20 năm hỗn loạn của liệu pháp tế bào tại TQ: Đắt đỏ và đầy tranh cãi

Từ Diệc Dương
•
Thứ Hai, 18/05/2026

Tình trạng hỗn loạn trong liệu pháp tế bào tại Trung Quốc Đại Lục đã kéo dài hơn 20 năm. Từ giai đoạn đầu các bệnh viện hợp tác với doanh nghiệp để triển khai truyền hồi tế bào, cho đến sau này dùng các danh nghĩa như “liệu pháp đạt tầm Nobel”, “y học tái tạo”, “chống ung thư chống lão hóa” để quảng bá thương mại, các vấn đề như thu phí cao, hiệu quả điều trị không rõ ràng, cũng như bệnh nhân bỏ ra số tiền lớn nhưng khó thấy hiệu quả vẫn liên tục gây chú ý.

Theo báo cáo ngày 15/5 của “Yicai” (Đệ Nhất Tài Kinh), liệu pháp tế bào và gen vốn là công nghệ tiên tiến trong lĩnh vực y sinh.

Thông thường, tế bào được lấy ra từ cơ thể người, sau khi cải tạo, nuôi tăng sinh hoặc xử lý sẽ được truyền trở lại cơ thể. Tuy nhiên tại Trung Quốc Đại Lục, việc các liệu pháp này nên được quản lý như kỹ thuật y tế hay như dược phẩm vẫn luôn gây tranh cãi trong thời gian dài.

Giai đoạn đầu được đóng gói thành “liệu pháp tiên tiến”

Bài báo cho biết, vào đầu những năm 2000, liệu pháp tế bào tại Đại Lục được đóng gói thành phương pháp điều trị tiên tiến để tiếp thị tới bệnh nhân.

Khi đó, nhiều bác sĩ thiếu nền tảng miễn dịch học, chưa hiểu đầy đủ về cơ chế hoạt động của tế bào cũng như phản ứng đào thải có thể xảy ra khi vật lạ đi vào cơ thể, nhưng vẫn giới thiệu cho bệnh nhân các gói truyền hồi tế bào với chi phí đắt đỏ, đồng thời quảng bá chúng như một “sản phẩm tiên tiến”.

Công ty Bắc Khoa Sinh Vật (Beike Biotech), thành lập năm 2005, từng tự nhận là “nhà cung cấp tế bào gốc lớn nhất Trung Quốc”, định vị mình là “nhà cung cấp dịch vụ chuyển hóa lâm sàng công nghệ tế bào” thay vì doanh nghiệp dược truyền thống.

Nhà sáng lập Hồ Tường từng tuyên bố rằng nếu phát triển liệu pháp tế bào theo lộ trình dược phẩm, từ nghiên cứu thượng nguồn, nghiên cứu thử nghiệm quy mô nhỏ, chờ phê duyệt lâm sàng đến thử nghiệm lâm sàng giai đoạn III, chu kỳ đầu tư trung bình có thể vượt quá 10 năm với số vốn không dưới 100 triệu USD.

Sau đó, Bắc Khoa Sinh Vật triển khai hoạt động bằng cách xuất công nghệ cho bệnh viện, truyền hồi tế bào cho bệnh nhân và chia phần chi phí điều trị với bệnh viện.

Khoảng năm 2010, tại Đại Lục đã có hơn 200 bệnh viện cung cấp liệu pháp tế bào gốc. Các dự án liên quan được ứng dụng trong điều trị tim mạch, thần kinh, tổn thương xương khớp, bệnh mãn tính, chống lão hóa và nhiều lĩnh vực khác.

Những liệu pháp này có chi phí rất cao, từng xuất hiện tình trạng “chi phí vài nghìn tệ nhưng thu hàng trăm nghìn tệ”, mang lại lợi nhuận khổng lồ. Tuy nhiên, rốt cuộc có bao nhiêu người thật sự hưởng lợi và bao nhiêu người gặp tác dụng phụ thì vẫn luôn thiếu số liệu thống kê rõ ràng.

