“Ngành” du lịch ghép tạng tạo doanh thu hàng tỷ đô mỗi năm

Hoạt động du lịch ghép tạng xuyên biên giới hướng tới Trung Quốc lâu nay vẫn đang âm thầm diễn ra. Trái ngược với tình trạng khan hiếm nguồn tạng tự nguyện trên toàn cầu, mô hình cấy ghép tại thị trường này từng thu hút lượng lớn người bệnh ngoại quốc nhờ thời gian chờ đợi được ấn định trước đến mức bất thường, đi kèm dòng doanh thu thương mại ước tính lên tới hàng tỷ USD và các cáo buộc nghiêm trọng về nguồn gốc tạng phi pháp.

Quy mô doanh thu và biểu phí thương mại xuyên biên giới

Theo các báo cáo điều tra độc lập quy mô lớn của quốc tế, tiêu biểu là công trình “Bloody Harvest/The Slaughter: An Update” (2016) của cựu Quốc vụ khanh Canada David Kilgour, luật sư nhân quyền David Matas và nhà báo điều tra Ethan Gutmann, cùng phán quyết của Tòa án độc lập London (China Tribunal, 2019–2020), thị trường ghép tạng thương mại tại Trung Quốc ước tính mang lại doanh thu khoảng 1 tỷ USD mỗi năm.

Dữ liệu lưu trữ từ các trang web quảng bá ghép tạng quốc tế của các bệnh viện lớn giai đoạn trước cho thấy biểu giá dịch vụ can thiệp được niêm yết bằng ngoại tệ (USD) dành cho người nước ngoài rất cao:

• Ghép thận: Dao động từ 60.000 đến 100.000 USD cho mỗi ca phẫu thuật.

• Ghép gan: Dao động từ 130.000 đến 170.000 USD (trong một số trường hợp phức tạp có thể lên tới hơn 200.000 USD).

• Ghép tim và phổi: Dao động từ 150.000 đến trên 200.000 USD.

Mức chênh lệch lợi nhuận khổng lồ giữa chi phí y tế cơ bản và giá thu từ bệnh nhân quốc tế đã thúc đẩy sự hình thành của mạng lưới môi giới xuyên quốc gia, kết nối người bệnh từ Hàn Quốc, Nhật Bản, Đài Loan, Trung Đông và các nước phương Tây tới các trung tâm y tế lớn để thực hiện phẫu thuật trọn gói.

Nguồn gốc nội tạng phi pháp theo các báo cáo độc lập quốc tế

Điểm mấu chốt khiến cộng đồng y khoa thế giới lên án hoạt động này nằm ở nguồn cung cấp tạng. Trong khi các hệ thống y tế chuẩn mực vận hành dựa trên cơ chế hiến tặng tự nguyện sau khi chết não tự nhiên (vốn không thể hẹn trước ngày giờ), hệ thống tại Trung Quốc từng cam kết cung cấp tạng phù hợp mô học chỉ trong vòng vài ngày hoặc vài tuần.

Các cuộc điều tra độc lập ngoài Trung Quốc đại lục đã chỉ ra các nguồn cung cấp tạng không qua đồng thuận tự nguyện:

Tù nhân lương tâm và các nhóm tín ngưỡng, sắc tộc: Theo kết luận của China Tribunal (do Sir Geoffrey Nice KC, cựu công tố viên Tòa án Hình sự Quốc tế về Nam Tư cũ, làm chủ tọa), nguồn tạng cung cấp chính cho hoạt động cấy ghép cưỡng bức trong nhiều năm chủ yếu đến từ các học viên Pháp Luân Công bị giam giữ. Ngoài ra, từ năm 2017 trở lại đây, các báo cáo viên của Liên Hợp Quốc và các tổ chức nghiên cứu nhân quyền quốc tế ghi nhận các bằng chứng đáng lo ngại về việc người Duy Ngô Nhĩ và các nhóm thiểu số Hồi giáo khác tại Tân Cương bị đưa vào diện lấy mẫu máu, xét nghiệm mô tạng và lập hồ sơ ADN định danh trong các trại giam giữ để phục vụ cơ sở dữ liệu ghép tạng.

