Từ Pháp đến nhiều nước châu Âu, giới trẻ biểu tình vì kinh tế khó khăn

Panos Mourdoukoutas
•
Thứ Bảy, 07/11/2026

Làn sóng biểu tình của giới trẻ khởi phát từ Pháp vì những khó khăn kinh tế đã lan ra nhiều nước châu Âu, thu hút ngày càng đông người. Diễn biến này khiến giới đầu tư lo ngại bất ổn chính trị.

Học sinh trung học biểu tình trên đường phố Paris, Pháp ngày 8/10/2026. (Ảnh: Shutterstock)

Ban đầu, người biểu tình phản đối giá cả sinh hoạt, chi phí nhà ở và việc cắt giảm chi cho giáo dục, dịch vụ xã hội. Dần dần, các cuộc xuống đường trở thành cách bày tỏ nỗi bất mãn rộng hơn về nền kinh tế trì trệ của châu Âu và cơ hội ít ỏi để thế hệ trẻ có cuộc sống tốt hơn.

Tại một số thành phố, các cuộc tuần hành đã biến thành bạo lực. Hình ảnh cửa hàng bị cướp phá, đường phố bốc cháy lên trang nhất các báo, góp phần khiến dòng tiền rút khỏi trái phiếu châu Âu để chuyển sang những kênh được xem là trú ẩn an toàn như trái phiếu Kho bạc Mỹ.

Nỗi bất bình ở mỗi nước một khác. Tại Paris và Brussels, người biểu tình tập trung vào lạm phát, việc cắt giảm giáo dục và sức ép lên dịch vụ xã hội. Tại Madrid và Frankfurt, giá nhà vượt khả năng chi trả là vấn đề trung tâm.

Ở Ý, người biểu tình nhắc đến tiền lương tăng chậm và cơ hội nghề nghiệp hạn chế. Còn ở Albania và Serbia, sự phẫn nộ xoay quanh nạn tham nhũng.

Làn sóng bất ổn nay không còn giới hạn ở người trẻ. Những người lớn tuổi hơn cũng tham gia các cuộc tuần hành phản đối bất bình đẳng thu nhập, ô nhiễm, việc nâng tuổi nghỉ hưu ở Pháp và đề xuất bắt buộc đi nghĩa vụ quân sự ở Đức.

“Châu Âu vẫn là một trong những khu vực thịnh vượng nhất thế giới, với các thiết chế phúc lợi vững mạnh,” ông Grigoris Nikitas, nhà phân tích chính trị sống tại Athens, nói với The Epoch Times.

“Thế nhưng hàng ngàn người đang xuống đường vì họ cảm thấy sự thịnh vượng ấy không còn mang lại cơ hội kinh tế.”

Ông cho biết nhiều người trẻ châu Âu lo rằng họ sẽ sống kém hơn thế hệ cha mẹ mình.

Khoảng cách tăng trưởng

So với nhiều khu vực khác trên thế giới, châu Âu vẫn giàu có. Dù vậy, tăng trưởng của châu lục này tụt lại sau Mỹ, hạn chế cả việc tạo việc làm mới lẫn nguồn lực tài khóa mà các chính phủ cần để duy trì các chương trình phúc lợi.

Số liệu của Ngân hàng Thế giới cho thấy tổng sản phẩm quốc nội (GDP) thực tế của khu vực đồng euro tăng 1,4% trong năm 2025, so với mức 2,2% của Mỹ. Cơ quan Thống kê châu Âu (Eurostat) cho biết kinh tế Pháp suy giảm trong quý I/2026, còn Đức và Ý chỉ tăng trưởng nhẹ.

Sự yếu kém này hiện rõ ở thị trường việc làm cho người trẻ. Tỷ lệ thất nghiệp của người dưới 25 tuổi hiện là 15,4% trong khu vực đồng euro và 15,5% trong toàn Liên minh châu Âu (EU), theo Eurostat. Mức tương ứng ở Mỹ là 9,9%, dữ liệu của Cục Dự trữ Liên bang (Fed) cho thấy.

