Nhan Thuần Câu: Khả năng ông Tập tái nhiệm tăng, bài toán người kế nhiệm còn bỏ ngỏ

Nhan Thuần Câu
•
Thứ Ba, 27/10/2026

Trước thềm Hội nghị Trung ương 5 của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ), tin đồn chính trị xuất hiện khắp nơi, tin nào cũng kịch tính. Tuy nhiên, những tin này chỉ nên xem cho vui; ai tin là thật mới là dại.

Trong bức ảnh do hãng thông tấn nhà nước Nga Sputnik phân phối, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tham dự cuộc họp theo định dạng SCO+ trong khuôn khổ Hội nghị thượng đỉnh Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO) tại Bishkek vào ngày 1/9/2026. (Ảnh: Peter KOVALEV / POOL / AFP qua Getty Images)

Hội nghị Trung ương 5 có vị trí quan trọng trong lịch sử đương đại của ĐCSTQ. Năm 1980, Hội nghị Trung ương 5 khóa 11 xác lập đường lối cải cách, mở cửa, bổ nhiệm ông Hồ Diệu Bang làm Tổng Bí thư và ông Triệu Tử Dương làm Ủy viên Thường vụ Bộ Chính trị. Năm 1989, tại Hội nghị Trung ương 5 khóa 13, ông Đặng Tiểu Bình chính thức thôi chức Chủ tịch Quân ủy Trung ương, ông Giang Trạch Dân lên thay.

Năm 1995, Hội nghị Trung ương 5 khóa 14 xác nhận phương châm phát triển kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa mà ông Đặng thúc đẩy qua chuyến tuần du phương Nam. Năm 2010, Hội nghị Trung ương 5 khóa 17 bầu bổ sung ông Tập Cận Bình làm Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương.

Dù không phải khóa nào cũng mang tính quyết định như vậy, những lần trên cho thấy Hội nghị Trung ương 5 là thời điểm đảng có thể đưa ra những bước đi lớn cho cả một giai đoạn về nhân sự cấp cao và đường lối chính trị dài hạn.

Tuy nhiên, Hội nghị Trung ương 5 năm nay sẽ không có thay đổi lớn về đường lối chính trị. Từ khi lên nắm quyền, ông Tập đã rẽ mạnh sang hướng tả. Cục diện này đã định hình, việc còn lại chỉ là xử lý những dư chấn về sau.

Dưới tác động của “4 nguyên tắc cơ bản” do ông Đặng Tiểu Bình để lại, đường lối “giấu mình chờ thời” của ĐCSTQ đã đi đến hồi kết, không thể quay lại con đường cũ là mở toang cửa để hội nhập với thế giới. Vì vậy, chủ đề ông Tập đặt ra cho Hội nghị Trung ương 5 là chỉnh đốn đảng nghiêm ngặt. Đường lối không thể đổi, kinh tế không thể làm gì thêm, chỉ còn mỗi việc giữ thế cục quyền lực của chính mình.

Hội nghị Trung ương 5 có điều chỉnh nhân sự lớn không? Hiện tại, khả năng này xem ra cũng không cao. Ông Tập nhiều khả năng sẽ tái nhiệm tại Đại hội 21, xét theo mấy căn cứ sau.

Thứ nhất là di huấn của ông Trần Vân: “Chính quyền vẫn phải giao cho con cái chúng ta, nếu không sau này chúng ta sẽ bị đào mồ mả tổ tiên.” Hiện ở cấp Bộ Chính trị không có ứng viên kế nhiệm nào khác thuộc thế hệ “hồng nhị đại” (con cái lớp cán bộ cách mạng đời đầu của ĐCSTQ). Cấp thấp hơn có thể có, nhưng không thể một bước lên mây.

Thế hệ “đỏ” thứ ba, thứ tư cũng chưa thấy dấu hiệu gì. Người hội đủ điều kiện này vẫn chỉ có ông Tập.

Thứ hai, 2-3 năm tới có thể là giai đoạn nguy hiểm nhất của ĐCSTQ. Kinh tế chưa chạm đáy, áp lực trong và ngoài tăng gấp bội, bất ổn xã hội không thể tránh khỏi. Nếu thay người mới lên, người đó có nắm được toàn cục hay không vẫn là điều rất đáng ngờ. Ông Tập tuy kém cỏi nhưng vẫn duy trì được quyền kiểm soát tình hình, không để nội bộ đảng rơi vào tình trạng rời rạc.

Vào thời bình thường, rủi ro thay người không lớn đến vậy. Nhưng vào lúc bất thường, chỉ sơ suất một chút là có thể thua cả ván. Mạo hiểm thay người chẳng bằng giữ nguyên hiện trạng.

Thứ ba, nếu muốn thay người thì phải cho người mới đủ thời gian và cơ hội rèn luyện. Nếu không, người mới chưa đứng vững mà trong ngoài đã đại loạn thì tình thế sẽ không thể cứu vãn.

