Giao Châu dưới thời Sĩ Nhiếp và Đào Hoàng
- Trần Hưng
- •
Giao Châu dưới thời Tam quốc và nhà Tấn trải qua nhiều biến động, có lúc chịu sự cai trị hà khắc của quan lại phương Bắc. Tuy nhiên, cũng có những thời kỳ tương đối yên bình dưới sự cai quản của Sĩ Nhiếp và Đào Hoàng.
Sĩ Nhiếp giúp văn hóa giáo dục Giao Châu phát triển
Năm 203, dưới thời Hán Hiến Đế, Thứ sử Trương Tân cùng Thái thú Giao Chỉ là Sĩ Nhiếp dâng biểu đề nghị đổi tên bộ Giao Chỉ thành Giao Châu, được triều đình nhà Hán chấp thuận.
Giao Châu lúc bấy giờ là vùng đất rộng lớn, bao gồm các quận Giao Chỉ, Cửu Chân, Nhật Nam, Hợp Phố, Nam Hải, Thương Ngô và Uất Lâm, trải dài trên một phần lãnh thổ Việt Nam và miền Nam Trung Quốc ngày nay.
Sĩ Nhiếp làm Thái thú Giao Chỉ hơn 40 năm, từ thời Đông Hán đến đầu thời Tam quốc. Khi nhà Hán suy yếu, Trung Nguyên liên tiếp xảy ra chiến tranh, Sĩ Nhiếp duy trì được sự ổn định tương đối cho Giao Châu.
Ông là người có học vấn, tính tình khoan hậu, trọng dụng người tài và đối đãi lễ độ với các sĩ nhân. Trong lúc Trung Nguyên loạn lạc, hàng trăm sĩ nhân đã tìm đến Giao Châu nương náu. Nhờ đó, kinh điển Nho gia, chữ Hán, lễ nghi và học thuật được truyền bá rộng rãi hơn trong tầng lớp trí thức địa phương.
Mặc dù không chính thức xưng vương, Sĩ Nhiếp có uy thế rất lớn. Người đời sau tôn ông là Sĩ Vương, ghi nhận vai trò của ông trong việc phát triển văn hóa và duy trì ổn định Giao Châu.
Năm 226, Sĩ Nhiếp qua đời. Chính quyền Đông Ngô sau đó tăng cường kiểm soát trực tiếp Giao Châu, khiến tình hình chính trị địa phương có nhiều thay đổi.
Tôn Tư cai trị hà khắc, Lữ Hưng nổi dậy
Khi nhà Đông Hán sụp đổ, Trung Nguyên bước vào thời kỳ Tam quốc với ba nước Ngụy, Thục và Ngô. Giao Châu nằm dưới quyền cai quản của Đông Ngô.
Sau khi Sĩ Nhiếp mất, Đông Ngô cử các quan lại đến thay thế. Đến giữa thế kỷ III, Tôn Tư được bổ nhiệm làm Thái thú Giao Chỉ.
Sử sách ghi nhận Tôn Tư là viên quan tham lam, bạo ngược, thường xuyên gây khó khăn và áp đặt lao dịch khiến dân chúng oán giận.
Năm 263, dưới thời Ngô Cảnh Đế Tôn Hưu, viên quan Đặng Tuân đến Giao Chỉ, ra lệnh thu gom 3.000 con chim công để đưa về Mạt Lăng. Việc vận chuyển đòi hỏi nhiều nhân lực, khiến gánh nặng phục dịch của dân chúng càng thêm nặng nề.
Người dân vốn đã bất mãn với sự cai trị hà khắc của Tôn Tư, nay lại phải chịu thêm việc huy động nhân lực và tài vật nên lòng oán giận ngày càng lớn, dẫn đến một cuộc nổi dậy tại Giao Chỉ.
Năm 263, Lữ Hưng, một viên quan ở Giao Chỉ, cùng những người bất mãn nổi dậy chống lại chính quyền Đông Ngô.
Lực lượng nổi dậy đánh chiếm trị sở Giao Chỉ, bắt và giết Thái thú Tôn Tư cùng viên quan Đặng Tuân.
Cuộc nổi dậy làm thay đổi tình hình chính trị các quận phía nam Giao Châu. Lữ Hưng nắm quyền kiểm soát Giao Chỉ và liên hệ với chính quyền Tào Ngụy, xin quy thuận để nhận được sự công nhận và hỗ trợ.
Lúc này, cục diện Tam quốc cũng xảy ra biến động lớn. Năm 263, nước Ngụy tiêu diệt nhà Thục Hán, khiến Trung Nguyên chỉ còn hai thế lực Ngụy và Đông Ngô.
Triều đình Ngụy tiếp nhận sự quy thuận của Lữ Hưng, phong ông làm An Nam tướng quân, giao quyền quản lý quân sự tại Giao Châu. Hoắc Dặc cũng được giao trách nhiệm quản lý Giao Châu từ xa và lựa chọn quan lại đến nhậm chức.
