Blog: Sự suy tàn của dân chủ Hồng Kông nhìn từ vụ án Hoàng Chi Phong

Nhà hoạt động dân chủ Hồng Kông Hoàng Chi Phong, cựu Tổng thư ký đảng Demosisto, ngày 5/11/2026 bị Tòa án Cấp cao Hồng Kông tuyên phạt 10 năm tù.

10 năm song sắt, khúc bi ca của tự do Hồng Kông. Khi an ninh quốc gia trở thành công cụ đàn áp dân chủ, thứ mất đi sẽ không chỉ là tự do của một con người.

Tin này gây sửng sốt, và cũng khiến người ta đau lòng.

Một người trẻ mới 30 tuổi, dấn thân vào các phong trào xã hội ở Hồng Kông từ tuổi thiếu niên, từng đi qua Phong trào Dù vàng năm 2014 và phong trào phản đối dự luật dẫn độ năm 2019. Vậy mà cuối cùng, người trẻ ấy lại phải ngồi tù dài hạn trong chính những năm tháng tuổi trẻ quý giá nhất của đời mình.

Từ một cậu học sinh trở thành gương mặt tiêu biểu của phong trào dân chủ, từ đấu tranh trên đường phố đến cảnh tù đày, cuộc đời Hoàng Chi Phong phản ánh những thay đổi to lớn của môi trường chính trị Hồng Kông hơn 10 năm qua.

Đây không chỉ là bi kịch của riêng Hoàng Chi Phong, mà còn là hình ảnh thu nhỏ của quá trình dân chủ, tự do ở Hồng Kông không ngừng bị thu hẹp.

Từ Phong trào Dù vàng đến phong trào phản đối dẫn độ: Lý tưởng dân chủ của một thế hệ thanh niên Hồng Kông

Năm 2014, Phong trào Dù vàng bùng nổ ở Hồng Kông. Vô số người trẻ xuống đường, yêu cầu bầu cử dân chủ thực sự, yêu cầu người Hồng Kông được tự quyết định tương lai của mình.

Khi đó, Hoàng Chi Phong vẫn còn là một học sinh. Cũng như nhiều thanh niên Hồng Kông khác, anh tin vào dân chủ, tự do, pháp quyền và quyền công dân, tin rằng một xã hội cần cho phép những tiếng nói khác biệt tồn tại.

Năm 2019, phong trào phản đối dự luật dẫn độ một lần nữa lan khắp Hồng Kông.

Hàng triệu người dân Hồng Kông xuống đường, bày tỏ lo ngại về việc sửa đổi luật dẫn độ và về tương lai của quyền tự trị, pháp quyền, tự do ở Hồng Kông.

Phong trào này khiến cả thế giới một lần nữa chú ý đến Hồng Kông.

Tuy nhiên, sau phong trào, môi trường chính trị Hồng Kông thay đổi sâu sắc. Ngày 30/6/2020, Luật An ninh Quốc gia Hồng Kông có hiệu lực. Các tổ chức của phe dân chủ lần lượt giải thể, nhiều nhân vật dân chủ bị bắt, bị truy tố. Báo chí và xã hội dân sự cũng chịu tác động nặng nề.

Hình ảnh tự do, cởi mở mà Hồng Kông từng tự hào đang thay đổi tận gốc rễ.

Đằng sau bản án 10 năm: Xung đột giữa an ninh quốc gia và tự do công dân

Hãng thông tấn Trung ương Đài Loan (CNA) cho biết lần này Hoàng Chi Phong bị buộc tội “âm mưu cấu kết với nước ngoài hoặc thế lực bên ngoài nhằm gây nguy hại an ninh quốc gia”.

Vụ án liên quan đến việc năm 2020, anh cùng La Quán Thông và một số người khác kêu gọi nước ngoài áp dụng các biện pháp như trừng phạt.

Trước đó, Hoàng Chi Phong đã bị tuyên 4 năm 8 tháng tù trong vụ bầu cử sơ bộ Hội đồng Lập pháp của phe dân chủ Hồng Kông. Lần này, anh bị tuyên thêm 10 năm tù.

Đáng lưu ý, tòa quyết định cho 2 tháng 2 ngày trong bản án mới được chấp hành đồng thời với bản án cũ.

Trước bản án này, chúng ta không thể chỉ dừng lại ở điều luật và số năm tù, mà còn phải đặt ra một câu hỏi căn bản: Rốt cuộc, một xã hội nên xác định thế nào là an ninh quốc gia? Công dân bày tỏ nguyện vọng chính trị, kêu gọi cộng đồng quốc tế quan tâm, có nên bị coi là gây nguy hại an ninh quốc gia hay không?

An ninh quốc gia tất nhiên quan trọng, nhưng không nên trở thành lý do để mở rộng quyền lực vô hạn, đè nén các quyền cơ bản của công dân.

Một chính quyền thực sự tự tin cần cho phép xã hội phê bình, chấp nhận sự giám sát của công chúng, tôn trọng những ý kiến chính trị khác biệt.

Nếu một chính quyền không thể dung thứ lời phê bình, thậm chí coi bất đồng chính kiến là mối đe dọa an ninh quốc gia, thì thứ bị tổn hại không chỉ là tự do cá nhân, mà còn là nền tảng pháp quyền của cả xã hội.

Bi kịch Hồng Kông là khoảng cách quá lớn giữa lời hứa của Đảng Cộng sản Trung Quốc và thực tế

Khi Hồng Kông mới được trao trả, một trong những vấn đề cốt lõi mà cộng đồng quốc tế quan tâm là thành phố này có giữ được lối sống và thể chế vốn có hay không.