Tăng trưởng chậm cũng đang gây sức ép lên tài chính công. Các chính phủ phải lo chi trả lương hưu, y tế, giáo dục và nhà ở trong khi vẫn gánh những khoản nợ lớn. Eurostat ghi nhận nợ công của Pháp ở mức 115,7% GDP, còn của Ý là 136,7%.

Những giới hạn tài khóa đó đã góp phần biến bất bình kinh tế thành bất bình chính trị. So với các thế hệ trước, nhiều người trẻ châu Âu đang được hưởng ít dịch vụ hơn, chịu chi phí sinh hoạt cao hơn và có kỳ vọng thấp hơn.

Sức ép chi phí sinh hoạt ở châu Âu

Sức ép chi phí sinh hoạt là một lý do khác khiến người trẻ châu Âu bớt kỳ vọng.

So sánh trực tiếp châu Âu với Mỹ không đơn giản. Người Mỹ thường phải tự bỏ tiền túi nhiều hơn cho y tế, học phí đại học và nhà ở. Ngược lại, người châu Âu nhìn chung được hưởng các dịch vụ công hào phóng, cùng hệ thống giáo dục và y tế được nhà nước trợ cấp.

Tuy nhiên, với người lao động trẻ, thước đo đúng về khả năng chi trả không chỉ là chỉ số giá tiêu dùng chung, mà là số tiền họ còn lại để chi tiêu tùy ý sau khi trả tiền thuê nhà, thuế, hóa đơn năng lượng, chi phí đi lại và ăn uống. Xét theo thước đo này, nhiều thành phố châu Âu đã trở nên quá khó sống.

Giá năng lượng là một gánh nặng lớn. Cả hộ gia đình lẫn doanh nghiệp ở châu Âu đều phải trả giá điện và khí đốt cao hơn ở Mỹ. Khoảng cách này càng nới rộng sau khi nguồn cung khí đốt giá rẻ của Nga bị cắt, cùng với việc chuyển sang các nguồn năng lượng tái tạo kém ổn định hơn và siết chặt quy định môi trường.

Thuế tiêu dùng cao ở EU cũng đẩy chi phí sinh hoạt lên. Thuế giá trị gia tăng (VAT), vốn đã tính sẵn trong giá hàng hóa, thường vượt 20% ở nhiều nước châu Âu. Mỹ không có VAT cấp liên bang, còn thuế bán hàng của các bang và địa phương thấp hơn mức VAT ở châu Âu.

Ngành công nghiệp chịu sức ép

Tình trạng trì trệ của kinh tế châu Âu càng trầm trọng hơn do nền tảng công nghiệp bị bào mòn, sản xuất dời ra nước ngoài và các quy định làm tăng chi phí của nhà sản xuất trong nước.

Ngành ô tô đã trở thành biểu tượng của sức ép đó. Các quy định bắt buộc của EU nhằm đẩy nhanh việc chuyển sang xe sạch hơn đã góp phần làm nhu cầu xe điện và xe hybrid sạc ngoài tăng nhanh. Tuy nhiên, các hãng Trung Quốc sản xuất xe năng lượng mới, gồm xe điện chạy pin, xe hybrid sạc ngoài và xe pin nhiên liệu, đã giành thêm chỗ đứng tại thị trường châu Âu, khiến các nhà sản xuất trong nước phải chạy đua để bắt kịp.

Ở với cha mẹ lâu hơn

Sức ép kinh tế hiện rõ trong nếp sống gia đình. Năm 2025, người trẻ ở EU rời nhà cha mẹ ở tuổi trung bình 26,3, tăng nhẹ so với mức 26,2 của năm 2024, cơ quan thống kê EU ghi nhận. Con số này dao động quanh mức 26 tuổi từ năm 2002.

