở là 1,15 triệu đồng. Trước ngày 1/7/2026, mức này là 2,34 triệu đồng và từ ngày 1/7/2026 tăng lên 2,53 triệu đồng.

Cơ quan soạn thảo cũng dẫn số liệu cho thấy GDP bình quân đầu người năm 2015 đạt khoảng 45,7 triệu đồng/người, trong khi năm 2025 ước đạt khoảng 125,5 triệu đồng/người. Theo kết quả sơ bộ khảo sát mức sống dân cư năm 2025, thu nhập bình quân đạt khoảng 5,9 triệu đồng/người/tháng, tăng 9,3% so với năm 2024.

Trên cơ sở đó, dự thảo đề xuất tăng gấp đôi mức phạt tiền và mức định lượng tiền trong cấu thành định tội tại một số tội danh nhằm phù hợp với tình hình phát triển kinh tế – xã hội và hạn chế việc xử lý hình sự đối với những hành vi có mức độ nguy hiểm không đáng kể.

Tại Điều 35 về hình phạt tiền, Bộ Công an đề xuất mức tiền phạt được quyết định căn cứ vào tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội, tình hình tài sản của người phạm tội và sự biến động của giá cả, nhưng không thấp hơn 5 triệu đồng, thay cho mức tối thiểu 1 triệu đồng hiện hành.

Dự thảo cũng bổ sung quy định cho phép căn cứ vào số tiền thu lợi bất chính để quyết định mức phạt trong trường hợp mức tiền phạt quy định trong điều luật thấp hơn khoản thu lợi bất chính. Tuy nhiên, số tiền phạt không vượt quá 3 lần số tiền thu lợi bất chính.

Nhiều tội danh được đề xuất điều chỉnh mức phạt tiền và mức định lượng tiền trong cấu thành định tội. Đối với Tội Đánh tráo người dưới 1 tuổi, Tội Chiếm đoạt người dưới 16 tuổi, mức phạt tiền được đề xuất từ 20-100 triệu đồng, thay vì 10-50 triệu đồng như hiện hành.

Đối với Tội Mua bán, chiếm đoạt mô hoặc bộ phận cơ thể người, mức phạt tiền được đề xuất tăng từ 20-200 triệu đồng, thay cho mức 10-100 triệu đồng hiện nay.

Các tội danh như Tội Làm nhục người khác, Tội Vu khống, Tội Buộc công chức, viên chức thôi việc hoặc sa thải người lao động trái pháp luật, Tội Xâm phạm quyền bình đẳng giới, Tội Cướp tài sản, Tội Cưỡng đoạt tài sản, Tội Cướp giật tài sản, Tội Trộm cắp tài sản, Tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản cũng được đề xuất điều chỉnh tăng mức phạt tiền hoặc mức định lượng tiền trong cấu thành định tội.

Bên cạnh đó, các tội liên quan đến buôn lậu, kinh doanh, vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ, sản xuất, buôn bán hàng cấm, tàng trữ, vận chuyển hàng cấm, cùng các tội Tham ô tài sản, Nhận hối lộ, Lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản, Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ, nhiệm vụ, Lạm quyền trong khi thi hành công vụ, nhiệm vụ cũng được đề xuất điều chỉnh tăng mức định lượng tiền trong cấu thành định tội.

Ngoài các nội dung liên quan đến mức phạt tiền, dự thảo còn bổ sung cơ chế tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự. Theo Bộ Công an, đây là việc tạm thời chưa truy cứu trách nhiệm hình sự trong một khoảng thời gian để người thực hiện hành vi phạm tội có điều kiện khắc phục hậu quả, không phải là xóa bỏ trách nhiệm hình sự.

Theo dự thảo, cơ chế này chỉ áp dụng đối với nhóm tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế và người thực hiện hành vi phải đồng thời đáp ứng ba điều kiện: hành vi gây thiệt hại về kinh tế nhưng nhằm phục vụ phát triển kinh tế – xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh; không liên quan đến tham nhũng; dự án có khả năng, phương án và điều kiện khắc phục hậu quả, mang lại hiệu quả.

Thời gian tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự được đề xuất không quá 2 năm và có thể gia hạn một lần, nhưng không quá 1 năm nếu cần thiết. Khoảng thời gian này không được tính vào thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự. Sau khi hoàn thành việc khắc phục hậu quả và dự án mang lại hiệu quả về kinh tế – xã hội, quốc phòng, an ninh, người thực hiện hành vi còn có thể được xem xét miễn trách nhiệm hình sự.

Góp ý đối với dự thảo, Bộ Nội vụ cho rằng đây là chính sách mang tính nhân đạo và phù hợp với nguyên tắc mới được bổ sung trong dự thảo luật. Tuy nhiên, cơ quan này đề nghị cân nhắc quy định về việc gia hạn thời gian tạm hoãn để tránh bị lợi dụng kéo dài thời gian hoặc tẩu tán tài sản. Bộ Nội vụ cũng đề xuất quy định cơ quan điều tra và VKSND quyết định thời hạn tạm hoãn cụ thể đối với từng vụ việc, thay vì áp dụng chung một mốc thời gian.

Tiếp thu ý kiến góp ý, Bộ Công an cho biết việc khắc phục hậu quả đối với các dự án, công trình lớn cần nhiều thời gian. Vì vậy, dự thảo quy định thời hạn tạm hoãn không quá 2 năm và có thể gia hạn một lần không quá 1 năm. Trên cơ sở đó, các cơ quan tiến hành tố tụng sẽ căn cứ vào tình tiết của từng vụ án để quyết định thời gian áp dụng cụ thể.