Ông Tập lên làm Tổng Bí thư năm 2012. Từ khi vào Thường vụ Bộ Chính trị, làm Phó Chủ tịch Quân ủy cho đến khi nắm đại quyền, ông có ít nhất hai năm để làm quen với công việc ở trung ương và lập ê-kíp của mình. Nay chỉ còn một năm nữa là đến Đại hội 21. Dù có xác định người kế nhiệm ngay bây giờ thì việc sắp xếp cũng quá gấp. Nếu giữa chừng gặp sự cố bất ngờ, tình hình có thể mất kiểm soát.

Thứ tư, Hiến pháp Trung Quốc đã bỏ quy định Chủ tịch nước chỉ được làm tối đa hai nhiệm kỳ liên tiếp, nên ông Tập tái nhiệm Chủ tịch nước không gặp trở ngại pháp lý nào. Điều lệ ĐCSTQ cũng không giới hạn nhiệm kỳ của Tổng Bí thư và Chủ tịch Quân ủy. Nói cách khác, dù ông Tập tiếp tục giữ chức vụ cao nhất thêm một nhiệm kỳ hay tại vị đến khi qua đời, xét theo chính luật lệ của ĐCSTQ thì đều đứng vững về mặt pháp lý.

Thứ năm, ông Tập tuy bất tài nhưng ít nhất đã xác lập vị thế nhà lãnh đạo mạnh của ĐCSTQ trên trường quốc tế, và đã có đủ quan hệ để xoay xở với lãnh đạo các cường quốc như Mỹ, châu Âu, Nga. Người mới phải làm lại từ đầu, khó lòng xây dựng uy tín cá nhân trong thời gian ngắn, mà giai đoạn đó lại đầy rẫy biến số khó lường. Với một đảng đang chao đảo trong mưa gió, đó thật sự không phải điều tốt.

Thứ sáu, nhìn khắp cấp Ủy viên Bộ Chính trị ĐCSTQ, dù chỉ xét bề ngoài, cũng không có ai được lòng số đông. Cán bộ cấp thấp hơn thì càng không, vì chưa đủ thâm niên và kinh nghiệm để gánh vác trọng trách. Ở cấp Ủy viên Bộ Chính trị, một số người chỉ từng làm ở địa phương, chưa có kinh nghiệm công tác trung ương.

Những người làm việc ở trung ương thì nhiều năm chỉ phụ trách lĩnh vực sở trường của mình, thiếu tầm nhìn toàn diện cả về đối nội lẫn đối ngoại. Đột ngột đặt trọng trách quốc gia lên vai một người chưa chuẩn bị đầy đủ là rủi ro rất lớn. Có tin đồn ông Lý Cường sẽ kế nhiệm. Nhưng nếu ông Lý Cường thực sự có đủ năng lực, ông Tập đã không cần thành lập nhiều ủy ban trong các lĩnh vực khác nhau để phân tán quyền lực của Quốc vụ viện.

Bản thân ông Tập không làm nên trò trống gì, nhưng thay một người còn kém hơn lên thì đảng có thể chết nhanh hơn. Đó là trong hai cái hại, chọn cái nhẹ hơn. Nói một cách tương đối, thay người thì rủi ro lớn, không thay người thì rủi ro nhỏ. Trong tình hình hiện nay, cách sau chắc chắn hơn.

Thực tế, những quy tắc được gọi là “chỉ định người kế nhiệm cách một khóa” hay “bảy lên tám xuống” (67 tuổi được tiếp tục vào Ban thường vụ, 68 tuổi thì về hưu) chỉ là những cơ chế luân chuyển nhân sự cấp cao đặc thù của thể chế chuyên chế ĐCSTQ, nay đều đã nửa tê liệt. Gạt bỏ những quy tắc ngầm không thành văn ấy đi, cái còn lại là cuộc đấu giữa các thế lực chính trị khác nhau trong đảng.

Trên đây chỉ là suy đoán theo lẽ thường. Liệu có bất ngờ không? Cũng không thể loại trừ. Thời điểm để biết có bất ngờ hay không chính là Hội nghị Trung ương 5.

Hội nghị Trung ương 5 khó có khả năng động đến các Ủy viên Thường vụ Bộ Chính trị hiện nay, cũng khó bổ sung 3 ghế Ủy viên Bộ Chính trị đang trống (của Trương Hựu Hiệp, Mã Hưng Thụy, Tần Cương). Lý do là Đại hội 21 sẽ họp vào năm sau, trước đó cần giữ ổn định hết mức có thể, thêm một việc không bằng bớt một việc, để tránh phát sinh bất ngờ.