Ở một số nước Nam Âu và Đông Nam Âu, độ tuổi này cao hơn nhiều. Người trẻ Croatia trung bình 31,5 tuổi mới rời nhà, ở Hy Lạp và Slovakia là 30,9 tuổi, ở Tây Ban Nha và Ý là 30,2 tuổi. Tại Phần Lan, Đan Mạch, Estonia và Litva, tuổi trung bình rời nhà vào khoảng đầu độ tuổi 20.

Với nhiều lao động trẻ, tiền thuê nhà và tiền trả góp mua nhà tăng nhanh hơn tiền lương. Điều đó khiến họ chậm tự lập và thêm bất mãn với hệ thống chính trị mà họ cho là không đáp ứng nhu cầu của mình.

Ông Stathis Giannikos, Chủ tịch Viện Pushkin, cho rằng làn sóng bất ổn của giới trẻ châu Âu còn có gốc rễ văn hóa.

“Các thế hệ ở châu Âu lớn lên trong xã hội tiêu dùng, quen với những quyền lợi mà các nền kinh tế trì trệ không còn gánh nổi,” ông nói với The Epoch Times.

Theo ông Nikitas, một nguồn căng thẳng khác là việc một số xã hội châu Âu không giúp được người nhập cư hòa nhập vào đời sống kinh tế, xã hội chung.

“Khi Pháp cần lao động nhập cư trong thời kỳ công nghiệp hóa, nước này đã xây nhà ở vùng ngoại ô để giải bài toán chỗ ở giá rẻ,” ông nói. “Ngày nay, thất nghiệp và thiếu hạ tầng đã biến một số khu vực trong đó thành nơi nảy sinh những xã hội song song.”

Ngay cả khi kinh tế cả nước khởi sắc, người trẻ ở những khu dân cư này thường thấy rất ít cơ hội để vươn lên, ông nhận xét.

Khủng hoảng vốn con người

Bà Patrizia Porrini, giáo sư quản trị tại Đại học Long Island, cho rằng làn sóng bất ổn này cần được nhìn nhận vừa là khủng hoảng kinh tế, vừa là khủng hoảng vốn con người.

“Những người trẻ, chủ yếu là sinh viên, người mới tốt nghiệp và người mới đi làm, đang tập hợp lại để phản đối tình trạng thiếu đầu tư kéo dài cho giáo dục,” bà nói với The Epoch Times. Theo bà, họ còn phản đối việc chi phí nhà ở chiếm một phần lớn lương khởi điểm, cùng sức ép chi phí sinh hoạt.

Bà cho biết thêm, những sức ép toàn cầu rộng hơn, trong đó có giá năng lượng và lương thực tăng, đã làm nỗi bất mãn tăng thêm.

Bà Porrini cũng cho rằng các cuộc biểu tình là lời cảnh báo các chính phủ về thứ tự ưu tiên chi tiêu. Những hệ thống công giúp nâng năng suất trong tương lai, như trường học, đại học và nhà ở giá phải chăng, đang phải cạnh tranh nguồn tiền với chi tiêu quân sự và an ninh ngày càng tăng. Tại Đức, phong trào “Gen Z Regelt” (Gen Z tự quyết) đã đưa việc phản đối nghĩa vụ quân sự bắt buộc vào danh sách yêu cầu, cùng với lời kêu gọi tăng đầu tư cho giáo dục.

Bà nhận định làn sóng bất ổn phản ánh một thế hệ không còn sẵn lòng lặng lẽ chờ đợi.

“Việc im lặng, kiên nhẫn đứng nhìn phúc lợi hằng ngày mòn dần suốt nhiều thập kỷ sẽ không còn được chấp nhận,” bà Porrini nói.

Với các nhà lãnh đạo châu Âu, thách thức nằm ở chỗ nhiều yêu cầu của người biểu tình cần đến tiền mà chính phủ có thể không có, những cải cách mà cử tri có thể phản đối, và mức tăng trưởng mà châu lục này lâu nay khó đạt được.