Blog: Từ Mbappé đến Thái Khang Vĩnh, ai cho ĐCSTQ cái gan trừng phạt cả thế giới?
- Trần Tĩnh
- •
Một ông vua sân cỏ châu Âu trị giá hàng trăm triệu, chỉ vì một câu đùa về ảnh chế vốn lan truyền rộng trên mạng Âu Mỹ, đã lập tức chạm vào dây thần kinh của đế chế đỏ. Một văn nhân Đài Loan nho nhã chỉ dừng chân hơn 10 phút tại lễ ra mắt trụ sở tranh cử, cũng bị cắt đứt quan hệ ngay trong đêm và bị chính quyền lên lớp.
Từ sân cỏ đến giới văn nghệ, “cây gậy trừng phạt kinh tế” mà Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) liên tục vung lên rốt cuộc được ai chống lưng? Đồng tiền mồ hôi nước mắt của hơn 1 tỷ người Trung Quốc đã thành “con tin” tối thượng để Trung Nam Hải khống chế dư luận toàn cầu như thế nào?
Một cuộc săn lùng xuyên quốc gia phi lý
Gần đây, một đoạn video phỏng vấn cầu thủ người Pháp Kylian Mbappé lan truyền chóng mặt trên các mạng xã hội ở nước ngoài. Trước ống kính, Mbappé tỏ ra rất thoải mái. Người dẫn chương trình cười hỏi anh thấy bức nào buồn cười nhất trong vô số ảnh chế (meme) về mình đang tràn ngập trên mạng.
Mbappé bật cười, không chút đề phòng. Anh thừa nhận bức hài hước nhất là bức người hâm mộ ghép nguyên khuôn mặt anh vào chân dung một “nhà độc tài Trung Quốc”. Anh nói những lúc chơi game trực tuyến với bạn bè, anh cũng thường lấy ảnh chế này ra đùa.
Trong văn hóa của giới trẻ Âu Mỹ, rộng hơn là của giới thể thao toàn cầu, đây chỉ là một kiểu hài hước đen (black comedy hay dark comedy) hết sức bình thường. Giới bóng đá ai cũng biết Mbappé có đặc quyền rất lớn ở câu lạc bộ, từ chi phối chuyển nhượng, can thiệp việc mua cầu thủ đến góp ý chiến thuật. Vì thế, người hâm mộ châu Âu đùa gọi anh là “lãnh tụ tối cao” hay “nhà độc tài sân cỏ”.
Ghép mặt anh lên quân phục hay chân dung các nhân vật cứng rắn trong lịch sử nhiều nước chỉ là một kiểu cường điệu trong văn hóa người hâm mộ, để chọc ghẹo quyền lực của một ngôi sao.
Thế nhưng câu đùa nhẹ tênh ở thế giới tự do ấy, vừa lọt qua “Vạn lý Tường lửa” của ĐCSTQ, liền như que diêm ném vào một thùng thuốc súng dễ bắt lửa. Dây thần kinh mong manh, căng như dây đàn của chính quyền đỏ lập tức châm ngòi cho một cơn cuồng loạn tập thể ở cấp quốc gia.
Một cơn “động kinh chính trị” gây chấn động toàn cầu
Trong danh mục cấm kỵ chính trị của ĐCSTQ, Mao Trạch Đông không phải một con người bằng xương bằng thịt có thể được nhìn nhận đúng là một nhân vật lịch sử. Ông ta là “bài vị thủy tổ”, là vật tổ cho tính chính danh và bạo lực của chế độ này. Trong hệ thống ngôn từ của ĐCSTQ, đùa cợt về Mao Trạch Đông chẳng khác nào đào mả tổ, đập bàn thờ nhà họ giữa ban ngày.
Thậm chí chưa cần Ban Tuyên truyền ra mật lệnh, một số “rau hẹ béo tốt” thính mũi cùng giới tư bản trong nước đã tự run sợ. Tập đoàn sữa Mengniu đi đầu, nhanh chóng tuyên bố chấm dứt mọi hợp tác thương mại với Mbappé.