Tử tù và vi phạm quy chuẩn y đức quốc tế: Các tổ chức y tế quốc tế ghi nhận việc thu hoạch tạng từ tử tù đã diễn ra trong nhiều thập kỷ mà không có sự đồng thuận minh bạch. Nghiên cứu công bố năm 2022 trên Tạp chí Ghép tạng Hoa Kỳ của các chuyên gia Matthew Robertson và GS. Jacob Lavee qua phân tích hàng nghìn bài báo y khoa lâm sàng đã kết luận: Trong nhiều trường hợp, việc phẫu thuật lấy tạng diễn ra khi người hiến chưa được chẩn đoán chết não hợp lệ, đồng nghĩa việc phẫu thuật lấy tim hoặc gan chính là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến tử vong, vi phạm nghiêm trọng “Quy tắc người hiến đã chết”.

Phản ứng của các tổ chức y tế và thiết chế pháp lý quốc tế

Trước các dữ liệu thực chứng và nguy cơ vi phạm đạo đức y sinh, cộng đồng quốc tế đã áp dụng các biện pháp cô lập chuyên môn và hình sự hóa dòng bệnh nhân du lịch ghép tạng:

Tẩy chay học thuật và dữ liệu: Hiệp hội Ghép tạng Quốc tế và Hiệp hội Ghép Tim Phổi Quốc tế đã ban hành chính sách từ chối đăng tải các công trình nghiên cứu khoa học, từ chối dữ liệu lâm sàng và không tiếp nhận các báo cáo y học từ các cơ sở không chứng minh được nguồn gốc tạng hiến tự nguyện và độc lập.

Chế tài pháp lý ngoài lãnh thổ: Để ngăn chặn công dân tham gia chuỗi cung ứng tạng phi pháp, nhiều quốc gia đã sửa đổi luật hình sự:

• Israel (2008): Cấm các công ty bảo hiểm chi trả cho các ca phẫu thuật ghép tạng ở nước ngoài nếu nguồn tạng có yếu tố thương mại, qua đó chấm dứt gần như toàn bộ dòng bệnh nhân Israel sang Trung Quốc.

• Đài Loan (2015): Hình sự hóa việc ra nước ngoài mua bán tạng và áp dụng chế độ báo cáo bắt buộc với bệnh nhân nhận tạng ngoại quốc khi làm thủ tục lĩnh thuốc ức chế miễn dịch.
• Canada (Đạo luật S-223, 2022): Coi hành vi ra nước ngoài nhận nội tạng không có sự đồng thuận là tội phạm hình sự và áp dụng lệnh cấm nhập cảnh đối với các đối tượng liên quan đến chuỗi buôn bán tạng.

• Hoa Kỳ: Hạ viện Hoa Kỳ đã thúc đẩy Đạo luật Ngăn chặn Thu hoạch Nội tạng Cưỡng bức, áp dụng chế tài đóng băng tài sản và thu hồi thị thực đối với các cá nhân, tổ chức liên quan đến hoạt động buôn bán nội tạng phi pháp.

Sự phản ứng đồng loạt từ các hiệp hội chuyên môn và hệ thống tư pháp toàn cầu cho thấy du lịch ghép tạng thương mại không còn được xem là một lựa chọn y tế xuyên biên giới đơn thuần, mà là hành vi vi phạm trực tiếp các ranh giới cốt lõi của đạo đức sinh học quốc tế. Việc thiết lập các chế tài tài phán ngoài lãnh thổ kết hợp với việc kiểm soát chặt chẽ quy trình điều trị hậu phẫu tại các quốc gia đang từng bước cô lập dòng bệnh nhân quốc tế, đồng thời khẳng định nguyên tắc bất khả xâm phạm: phát triển ghép tạng chỉ có thể duy trì bền vững khi đặt trên nền tảng hiến tặng tự nguyện, minh bạch dữ liệu và tự chủ nguồn tạng tại mỗi quốc gia.