Lời hứa “một quốc gia, hai chế độ” từng cho người Hồng Kông hy vọng vào tương lai.

Hồng Kông trở thành trung tâm tài chính quốc tế không chỉ nhờ vị trí địa lý và điều kiện kinh tế thuận lợi, mà còn vì nơi đây từng có hệ thống tư pháp tương đối độc lập, môi trường thông tin cởi mở, báo chí tự do và các quyền công dân được bảo đảm.

Những lợi thế thể chế này là tài sản quý giá nhất của Hồng Kông.

Thế nhưng, khi quyền lực chính trị không ngừng mở rộng, khi tự do báo chí bị thu hẹp, khi các nhân vật dân chủ bị giam giữ lâu dài vì hoạt động chính trị, thì lợi thế thể chế vốn có của Hồng Kông tất yếu bị lung lay.

Sức cạnh tranh của một thành phố quốc tế không thể chỉ dựa vào nhà cao tầng, thị trường tài chính và các số liệu kinh tế.

Tự do, pháp quyền, chữ tín và các bảo đảm thể chế cũng là nền tảng không gì thay thế được.

Không còn những điều này, thứ Hồng Kông đánh mất sẽ không chỉ là hào quang của quá khứ, mà có thể còn là lòng tin của thế giới trong tương lai.

Đàn áp có thể khiến đường phố im lặng, nhưng không thể dập tắt khát vọng tự do của người dân

Lịch sử nhiều lần chứng minh rằng cường quyền có thể kiểm soát trật tự xã hội trong một thời gian, nhưng không thể kiểm soát tư tưởng con người mãi mãi.

Phong trào dân chủ Hồng Kông đã gặp nhiều trắc trở. Nhiều người tham gia buộc phải rời bỏ quê hương, có người vào tù, có người lưu vong ở nước ngoài, cũng có người chọn im lặng.

Song dân chủ, tự do và nhân quyền không phải độc quyền của một tổ chức chính trị nào, mà là những giá trị cơ bản mà xã hội loài người cùng theo đuổi.

Bản án 10 năm tù của Hoàng Chi Phong cho thấy việc giam cầm dài hạn đã thay đổi cuộc đời một người trẻ, và cũng khiến thế giới một lần nữa tự hỏi tự do của Hồng Kông rốt cuộc đang đi về đâu.

Chúng ta không nên vì một người phải ngồi tù mà cho rằng lý tưởng của người đó cũng tan biến theo.

Lịch sử sẽ không vì cánh cửa nhà tù đóng lại mà ngừng ghi lại sự thật của một thời đại.

Hồng Kông hôm nay cũng nên là lời cảnh báo cho tương lai Trung Quốc

Hồng Kông từng là cây cầu quan trọng nối Trung Quốc với thế giới tự do.

Nơi đây chứng minh với thế giới rằng xã hội người Hoa cũng có thể có tự do, pháp quyền, dân chủ và thịnh vượng.

Phong trào dân chủ Hồng Kông cũng giúp nhiều người dân Trung Quốc Đại Lục nhận ra rằng việc theo đuổi quyền công dân, yêu cầu chính quyền chịu sự giám sát không phải là cái gọi là độc quyền của phương Tây. Đó là quyền mà mọi công dân trong một xã hội hiện đại đều đáng được hưởng.

Những gì Hồng Kông đang trải qua hôm nay cũng đáng để người dân Trung Quốc Đại Lục suy ngẫm.

Sức mạnh thực sự của một quốc gia không nằm ở việc bắt mọi người chỉ nói cùng một tiếng nói, mà ở chỗ dung nạp được những ý kiến khác biệt. Sức mạnh đó cũng không nằm ở việc khiến người dân sợ hãi quyền lực, mà ở việc đặt quyền lực dưới sự giám sát của người dân.

Một chính quyền không nên xây dựng tính chính danh và uy tín xã hội của mình trên nỗi sợ hãi và sự im lặng, mà nên dựa trên lòng tin của người dân, sự công bằng của pháp luật và việc bảo đảm các quyền công dân.

Tự do của Hồng Kông không thể trở thành dĩ vãng, và dân chủ ở Trung Quốc cũng không nên là giấc mơ xa vời.

Vụ án Hoàng Chi Phong một lần nữa nhắc chúng ta: con đường dân chủ có thể quanh co, cái giá của tự do có khi nặng nề, nhưng một dân tộc không thể vì sợ hãi mà từ bỏ việc theo đuổi phẩm giá.

Song sắt suốt 10 năm khóa lại thân thể một con người, nhưng không nên trở thành nhà tù giam hãm tư tưởng của cả một thời đại.

Với Hồng Kông, chúng ta mong một ngày nơi đây có thể lấy lại tự do báo chí thực sự, tư pháp độc lập, bầu cử dân chủ và các quyền công dân.

Với Trung Quốc, chúng ta mong chờ một xã hội dân chủ không còn cai trị người dân bằng nỗi sợ chính trị, không còn coi những tiếng nói khác biệt là kẻ thù.

Tự do không nên là tội danh, dân chủ không nên là điều cấm kỵ, nhân quyền càng không nên là thứ mà bất kỳ chính quyền nào cũng có thể tùy tiện tước đoạt.

Đó là câu hỏi nghiêm túc mà vụ án Hoàng Chi Phong để lại cho Hồng Kông, cho Trung Quốc và cho cả thế giới tự do.

Xem thêm

Chính khách Canada, bà Pelosi kêu gọi thả Hoàng Chi Phong, 40 tổ chức cùng lên án

Thượng nghị sĩ Canada Leo Housakos và bà Pelosi kêu gọi thả Hoàng Chi Phong, trong khi 40 tổ chức quốc tế lên án bản án 10 năm tù.