Ngay sau đó, các thương hiệu hàng tiêu dùng nhanh trong nước như nước tăng lực Dongpeng, Milkground nối nhau ra thông báo hủy hợp đồng trong đêm. Họ thậm chí cử công nhân làm thâu đêm để tiêu hủy áp phích và tài liệu quảng bá mới in, mới bày lên kệ ở các cửa hàng trên cả nước.
Tiếp đó, bộ máy nhà nước chính thức vào cuộc. Trang web của Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV) và kênh thể thao CCTV vội gỡ mọi chuyên đề liên quan đến Mbappé, Real Madrid, thậm chí cả đội tuyển Pháp, rồi thẳng tay ngừng phát sóng giải La Liga của Tây Ban Nha tại Trung Quốc. Xiaohongshu, Weibo, Douyin xếp tên Mbappé vào nhóm từ khóa nhạy cảm cao nhất để hạn chế lượt hiển thị và chặn.
Hàng chục triệu người hâm mộ Trung Quốc thật lòng yêu bóng đá, từng thắt lưng buộc bụng mua gói hội viên, nay sững sờ tự hỏi: chẳng lẽ từ nay, mỗi khi phát các trận Champions League của Real Madrid, đài phải làm mờ kín tiền đạo chủ lực suốt trận?
Điều khôi hài nhất của cả màn kịch là truyền thông nhà nước, đội quân bình luận thuê và đám “tiểu hồng phấn” hiếu chiến khắp mạng khua chiêng gõ trống, làm như nhà có tang, đẩy vụ việc lên đầu bảng tìm kiếm nóng. Họ cố biến một câu đùa vặt của giới bóng đá thành nỗi nhục lớn của cả dân tộc.
Nhưng khắp Trung Quốc, không một cơ quan truyền thông nào, không một tài khoản lớn nào dám công khai nói Mbappé rốt cuộc đã nói gì, câu nào đã chạm vào dây thần kinh của ĐCSTQ!
Những cư dân mạng tỉnh táo ở Trung Quốc để lại lời châm biếm vô cùng cay độc trong phần bình luận:
“Đây đúng là kiểu hài hước đen đậm chất Trung Quốc nhất: ai cũng phẫn nộ, nhưng không ai biết rốt cuộc mình đang giận cái gì. Anh ta đã nói gì, anh không dám nói ra, thậm chí không cho tôi biết. Vậy anh lấy tư cách gì đại diện cho hơn 1 tỷ người? Lấy tư cách gì mà nói tình cảm của tôi bị tổn thương sâu sắc?”
Lời “từ biệt, cảm ơn, xin lỗi” đàng hoàng của Thái Khang Vĩnh và bộ mặt hung tợn của kẻ bắt nạt
Thật trùng hợp, đúng lúc cơn bão săn lùng trong giới thể thao đang lên cao, một người làm văn hóa ở bên kia eo biển cũng va phải cùng một lưỡi dao hệ tư tưởng đằng đằng sát khí.
Thái Khang Vĩnh, người dẫn chương trình kiêm nhà văn nổi tiếng Đài Loan, xưa nay được công chúng biết đến là người lịch lãm, ôn hòa, coi trọng “đạo ăn nói”. Thế nhưng đầu tháng 10/2026, ông chỉ có mặt 10 phút tại lễ ra mắt trụ sở tranh cử của ông Thẩm Bá Dương, ứng viên thị trưởng Đài Bắc của Đảng Dân Tiến.
Đó thuần túy là thói quen nghề nghiệp của một người dẫn chương trình phỏng vấn lâu năm: thu thập thông tin, quan sát các hiện tượng chính trị, xã hội. Vậy mà ông lập tức hứng một cuộc truy đuổi chính trị dồn dập từ Trung Quốc Đại Lục.
