Hầu hết các dấu hiệu lão hóa da có thể được trì hoãn
- Tiến sĩ Dương Cảnh Đoan
- •
Rất có thể chưa ai từng nói với bạn rằng những nếp nhăn xuất hiện quanh miệng có thể liên quan nhiều đến đường ruột hơn là trên chính khuôn mặt, hoặc tình trạng da xỉn màu mà không một loại serum nào cải thiện được có thể bắt nguồn từ căng thẳng kéo dài. Ngành da liễu có sản phẩm cho hầu như mọi vấn đề về da, nhưng lại có rất ít giải pháp giải quyết được nguyên nhân cơ bản.
Sau ba thập kỷ hành nghề với tư cách là một bác sĩ chuyên khoa Tâm thần và Y học Tích hợp, được đào tạo cả về Tây y và Trung y, tôi đã đi đến một kết luận có thể gây bất ngờ: phần lớn quá trình lão hóa da có thể bị trì hoãn đáng kể.
Làn da lão hóa thực chất chỉ là biểu hiện hữu hình của những mất cân bằng vô hình mà rất ít người chú ý. Khuôn mặt không lão hóa một cách ngẫu nhiên. Nó ghi lại chính xác mọi biến động xảy ra từ bên trong: từ đường ruột, giấc ngủ, nội tiết tố cho đến cả nỗi buồn đau với độ chính xác mà phần lớn bác sĩ không được đào tạo để giải mã.
Hệ thống nâng đỡ dưới bề mặt da
Hầu hết mọi người đều biết collagen giảm dần theo tuổi tác. Nhưng ít ai nhận ra rằng quá trình này có thể diễn ra nhanh hơn đáng kể do những áp lực mà cơ thể phải chịu. Mỗi khi vận động, giữ tư thế hay di chuyển trong không gian, mạng lưới collagen liên tục phải căng, co và nâng đỡ các mô. Theo thời gian, những tác động đó góp phần đẩy nhanh sự suy giảm của collagen.
Mạng lưới mô cân, hệ thống mô liên kết giữ toàn bộ cơ thể, bao gồm cả khuôn mặt, chịu tác động của căng thẳng cơ học mà không một sản phẩm bôi ngoài da nào có thể khắc phục. Đó là tình trạng căng mạn tính ở vùng cổ và hàm, các chấn thương cũ chưa từng được phục hồi hoàn toàn và tư thế lặp đi lặp lại khiến một số nhóm cơ bị quá tải ngày qua ngày.
Hệ bạch huyết làm trầm trọng thêm vấn đề này. Không giống như tim, hệ bạch huyết không có máy “bơm”. Nó phụ thuộc hoàn toàn vào vận động, hô hấp và sự co cơ để lưu thông. Khi hệ cân cơ suy yếu, dòng bạch huyết có thể bị ứ trệ, thường xảy ra ở những người ít vận động, căng thẳng kéo dài hoặc mất nước. Hệ quả là các chất thải chuyển hóa tích tụ trong mô mặt, tạo ra bọng mắt, da xỉn màu và mất đường nét, những biểu hiện mà đa số cho rằng đơn thuần là do quá trình lão hóa.
Các kỹ thuật như châm cứu thẩm mỹ vùng mặt, “gua sha” (liệu pháp cạo da) và dẫn lưu bạch huyết bằng tay có thể gây bất ngờ cho những người vốn xem chúng chỉ là “liệu pháp thay thế”. Thực chất, chúng tác động đến tầng cấu trúc sâu hơn của da, nơi mà các loại kem bôi thông thường không thể chạm tới.
Điều gì đang diễn ra trong máu của bạn
Khía cạnh ít được chú ý nhất của quá trình lão hóa da là yếu tố sinh hóa vốn đã biến đổi nhiều năm trước khi các dấu hiệu lão hóa xuất hiện trên khuôn mặt.
