ĐBQH: Không nên mặc nhiên thu hồi phần đất còn lại khi dự án đạt ngưỡng 75%

Một số đại biểu Quốc hội đề nghị làm rõ điều kiện, bảo vệ người chưa đồng ý trước quy định HĐND tỉnh được phép thu hồi phần đất còn lại, khi dự án đã đạt được thỏa thuận chuyển nhượng trên 75% diện tích và trên 75% số người sử dụng đất.

Thảo luận ở hội trường về dự án Luật Đất đai sửa đổi, sáng 29/10, cơ chế thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất thu hút tranh luận.

Dự thảo quy định khi nhà đầu tư đã thỏa thuận nhận chuyển nhượng được trên 75% diện tích và trên 75% số người sử dụng đất, HĐND cấp tỉnh sẽ xem xét, thông qua việc Nhà nước thu hồi phần diện tích còn lại.

Thực tế, điểm b Khoản 2 Điều 3 Nghị quyết 254/2025/QH15 của Quốc hội (có hiệu lực từ ngày 1/1/2026) đã quy định đất để thực hiện dự án đã hết thời hạn thỏa thuận hoặc hết thời gian gia hạn thỏa thuận, mà đã thỏa thuận được trên 75% diện tích đất và trên 75% số người sử dụng đất thì HĐND cấp tỉnh xem xét, thông qua việc thu hồi phần diện tích còn lại để giao đất, cho thuê đất cho chủ đầu tư.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn ĐBQH TP. Hải Phòng) cho rằng giải pháp này nhằm tháo gỡ cho những dự án đã thỏa thuận được phần lớn diện tích nhưng vẫn đình trệ, và có thể góp phần hạn chế lãng phí nguồn lực. Tuy nhiên, ông lưu ý việc chuyển nhượng vốn dựa trên sự tự nguyện, còn khi Nhà nước thu hồi, quyền sử dụng đất của người dân có thể bị chấm dứt theo quyết định hành chính, dù người đó chưa đồng ý chuyển nhượng.

Ông Sơn nhận định vấn đề cốt lõi không chỉ nằm ở tỷ lệ 75%, mà ở ranh giới giữa lợi ích công cộng và lợi ích kinh doanh thương mại. Ông cảnh báo nếu không xác định rõ ranh giới này, cơ chế mới có thể bị lợi dụng để chuyển rủi ro thương lượng của nhà đầu tư sang Nhà nước và người sử dụng đất.

Vị đại biểu đoàn Hải Phòng đề nghị bổ sung điều kiện áp dụng để việc thu hồi không thay thế việc thương lượng, đồng thời có cơ chế kiểm tra độc lập việc xác định tỷ lệ đồng thuận và phương án bồi thường. Theo ông Sơn, việc thu hồi phần diện tích còn lại không được mặc nhiên thực hiện chỉ vì dự án đạt ngưỡng quy định. Đây là yêu cầu quan trọng nhằm bảo đảm việc thu hồi đất có căn cứ, đúng mục tiêu và không làm suy giảm quyền lợi hợp pháp của những người chưa đồng thuận.

Đại biểu Trương Hồ Hải (Đoàn ĐBQH tỉnh An Giang) lại lo ngại yêu cầu đạt cùng lúc điều kiện 75% diện tích và 75% số người sử dụng đất có thể gây vướng mắc trong thực tế. Dự án có thể không triển khai được chỉ vì thiếu một tỷ lệ nhỏ ở một trong hai tiêu chí. Chẳng hạn, khi một cá nhân hay tổ chức nắm phần diện tích lớn, dự án vẫn chưa đủ cả hai điều kiện dù đông người dân đã đồng ý.

Ông Hải đề nghị cân nhắc phương án chỉ cần đạt 75% diện tích hoặc 75% số người đồng thuận, kèm cơ chế bảo vệ người chưa đồng ý để bảo đảm việc thỏa thuận thực chất, tự nguyện và không bị ép buộc.

Đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long) đồng ý cần tháo gỡ cho các dự án đình trệ, nhưng cho rằng việc thu hồi phần đất còn lại phải được xem xét thận trọng. Bà đề nghị làm rõ tính hợp pháp của dự án, thời điểm bắt đầu tính thời hạn thỏa thuận và trách nhiệm của nhà đầu tư nếu cố ý kéo dài thương lượng.

Theo bà, cách tính số người sử dụng đất cũng cần được quy định minh bạch, gồm các trường hợp nhiều người cùng có quyền trên một thửa, thừa kế chưa chia hay một người có nhiều thửa. Hợp đồng đã ký, có hiệu lực cần được phân biệt với việc đã hoàn tất nhận chuyển quyền.

Bà Nhi đề nghị công khai hồ sơ xác định tỷ lệ, cách tính bồi thường bổ sung và nguồn kinh phí trước khi HĐND cấp tỉnh xem xét. Nghị quyết của HĐND cấp tỉnh cần nêu rõ căn cứ thu hồi, có cơ chế giám sát, và người chưa đồng ý phải được tiếp cận hồ sơ, giải trình, khiếu nại, khởi kiện.

Theo chương trình kỳ họp, Quốc hội sẽ xem xét, thông qua dự án Luật Đất đai sửa đổi ngay tại kỳ họp này.

Xem thêm:

Xem thêm

Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng: Dự thảo Luật Đất đai bảo đảm không lạm dụng thu hồi đất

Ông Trịnh Việt Hùng cho biết dự thảo Luật Đất đai sửa đổi quy định chặt chẽ việc thu hồi đất, không để lạm dụng.