Hãng xe điện Đại Lục Leapmotor nhanh như chớp thu hồi danh hiệu “bạn thân thương hiệu” của ông. Tạp chí thời trang lớn Harper’s Bazaar bản Trung Quốc gỡ mọi chuyên đề về ông ngay trong đêm.
Người phát ngôn Văn phòng Sự vụ Đài Loan còn nghiêm mặt tại cuộc họp báo thường kỳ, dùng giọng bề trên răn dạy giới nghệ sĩ Đài Loan phải “lấy làm vinh dự khi là người Trung Quốc đường đường chính chính, trước những vấn đề đúng sai lớn không có vùng xám”.
Sau 20 ngày im lặng, Thái Khang Vĩnh viết một bài ngắn 500 chữ trên Weibo và Xiaohongshu. Ông không gào thét bày tỏ lòng trung thành như một số nghệ sĩ từng bị dồn vào đường cùng trước đây.
Ông điềm tĩnh kể lại nguyên tắc nghề nghiệp của mình: từ năm 1998 đến nay, ông đã phỏng vấn gần 10.000 người mang đủ loại chính kiến khác nhau. Ông cũng nhắc lại ký ức gia đình: thời trẻ, cha mẹ ông rời Thượng Hải rồi gặp nhau ở Đài Bắc. Một ngày sau khi đăng bài, ông mặc bộ vest sẫm màu xuất hiện tại sự kiện vận động tranh cử của Thị trưởng Tưởng Vạn An thuộc Quốc Dân Đảng.
Trước những câu hỏi dồn dập của phóng viên Đài Loan, Thái Khang Vĩnh nhẹ nhàng cho biết bài viết ấy chứa đựng lời “từ biệt, cảm ơn và xin lỗi” với những mối duyên trước đây.
Một ông vua sân cỏ da màu của châu Âu trị giá hàng trăm triệu, một văn nhân trí thức Đài Loan ăn nói nho nhã. Hai người tưởng chẳng liên quan gì đến nhau, vậy mà chỉ trong vòng một tháng lần lượt rơi vào bãi mìn tinh thần ĐCSTQ cài sẵn.
Thông điệp ngầm của nhà cầm quyền toàn trị hết sức rõ ràng: dù anh nổi tiếng toàn cầu hay hiền hòa như ngọc, chỉ cần anh không răm rắp quỳ dưới điện thờ đỏ thắp hương dập đầu, anh có thể thành vật tế cờ bất cứ lúc nào.
Rốt cuộc ai cho ĐCSTQ “cái gan” trừng phạt?
Trước làn sóng chỉ trích dồn dập, ban đầu Mbappé không mấy bận tâm. Trong lần lên tiếng đầu tiên, anh còn khá cứng cỏi khi mỉa rằng “một số nền văn hóa có phần quá nhạy cảm và mong manh”. Thế nhưng chỉ vài chục giờ sau, rốt cuộc anh vẫn đưa ra một tuyên bố xin lỗi với lời lẽ được cân nhắc kỹ.
Điều gì khiến một siêu sao hàng đầu thế giới, người tung hoành ngang dọc trên sân cỏ, phải cúi đầu? Câu trả lời chẳng lãng mạn chút nào: đó là những con số khổng lồ lạnh lùng nhảy trên máy tính của giới tư bản.
Mỗi năm, Mbappé thu 20-25 triệu euro từ hợp đồng quảng cáo và quyền hình ảnh. Trong đó, riêng các “nhà tài trợ” Trung Quốc như Mengniu, Dongpeng đã chi hơn 10 triệu euro. Hợp đồng đại diện trọn đời trị giá hàng trăm triệu USD mà một số thương hiệu thể thao mới nổi của Trung Quốc đang chuẩn bị ký với anh, nay lập tức tan thành mây khói.