Đường làm lão hóa da. Khi lượng đường trong máu tăng cao, một phần đường sẽ gắn vào các sợi collagen và tạo thành những hợp chất gọi là AGEs. Các hợp chất này làm collagen mất đi tính đàn hồi, trở nên cứng, giòn và sẫm màu hơn. Đây là phản ứng hóa học tương tự hiện tượng bánh mì chuyển màu vàng nâu khi nướng, nhưng lại diễn ra âm thầm trong da mỗi lần đường huyết tăng vọt. Do đó, sự tích tụ AGEs sau mỗi lần tiêu thụ carbohydrate tinh chế và đồ uống có đường sẽ khiến da trông già hơn, dày hơn và kém rạng rỡ hơn.
Ruột và da “giao tiếp” liên tục
Các nghiên cứu mới nổi về trục ruột – da đã xác nhận điều mà y học cổ truyền từ lâu đã biết: sức khỏe đường ruột và sức khỏe làn da có mối liên hệ mật thiết với nhau. Khi hệ vi sinh đường ruột bị rối loạn do kháng sinh, thực phẩm chế biến sẵn hoặc căng thẳng mạn tính thì tình trạng viêm toàn thân sẽ xuất hiện và thường biểu hiện trên da. Trứng cá đỏ, chàm, mụn và lão hóa nhanh thường là những biểu hiện thứ phát của rối loạn chức năng đường ruột nhưng chưa từng được điều trị đúng căn nguyên.
Rối loạn kryptopyrrole
Rối loạn kryptopyrrole là một tình trạng ít được nhận diện, gây ra sự thiếu hụt mạn tính 2 vi chất thiết yếu cho sức khỏe làn da gồm: kẽm và vitamin B6. Kẽm cần thiết cho tổng hợp collagen, lành vết thương và bảo vệ khỏi tia cực tím; vitamin B6 đóng vai trò quan trọng trong sửa chữa tế bào và điều hòa chống viêm. Những người mắc chứng rối loạn kryptopyrrole không được phát hiện thường có xu hướng lão hóa nhanh hơn, lành vết thương chậm hơn và dễ bị viêm da hơn. Một xét nghiệm nước tiểu đơn giản cũng có thể xác định được điều đó. Tuy nhiên, cơ sở nghiên cứu về tình trạng này vẫn đang trong giai đoạn phát triển và các bác sĩ có thể diễn giải kết quả theo những cách khác nhau.
Suy giảm nội tiết tố không chỉ là estrogen
Một loạt hormone đầy đủ gồm dehydroepiandrosterone (một hormone do tuyến thượng thận tự sản xuất), hormone tăng trưởng, pregnenolone và các hormone tuyến giáp sẽ giảm dần ở tuổi trung niên, gây ảnh hưởng mạnh đến độ dày, độ ẩm và khả năng tái tạo của da. Việc đánh giá và can thiệp toàn diện vào hệ nội tiết thường tạo ra những thay đổi về chất lượng da mà bệnh nhân nhận thấy là cải thiện rõ rệt hơn bất kỳ phương pháp điều trị da liễu nào.
Giấc ngủ
Tế bào da là một trong những loại tế bào có hoạt động chuyển hóa mạnh nhất trong cơ thể. Vì liên tục tái tạo, chúng đặc biệt nhạy cảm với bất kỳ yếu tố nào làm suy yếu quá trình sản xuất năng lượng của tế bào, bao gồm viêm mức độ thấp mạn tính, độc tố môi trường, thiếu hụt dinh dưỡng, hoặc môi trường ánh sáng xanh liên tục mà hầu hết chúng ta đang tiếp xúc.
Giấc ngủ có lẽ là can thiệp chống lão hóa mạnh mẽ nhất hiện nay nhưng phần lớn con người lại đang làm suy giảm nó. Trong giấc ngủ sâu, cơ thể sản sinh hormone tăng trưởng, loại bỏ chất thải tế bào và sửa chữa tổn thương oxy hóa trong ngày. Việc phá vỡ cấu trúc giấc ngủ do căng thẳng, màn hình điện tử, rượu hoặc lệch nhịp sinh học sẽ rút ngắn “cửa sổ phục hồi” này. Không một sản phẩm nào có thể bù đắp được cho những gì cơ thể đạt được trong ba giờ ngủ phục hồi.