Năm 264, Đông Ngô chia lại địa giới hành chính, đặt Quảng Châu ở phía bắc gồm Nam Hải, Thương Ngô, Uất Lâm và Hợp Phố, còn Giao Châu phía nam gồm Giao Chỉ, Cửu Chân và Nhật Nam.
Cuối năm 264, Lữ Hưng bị thuộc hạ là Lý Thống giết chết. Sau đó Lý Thống cũng bị những người thuộc phe Lữ Hưng tiêu diệt.
Cái chết của Lữ Hưng khiến Giao Châu tiếp tục rơi vào tình trạng bất ổn, trở thành nơi tranh chấp giữa Đông Ngô và Ngụy Tấn.
Đào Hoàng giúp Giao Châu có gần 30 năm tương đối yên ổn
Năm 265, Tư Mã Viêm, cháu nội của Tư Mã Ý, ép Ngụy Nguyên Đế Tào Hoán nhường ngôi, lập ra nhà Tây Tấn, lấy hiệu là Tấn Vũ Đế.
Những vùng đất Giao Châu đã quy thuận Tào Ngụy trước đó tiếp tục thuộc quyền quản lý của nhà Tấn. Tuy nhiên, Đông Ngô quyết tâm giành lại vùng đất này nên liên tục tổ chức các chiến dịch quân sự, khiến Giao Châu chìm trong chiến loạn.
Năm 269, Đông Ngô mở chiến dịch lớn tiến đánh Giao Châu, Đào Hoàng được cử tham gia chỉ huy quân đội.
Đào Hoàng là người có tài thao lược, biết sử dụng mưu kế và tổ chức quân đội. Sau nhiều trận giao tranh, đến năm 271, quân Đông Ngô giành lại được Giao Chỉ. Đào Hoàng lập công lớn và được bổ nhiệm làm Thứ sử Giao Châu.
Trong cuộc chiến, có lần quân Tấn bị vây trong thành, lương thực cạn kiệt. Biết phía quân Tấn đã có lời thề giữ thành đủ 100 ngày, Đào Hoàng cho cấp lương thực để họ tiếp tục cố thủ đến hết thời hạn rồi mới tiếp nhận đầu hàng.
Hành động ấy cho thấy Đào Hoàng không chỉ giỏi dùng binh mà còn biết vận dụng sự khoan dung và uy tín để thu phục đối phương.
Sau khi ổn định Giao Châu, Đào Hoàng chú trọng củng cố trật tự, chăm lo đời sống dân chúng và khôi phục sinh kế sau nhiều năm chiến tranh. Sử sách ghi nhận ông là người có mưu lược, biết giúp đỡ người nghèo, được người dân địa phương yêu mến.
Tại Hợp Phố, nơi nổi tiếng với nghề khai thác ngọc trai, Đào Hoàng từng đề nghị triều đình nới lỏng những hạn chế buôn bán, giúp người dân thuận lợi trao đổi ngọc trai lấy lương thực và các nhu yếu phẩm.
Năm 280, nhà Tây Tấn tiêu diệt Đông Ngô, chấm dứt cục diện phân tranh Tam quốc. Đào Hoàng quy thuận nhà Tấn và tiếp tục được Tấn Vũ Đế trọng dụng, cho giữ chức vụ cai quản Giao Châu. Nhờ đó, Giao Châu tránh được một cuộc chiến tranh lớn, đời sống dân chúng tiếp tục có điều kiện ổn định.
Đào Hoàng được người địa phương quý mến đến mức khi triều đình nhà Tấn định điều chuyển ông đi nơi khác, hàng nghìn người dân đã dâng biểu xin giữ ông ở lại. Triều đình sau đó chấp thuận nguyện vọng ấy.
Đào Hoàng cai quản Giao Châu gần 30 năm, trải qua hai triều đại Đông Ngô và Tây Tấn. Khoảng năm 300, ông qua đời, dân chúng vô cùng thương tiếc.
“Đại Việt sử ký toàn thư” ghi nhận: “Hoàng ở châu 30 năm, tỏ ra người có ân có uy, được người địa phương yêu mến. Đến khi chết, cả châu khóc thương như mất cha mẹ hiền.”
Giữa thời kỳ Tam quốc và những năm đầu nhà Tấn đầy biến động, Sĩ Nhiếp và Đào Hoàng đã góp phần đem lại những khoảng thời gian tương đối yên ổn cho Giao Châu. Cả hai đều trở thành những nhân vật có ảnh hưởng lớn trong lịch sử thời kỳ này, được sử sách ghi nhận.
Trần Hưng
Xem thêm:
Mời xem video:
Từ khóa lịch sử Việt Nam Giao Châu