Sau vụ Ngụy Tắc Tây, tranh cãi về nạn nhân vẫn tiếp diễn

Sự hỗn loạn trong liệu pháp tế bào lại một lần nữa gây chấn động dư luận trong vụ việc Ngụy Tắc Tây năm 2016. Sinh viên đại học Ngụy Tắc Tây mắc u hoạt dịch, thông qua tìm kiếm trên Baidu đã tìm đến Bệnh viện số 2 thuộc Tổng đội Bắc Kinh của lực lượng Cảnh sát Vũ trang Trung Quốc và tiếp nhận cái gọi là “liệu pháp miễn dịch sinh học”.

Liệu pháp này từng được quảng bá bằng khái niệm “đạt giải Nobel”, nhưng điều trị không thể kiểm soát hiệu quả bệnh tình. Sau khi tiêu tốn hàng trăm nghìn nhân dân tệ (100.000 tệ tương đương 14.680 USD), Ngụy Tắc Tây qua đời.

Sau đó sự việc làm dấy lên nghi vấn rộng rãi đối với quảng cáo y tế của Baidu, cơ chế xếp hạng tìm kiếm trả phí, việc khoán ngoài khoa phòng bệnh viện và các liệu pháp chưa được kiểm chứng đầy đủ.

Ngoài vụ Ngụy Tắc Tây, những năm gần đây lĩnh vực liệu pháp tế bào và công nghệ sinh học liên quan tại Đại Lục vẫn liên tục xuất hiện tranh cãi.

Năm 2018, Hạ Kiến Khuê, cựu phó giáo sư Đại học Khoa học Kỹ thuật Nam Phương, gây chấn động dư luận quốc tế với vụ chỉnh sửa gen trẻ sơ sinh. Khoảng năm 2021, Mã Vinh, thân nhân của một bệnh nhân ung thư dạ dày, tiết lộ rằng cha mình đã tiêu hết tiền tích lũy để điều trị bằng liệu pháp tế bào NK nhưng vẫn không cứu được tính mạng.

Sự việc sau đó kéo theo làn sóng dư luận khi bác sĩ Trương Dục công khai vạch trần “góc tối” trong điều trị ung thư. Những năm gần đây, Bệnh viện Thiên Kiều Tế Nam cũng từng bị phanh phui việc bệnh nhân ung thư tiêu sạch tiền bạc để điều trị bằng liệu pháp tế bào liên quan, cuối cùng dẫn đến tranh cãi.

Việc đóng gói thương mại vẫn chưa biến mất

Bài báo cũng đề cập rằng, mặc dù sau đó một số doanh nghiệp và tổ chức đã rút lui hoặc chuyển hướng sang lĩnh vực khác, nhưng các hoạt động quảng bá thương mại liên quan vẫn chưa hoàn toàn biến mất. Những năm gần đây, trong các lĩnh vực thẩm mỹ y khoa, chống lão hóa và can thiệp bệnh mãn tính, khái niệm liệu pháp tế bào vẫn thường xuyên được dùng làm công cụ tiếp thị.

“Đệ Nhất Tài Kinh” cho biết, những năm gần đây tại Trung Quốc Đại Lục, liệu pháp tế bào dần hình thành 2 hướng quản lý là dược phẩm và kỹ thuật y tế, nhưng ranh giới giữa hai bên vẫn tiếp tục gây tranh cãi.

Một số doanh nghiệp lo ngại rằng nếu một số liệu pháp tế bào được triển khai và thu phí tại cơ sở y tế dưới danh nghĩa “ứng dụng chuyển hóa công nghệ mới”, thì có thể không cần trải qua đầy đủ quy trình thử nghiệm lâm sàng và phê duyệt đăng ký như yêu cầu đối với phát triển dược phẩm.