Cộng thêm các vụ kiện đòi bồi thường do vi phạm hợp đồng, cái giá tiềm tàng của câu đùa này lên tới hàng chục triệu, thậm chí hàng trăm triệu euro.
Đòn chí mạng hơn nằm ở bản quyền truyền hình. Trong 1 tỷ euro doanh thu bản quyền quốc tế mỗi năm của La Liga, có tới 400 triệu euro đến từ thị trường Trung Quốc. Từ ban lãnh đạo La Liga đến Real Madrid, sức ép rất lớn phải dập khủng hoảng truyền thông giáng xuống anh như một chiếc búa tạ vô hình. Vì tiền, ngôi sao đã cúi đầu.
Tuy nhiên, liệu chiến thắng này có thật sự chứng minh thể chế ĐCSTQ hùng mạnh và uy nghiêm? Có một câu hỏi cốt lõi phải đặt ra trước tòa án lịch sử: “cái gan” khổng lồ mà ĐCSTQ dùng để tùy tiện chèn ép ngôn luận toàn cầu, tống tiền các ngôi sao quốc tế, đe dọa nghệ sĩ Đài Loan, rốt cuộc từ đâu mà có?
Hơn 1 tỷ “con tin” bị chế độ toàn trị bắt giữ
Thị trường tiêu dùng khổng lồ của Trung Quốc lẽ nào mọc lên từ mệnh lệnh cờ đỏ trong cung cấm Trung Nam Hải? Lẽ nào đó là ân huệ của quan chức ĐCSTQ các cấp?
Câu trả lời hoàn toàn ngược lại. Thị trường Trung Quốc gánh nổi 400 triệu euro bản quyền La Liga mỗi năm, hàng chục triệu euro hợp đồng quảng cáo thể thao, gánh nửa doanh thu trong báo cáo tài chính của các tập đoàn xa xỉ phẩm và công nghệ toàn cầu. Tất cả là nhờ hơn 1 tỷ người dân thường Trung Quốc chịu đựng, bươn chải suốt mấy chục năm như một ngày!
Đó là những nữ công nhân đạp máy khâu thâu đêm trong xưởng ở Đông Hoản, những kỹ sư trẻ ở khu công nghệ Thâm Quyến làm việc xuyên đêm kiểu “996” (từ 9 giờ sáng đến 9 giờ tối, 6 ngày mỗi tuần) đến bờ vực đột tử. Đó là những người giao đồ ăn đội mưa gió lao qua ngõ ngách phố phường, là hàng trăm triệu nông dân bán mặt cho đất, bán lưng cho trời, oằn mình dưới giá phân bón cao và giá lương thực rẻ mạt.
Chính hơn 1 tỷ người dân bị gọi là “trâu ngựa” ấy đã tạo ra sức mua này. Họ chịu cảnh phân hóa giàu nghèo nghiêm trọng nhất thế giới, gánh khoản vay mua nhà giá trên trời vét sạch tiền tiết kiệm của 3 thế hệ, sống với mức an sinh xã hội ít ỏi đến đáng thương, thức khuya dậy sớm, đổ mồ hôi xương máu tích góp từng đồng!
Ở bất kỳ quốc gia văn minh bình thường nào, thị trường là mạng lưới trao đổi tự do thuộc về người dân, chính phủ chỉ là người gác cổng làm nhiệm vụ phục vụ và giám sát. Nhưng dưới sự cai trị của ĐCSTQ, chính quyền toàn trị đã dùng độc quyền hành chính và kiểm duyệt hệ tư tưởng để biến hẳn của cải và tư cách tham gia thị trường do người dân làm lụng vất vả tạo ra thành của riêng.
ĐCSTQ biến túi tiền của 1 tỷ người thành bức tường cao kín bưng, tự khoác cho mình vai người gác cổng duy nhất của nhà tù khổng lồ này. Thương hiệu quốc tế, thần tượng thể thao hay danh nhân văn hóa nào muốn vào thị trường này kiếm đồng tiền mồ hôi nước mắt của người dân, trước hết phải quỳ trước người gác cổng, nộp “giấy cam kết trung thành về tư tưởng”.