Trung y đã ghi nhận điều tương tự từ rất sớm. Các tổn thương da cụ thể tương ứng với sự mất cân bằng của từng tạng:
- Khô da và nếp nhăn sớm ở một số vùng mặt phản ánh sự suy giảm khí phổi
- Bọng mắt và sắc da kém ở vùng mặt dưới cho thấy mất cân bằng tỳ vị
- Đỏ da và giãn mao mạch liên quan đến tích tụ nội nhiệt
Những mối tương quan này là kết quả của 5.000 năm quan sát lâm sàng có hệ thống và nhất quán chỉ ra các nguyên nhân nội tại mà các bác sĩ da liễu hiện đại thường không xem xét.
Điều khuôn mặt thực sự ghi lại
Đây là sự thật mà rất ít bác sĩ da liễu đề cập trong quá trình thăm khám, nhưng bất kỳ ai quan sát kỹ đều có thể nhận ra rằng khuôn mặt ghi lại đời sống tình cảm của một người.
Cortisol là hormone được giải phóng khi bị căng thẳng mạn tính, trực tiếp ức chế quá trình tổng hợp collagen và kích hoạt các enzym phân hủy collagen. Nghiên cứu trên những người chăm sóc bệnh nhân, những người sống sót sau sang chấn tâm lý và những người trải qua xung đột kéo dài liên tục cho thấy tốc độ lành vết thương chậm hơn, sự rút ngắn telomere diễn ra nhanh hơn, cùng các biến đổi viêm trên da cao hơn đáng kể so với nhóm đối chứng.
Ngoài những biến đổi sinh hóa đó, còn có một điều tinh tế hơn đang diễn ra. Xét nghiệm máu không thể phát hiện ra nỗi đau buồn chưa được hóa giải, sự tức giận bị dồn nén nơi quai hàm suốt nhiều năm, nỗi lo âu khiến vùng trán luôn căng cứng hay cảm giác cô đơn khiến làn da trở nên xám xịt. Khuôn mặt lưu giữ những điều mà tâm trí chưa thể xử lý trọn vẹn và biểu lộ điều đó với độ chính xác mà không một thủ thuật thẩm mỹ nào có thể hoàn toàn che lấp.
Ngược lại, những bệnh nhân vượt qua được một tổn thương tình cảm kéo dài, tìm lại ý nghĩa sống, hoặc cuối cùng học được cách buông bỏ thường thay đổi rõ rệt chỉ sau vài tháng: gương mặt trở nên nhẹ nhõm hơn, cởi mở hơn và rạng rỡ hơn. Đây không phải cảm tính, mà là lĩnh vực tâm thần – thần kinh – miễn dịch học (psychoneuroimmunology) và hiện đã có nhiều bằng chứng đáng tin cậy chứng minh mối quan hệ giữa tâm trí và làn da.
Các bác sĩ Trung y cổ đại mô tả trạng thái tinh thần của con người là “thần” (shen): nguồn sinh khí khiến ánh mắt trở nên sáng trong và sắc diện trở nên sống động. Khi phần “thần” cạn kiệt bởi lao lực, cảm giác sống vô nghĩa hoặc mất mát không thể giải quyết, khuôn mặt sẽ dần trở nên u ám, bất kể là đã bôi lên da thứ gì.
Bên dưới bề mặt làn da
Nếu nhìn dưới góc độ toàn diện, lão hóa da không đơn thuần là một vấn đề da liễu. Đó là vấn đề của toàn bộ cơ thể, được phản chiếu trên khuôn mặt.
Tin tốt là phần lớn các yếu tố thúc đẩy lão hóa da đều có thể can thiệp được thông qua chăm sóc cấu trúc cơ thể, điều chỉnh sinh hóa có mục tiêu, tối ưu hóa giấc ngủ và năng lượng, cũng như chú trọng đến sức khỏe cảm xúc. Phần lớn nỗ lực nhằm đảo ngược quá trình lão hóa da thực tế cần ít đơn thuốc và thủ thuật hơn nhiều so với những gì ngành công nghiệp y tế và thẩm mỹ thường quảng bá. Điều quan trọng nhất là sẵn sàng nhìn sâu xuống chứ không chỉ dừng ở bề mặt.
Tiến sĩ Dinh dưỡng học Lidan Du-Skabrin đã đóng góp cho bài viết này.
Tiến sĩ Dương Cảnh Đoan, The Epoch Times
Xem thêm
Từ khóa lão hóa da