Hội nghị Trung ương 5 có thể bổ sung chỗ trống trong Quân ủy Trung ương không? Có lẽ là có, vì Quân ủy Trung ương chỉ còn ông Tập và ông Trương Thăng Dân, thật quá lèo tèo, cũng bất lợi cho công tác lãnh đạo hằng ngày. Bổ sung một hay vài người đều có thể coi là thành quả của Hội nghị Trung ương 5, mà cũng không ảnh hưởng nhiều đến đại cục.

Trước đó, ĐCSTQ đã phong quân hàm thượng tướng cho hai người, có lẽ chính là để chuẩn bị bổ sung Ủy viên Quân ủy Trung ương.

Nếu Hội nghị Trung ương 5 có bất ngờ, đó có thể là một quan văn cấp Ủy viên Bộ Chính trị hoặc Ủy viên Thường vụ đột nhiên được bổ nhiệm làm Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương. Khi đó mới thật đáng xem.

Thông thường, Tổng Bí thư ĐCSTQ không xuất thân là quân nhân chuyên nghiệp, vì điều đó trái nguyên tắc “Đảng chỉ huy súng”. Quân nhân lâu nay không can dự chính sự nên cũng khó nắm toàn cục. Vì thế, Tổng Bí thư nhất định xuất thân là quan văn chuyên nghiệp.

Người kế nhiệm chắc chắn sẽ làm Chủ tịch Quân ủy Trung ương, nên phải cho người đó một vị trí dự bị cho chức vụ cao nhất trong quân đội, tức chức Phó Chủ tịch Quân ủy, như ông Tập năm xưa cũng từng trải qua bước chuyển tiếp ấy. Người đó vừa phải là hậu duệ “đỏ”, vừa phải có chức vụ đủ cao để có thâm niên, lại phải có kinh nghiệm công tác toàn diện.

Trên nền tảng ấy, người đó còn được trao trước ghế Phó Chủ tịch Quân ủy mang tính dự bị, chỉ có danh mà chưa có thực quyền, để sau này lên Chủ tịch Quân ủy cho danh chính ngôn thuận. Người này không phải muốn đưa ai lên cũng được, mà nhất định đã qua chọn lựa kỹ càng, để người đó trở thành người kế nhiệm trong tương lai.

Vì vậy, nếu tại Hội nghị Trung ương 5 xuất hiện một người như vậy, người đó nhất định là người kế nhiệm ông Tập, và ông Tập sẽ giao quyền tại Đại hội 21. Nếu không có người như vậy, ông Tập sẽ tái nhiệm.

Vấn đề là trong hoàn cảnh trong ngoài tồi tệ như thế này, ai đủ sức gánh trọng trách cải tử hoàn sinh? Ai kế nhiệm có thể dẫn dắt ĐCSTQ bình an vượt qua những năm tháng gió tanh mưa máu sắp tới?

Người này dù có sánh ngang ông Tập cũng còn xa mới đủ, vì hoàn cảnh khi người đó kế nhiệm đã hoàn toàn khác với lúc ông Tập kế nhiệm năm xưa. ĐCSTQ chưa bao giờ đối mặt với nguy cơ sụp đổ tan rã như hôm nay.

Tôi luôn cho rằng, thứ chi phối đường lối chính trị và nhân sự cấp cao của ĐCSTQ nhất định không phải bản thân Tổng Bí thư và Chủ tịch Quân ủy, mà nhất định là một cơ chế nội bộ, thành văn hoặc không thành văn. Cơ chế này tương đương “long đầu” trong giới xã hội đen, còn Tổng Bí thư và Chủ tịch Quân ủy tương đương “tọa quán”. “Tọa quán” có nhiệm kỳ, còn “long đầu” lại cha truyền con nối.

Với ĐCSTQ, “long đầu” không phải một nhà một họ, mà là một cơ chế đứng trên cả đảng, chính quyền và quân đội. Cơ chế này hình thành thế nào, quyền lực vận hành ra sao, chúng ta đều không thể biết chắc. Nhưng chúng ta nên thừa nhận cơ chế này tồn tại, chứ không phải như trẻ con chơi cát: hôm nay mày không chơi với tao, mai tao không chơi với mày. Một đảng trăm năm như ĐCSTQ không thể trẻ con như vậy.

Dù sao đi nữa, đây trước sau vẫn là việc nhà của ĐCSTQ. Điều đó tuy liên quan mật thiết đến người Trung Quốc, nhưng người Trung Quốc lại không có quyền hỏi tới. Là phúc hay họa, là sống hay chết, cứ để ĐCSTQ tự giày vò.

Với chúng ta, cũng chỉ là: “Nhìn hắn dựng lầu cao, nhìn hắn mở tiệc đãi khách, nhìn lầu hắn sụp đổ”, rốt cuộc chỉ còn lại “một vùng đất trắng mênh mông thật sạch sẽ”.

(Bài viết được đăng lại từ trang Facebook của tác giả Nhan Thuần Câu, với sự cho phép của tác giả.)

Nhan Thuần Câu