Trung Nam Hải đã bắt cóc sức tiêu dùng mà người dân vất vả tạo ra, biến sức tiêu dùng ấy thành “con tin chính trị” và “chùy gai kinh tế” để duy trì nền độc tài chuyên chế.
ĐCSTQ biến túi tiền của 1,4 tỷ người dân thành bức tường cao, coi đồng tiền mồ hôi nước mắt của dân là tài sản chính trị riêng, để ép cả thế giới quỳ gối trước nền chuyên chế của mình.
Rốt cuộc ai phải trả giá?
Đó là những nhân viên bình thường của Mengniu và Dongpeng, phải tăng ca thâu đêm để xé bỏ tờ rơi quảng cáo. Thiệt hại do vi phạm hợp đồng và tổn thất tiếp thị mà doanh nghiệp gánh chịu, rốt cuộc sẽ thành khoản thưởng cuối năm teo tóp của họ.
Đó là vô số người hâm mộ bóng đá bình thường ở Trung Quốc, bị cắt phăng niềm vui duy nhất sau giờ làm, chỉ biết nuốt nỗi tủi nhục trước màn hình tivi tối đen. Và hơn hết, đó là hơn 1 tỷ người dân Trung Quốc bị “đại diện”, bị bắt cóc, chỉ một câu phàn nàn cũng khiến họ bị khóa tài khoản, cấm nói.
Khi vung thị trường của hơn 1 tỷ người làm vũ khí, ĐCSTQ chưa bao giờ hỏi người dân có muốn hay không. Sự cần cù của người Trung Quốc không đổi lại được y tế miễn phí, giáo dục bình đẳng hay tuổi già có phẩm giá. Trái lại, sự cần cù ấy trở thành con bài để kẻ độc tài phô cơ bắp, bắt nạt người khác trên vũ đài quốc tế.
Phẩm giá của người dân bị chà đạp hai lần: trong nước bị coi là “rau hẹ” để cắt lúc nào tùy ý, ra ngoài lại bị lôi ra làm tấm khiên hình nộm để dọa nạt thế giới văn minh.
Tiền không mua được sự kính trọng
Mbappé đã xin lỗi, tiếng bàn tính của giới tư bản tạm lắng. Thái Khang Vĩnh đã quay lưng, để lại tiếng thở dài thong dong của một người văn minh trong lời từ biệt và cảm ơn. Nhưng sau cơn ồn ào này, điều đọng lại trong ký ức thế giới không phải uy nghi của đế chế đỏ, mà là một tiêu bản sống của nền chuyên chế hiện đại: nóng nảy, nhạy cảm, ngang ngược.
Tiền có thể mua được sự thỏa hiệp tạm thời của ngôi sao quốc tế, mua được lời lẽ tô vẽ thái bình của đội ngũ truyền thông, nhưng mãi mãi không mua được sự kính trọng thật lòng của thế giới văn minh. Ngược lại, mỗi lần ĐCSTQ vung cây gậy thị trường để điên cuồng “săn phù thủy” lại khiến thế giới nhìn rõ hơn bản chất côn đồ khó lường của chính quyền này, đẩy nhanh việc chuỗi cung ứng toàn cầu và nguồn vốn văn hóa tách khỏi hệ thống nguy hiểm này.
1 tỷ người dân Trung Quốc sẽ không mãi cam chịu làm con bài cho bạo chính toàn trị. Những tiếng nói bị cưỡng ép “đại diện”, những làn sóng chất vấn cất lên từ khe hẹp trên mạng, chính là dòng nước xuân cuồn cuộn đang tích tụ dưới lớp băng.
Xem thêm
Từ khóa Kylian Mbappé Thẩm Bá Dương Mao Trạch Đông La Liga
