Từ Giao Chỉ đến Kinh thành nhà Hán: Chuyện về Trương Trọng và Lý Cầm

Thời Hán, bộ Giao Chỉ bị xem là “man di”, những chức quan trọng yếu đều do phương bắc nắm giữ. Thế nhưng nhân tài Giao Chỉ thời nào cũng có, Trương Trọng và Lý Cầm dù sống ở 2 thời kỳ khác nhau nhưng đều khiến vua Hán phải thay đổi cách nhìn nhận mà phong cho chức quan.

Trương Trọng

Trương Trọng người quận Nhật Nam, từ nhỏ đã được học chữ Hán cùng các kinh điển Nho gia, lớn lên được làm việc trong chính quyền nhà Hán ở địa phương.

Theo ghi chép từ “Cổ Kim thuận ngôn”, thời vua Hán Minh Đế (58-75 SCN), Trương Trọng vâng mệnh Thái thú đến kinh đô Lạc Dương (tỉnh Hà Nam, Trung Quốc ngày nay) cống nạp sản vật quý hiếm và báo lại tình hình ở sở tại.

Khi vào chầu, Hán Minh Đế thấy có người đến từ xứ “man di” quận Nhật Nam, bèn hỏi: “Người ở quận Nhật Nam có phải quay mặt về hướng Bắc để nhìn mặt trời không?”

Trương Trọng đáp rằng: “Nay ở đây có những quận mang tên Vân Trung (trong mây), Kim Thành (thành vàng), nhưng đâu nhất thiết những nơi ấy phải đúng như tên gọi. Mặt trời ở đâu cũng đều mọc từ phương Đông mà thôi.”

Hán Minh Đế hài lòng trước tài ứng đối của Trương Trọng. Sau này ông được phong làm Thái thú ở quận Kim Thành.

Kim Thành là một quận ở phía tây bắc, nay là thành phố Lan Châu thuộc tỉnh Cam Túc, và một phần tỉnh Thanh Hải. Nơi đây giáp biên giới phía tây gần sa mạc với khí hậu khô và lạnh giá, địa hình hiểm trở. Biên giới tiếp giáp với vùng đất của người Khương và người Hung Nô vốn rất thiện chiến, thường tiến quân quấy nhiễu vùng đất của người Hán. Việc Hán Minh Đế cử Trương Trọng làm Thái thú vùng Kim Thành hẳn là tận dụng nhân tài người Việt để phục vụ cho người Hán.

Lý Cầm

Lý Cầm sống vào cuối thời Đông Hán, ông vốn là người Việt sinh ra ở bộ Giao Chỉ, làm lính túc vệ ở Kinh thành nhà Hán. Lính túc vệ là cấm quân tinh nhuệ được tuyển chọn để bảo vệ Kinh thành. Việc vì sao Lý Cầm sinh ở bộ Giao Chỉ nhưng được cử làm lính túc vệ sử sách không đề cập đến.

Thời nhà Hán chưa có chế độ thi cử như thời nhà Đường, mà chỉ có tiến cử qua xét duyệt kiểm tra. Quy định hàng năm Thái thú ở các Quận phải tiến cử người có đức hạnh “hiếu liêm”, hay tài năng xuất chúng “mậu tài” về Kinh đô. Triều đình sẽ căn cứ vào đức hạnh tài năng, cũng như xuất thân để định chức quan hay sắp xếp công việc.

Ở bộ Giao Chỉ, những người được tiến cử này chủ yếu là thành phần tinh anh, con cháu của các Hào trưởng hay thế lực ở địa phương, nên nhà Hán thực hiện việc này cũng có thêm mục đích như giữ con tin để có được sự trung thành ở các địa phương. D0 vậy nhiều khả năng Lý Cầm thông qua con đường này làm lính túc vệ.

Theo Đại Việt sử ký toàn thư, năm 200, Thứ sử Giao Châu Lý Tiến dâng sớ lên Hoàng đế nhà Hán, cho rằng triều đình chỉ trọng dụng sĩ nhân vùng Trung Châu mà chưa coi trọng nhân tài phương xa. Vua Hán sau đó cho phép người Giao Châu được tiến cử để làm quan tại địa phương, nhưng không được giữ chức ở Trung Châu. Lý Tiến tiếp tục kiến nghị đòi sự đối xử công bằng hơn, song bị các quan phụ trách tuyển bổ phản đối.

Nhận thấy nhà Hán có chính sách quan chế bất công với người Việt, nhân dịp đại triều hội đầu năm, Lý Cầm cùng Bốc Long và khoảng năm, sáu người đồng hương phủ phục trước điện, lên tiếng phản đối sự bất công đối với nhân tài phương Nam. Sau sự việc, triều đình xuống chiếu an ủi và bổ nhiệm hai người Giao Châu làm

Sau này Lý Cầm cũng được bổ nhiệm chức Tư lệ Hiệu úy, là một chức quan giám sát cấp cao dưới thời nhà Hán, có nhiệm vụ thanh tra, phát hiện và đàn hặc các quan lại phạm pháp.

Trần Hưng

Xem thêm:

• Chuyện các Thứ sử họ Đào tại Giao Châu
• Chuyện Sĩ Nhiếp giúp Giao Châu bình yên sung túc, tránh nạn Tam Quốc

Mời xem video: