Nghiên cứu: Cha mẹ mải dùng điện thoại có thể ảnh hưởng đến sự gắn bó của con

Rachel Ann T. Melegrito
•
Thứ Sáu, 09/10/2026

Thanh thiếu niên càng hay thấy cha mẹ mải dùng điện thoại và thiết bị điện tử thì càng dễ có kiểu gắn bó lo âu hoặc né tránh, theo một nghiên cứu đăng trên tạp chí Frontiers in Psychology.

Nhiều cha mẹ tin rằng mình rất quan tâm đến con, nhưng con cái có thể không nghĩ như vậy. Một cuộc thăm dò của Trung tâm Nghiên cứu Pew cho thấy gần 70% cha mẹ thừa nhận ít nhất là đôi lúc bị điện thoại làm xao nhãng khi ở bên con.

Sự phân tâm này có thể ảnh hưởng đến tình cảm giữa thanh thiếu niên và cha mẹ, thậm chí đến tính cách của các em khi trưởng thành.

Nghiên cứu đăng trên Frontiers in Psychology tìm hiểu xem việc cha mẹ dùng thiết bị điện tử có liên quan đến kiểu gắn bó của thanh thiếu niên hay không. Kết quả cho thấy các em càng hay cảm thấy việc người chăm sóc dùng thiết bị điện tử làm gián đoạn sự quan tâm dành cho mình thì càng dễ có kiểu gắn bó lo âu hoặc né tránh. Những kiểu gắn bó này thậm chí có thể kéo dài đến tuổi trưởng thành.

Trẻ có kiểu gắn bó an toàn thường tin rằng cha mẹ luôn ở bên và đáp lại mình về mặt tình cảm. Trẻ có kiểu gắn bó không an toàn thì không có cảm nhận đó.

Người có kiểu gắn bó lo âu thường sợ bị từ chối và hay cần người khác xác nhận, trấn an. Còn người có kiểu gắn bó né tránh thường không thoải mái với sự gần gũi tình cảm và có thể giữ khoảng cách với người khác.

Cái giá của sự xao nhãng

Trẻ bắt đầu học “một mối quan hệ nên như thế nào” từ những lần tiếp xúc sớm nhất với cha mẹ.

Thuyết gắn bó cho rằng khi cha mẹ luôn ở bên và kịp thời đáp ứng nhu cầu của con, trẻ sẽ dần hình thành cảm giác an toàn. Khi cha mẹ thường xuyên phân tâm vì thiết bị điện tử, thanh thiếu niên có thể cảm thấy cha mẹ khó gần gũi hơn về mặt tình cảm.

Nếu nhiều lần cảm thấy bị phớt lờ, không được lắng nghe hay không quan trọng, các em có thể thay đổi cách nhìn về các mối quan hệ và hình thành kiểu gắn bó không an toàn.

Cha mẹ có thể không nhận ra con nhìn việc mình dùng điện thoại như thế nào. Ông Don Grant là nhà tâm lý học truyền thông, chuyên viên tư vấn cai nghiện và là tác giả chính của nghiên cứu. Ông nói với The Epoch Times rằng trong hơn 20 năm làm việc với các gia đình, ông thường thấy cha mẹ nghĩ mình đang dành trọn sự chú ý cho con, nhưng rốt cuộc con lại cảm thấy bị bỏ rơi.

“Sự gắn bó hoàn toàn do đứa trẻ tạo nên”, ông Grant nói. Ông giải thích rằng điều này phụ thuộc vào cách trẻ nhìn nhận hành vi và sự chú ý của cha mẹ, vào cách cha mẹ đáp lại khi con tìm sự chú ý, và cách đáp lại ấy có “nhất quán” hay không.

Trả lời The Epoch Times, ông Tom Kersting cho rằng kết quả nghiên cứu không có nghĩa là tác động từ việc cha mẹ dùng điện thoại chỉ bắt đầu ở tuổi thiếu niên. Ông là nhà trị liệu tâm lý có giấy phép hành nghề, chuyên viên tư vấn gia đình và tác giả cuốn sách “Raising Healthy Teenagers” (Nuôi dạy thanh thiếu niên khỏe mạnh).

“Nhiều khả năng việc cha mẹ dùng thiết bị điện tử đã bắt đầu từ khi con còn nhỏ, và đó chính là giai đoạn then chốt để hình thành quan hệ giữa cha mẹ và con cái. Nói cách khác, các em chỉ nhận ra sự xa cách này khi đã đủ lớn để cảm nhận được”, ông nói.

Một “hình thức bỏ bê mới”

Tuổi thiếu niên là giai đoạn các em dần tự lập, nhưng vẫn cần cha mẹ hướng dẫn, an ủi và hỗ trợ. Sự gắn bó với cha mẹ vẫn rất quan trọng để các em lớn lên khỏe mạnh.

Nhiều yếu tố có thể làm lung lay cảm giác an toàn trong gắn bó, gồm cha mẹ bỏ bê, lạm dụng chất kích thích hoặc rượu, vấn đề sức khỏe tâm thần, xung đột gia đình kéo dài, nghiện công việc và bạo hành thể chất.

Những năm gần đây, giới nghiên cứu bắt đầu xem xét liệu sự phân tâm vì công nghệ có cản trở trẻ nhận được sự đáp lại và hỗ trợ tình cảm mà các em cần để thấy an toàn hay không.

Họ dùng các thuật ngữ như “technoference” (công nghệ chen ngang) và “phubbing” (lơ người bên cạnh vì mải nhìn điện thoại) để chỉ việc thiết bị điện tử cắt ngang cuộc trò chuyện và các tương tác khác. Một số nhà nghiên cứu còn gọi việc cha mẹ lơ con vì điện thoại là một “hình thức bỏ bê xã hội mới”.

Một nghiên cứu năm 2020 cho thấy việc cha mẹ mải điện thoại mà lơ con có liên quan đến thói quen dùng điện thoại thiếu lành mạnh ở trẻ. Các nghiên cứu khác ghi nhận hiện tượng này gắn với mức hài lòng về cuộc sống thấp hơn ở thanh thiếu niên.

Có nghiên cứu quan sát cha mẹ khi chơi với con. Dù thứ làm cha mẹ xao nhãng là màn hình điện thoại hay một vật khác như tờ giấy, họ đều ít đáp lại tín hiệu và nỗ lực giao tiếp của con hơn. Trẻ khi đó cũng ít muốn tham gia tương tác hơn.

Các nhà nghiên cứu cho biết ngay cả trẻ rất nhỏ cũng nhận ra khi cha mẹ đang phân tâm. Các em có thể phản ứng bằng cách rút khỏi tương tác, ít chú ý đến cha mẹ, ít biểu lộ cảm xúc tích cực và ít chủ động giao tiếp hơn.

Năm 2023, một công trình tổng hợp 13 nghiên cứu cho thấy những thanh thiếu niên cho rằng cha mẹ thường bị điện thoại làm xao nhãng có sức khỏe tâm thần kém hơn. Các em có thể cảm thấy mình không được nhìn thấy, không được lắng nghe và không nhận đủ sự hỗ trợ.

Hệ quả lâu dài của kiểu gắn bó không an toàn

Ảnh hưởng của kiểu gắn bó không an toàn có thể vượt xa mối quan hệ giữa trẻ và cha mẹ.

Một nghiên cứu trên gần 1.700 trẻ em cho thấy những trẻ năm 11 tuổi cảm thấy bị cha mẹ bỏ bê về tình cảm thì đến năm 15 tuổi có nguy cơ mắc bệnh tâm thần cao hơn.

Kiểu gắn bó không an toàn cũng liên quan đến tỷ lệ lo âu, trầm cảm và các vấn đề cảm xúc khác cao hơn. Một cách giải thích là kiểu gắn bó này có thể khiến người ta kỳ vọng tiêu cực về các mối quan hệ, dễ thấy mối đe dọa hơn, khó điều hòa cảm xúc và ngại tìm đến người khác để được giúp đỡ.

Sự gắn bó thường được bàn đến ở tuổi ấu thơ, vì nhiều nền tảng của kiểu gắn bó an toàn hay không an toàn hình thành trong giai đoạn này. Tuy nhiên, giới nghiên cứu nhìn chung cho rằng kiểu gắn bó không cố định hoàn toàn mà có thể thay đổi. Những trải nghiệm tốt hay xấu ở tuổi thiếu niên, thậm chí khi đã trưởng thành, vẫn có thể tác động đến kiểu gắn bó của một người.

“Môi trường, hoàn cảnh và những biến cố trong đời cũng có thể khiến một thiếu niên chuyển từ kiểu gắn bó an toàn sang không an toàn. Chiều ngược lại cũng vậy”, ông Grant nói.

Vì vậy, cha mẹ không nên nghĩ rằng sợi dây gắn kết bền chặt hình thành từ thuở nhỏ sẽ tồn tại mãi. Cha mẹ đều đặn đáp lại nhu cầu của con thì sự gắn bó thêm bền chặt. Ngược lại, sự xa cách tình cảm lặp đi lặp lại có thể dần làm sợi dây ấy yếu đi.

Cha mẹ thế hệ Millennials cần đặc biệt lưu ý

Ông Grant mong mọi cha mẹ ý thức rõ hơn tác động của thiết bị điện tử đến quan hệ gia đình, nhưng cho rằng cha mẹ thuộc thế hệ Millennials có lẽ là nhóm đáng lưu tâm nhất.

Millennials là thế hệ “bản địa số” thực thụ đầu tiên, lớn lên đúng lúc internet, điện thoại thông minh và mạng xã hội phát triển nhanh. Nhiều người trong thế hệ này vì thế đã gắn với thiết bị số trong phần lớn cuộc đời và có thể dễ hình thành thói quen cầm điện thoại theo phản xạ.

Nhiều phụ huynh Millennials có thể không nhận ra mình chuyển sự chú ý qua lại giữa con và thiết bị thường xuyên đến mức nào, ông Grant cho biết. Nay nhiều người trong thế hệ này đã làm cha mẹ, và ông hy vọng kết quả nghiên cứu sẽ giúp họ dùng thiết bị điện tử có ý thức hơn.

Tạo những “khoảng thời gian không điện thoại”

Sự gắn bó có thể yếu đi, nhưng cũng có thể bền chặt trở lại. Nếu cha mẹ kiên trì đáp lại, quan tâm và ở bên con về mặt tình cảm, theo thời gian mối quan hệ an toàn giữa cha mẹ và con có thể được xây dựng lại và giữ vững.

Cha mẹ có thể bắt đầu bằng việc tự quan sát thói quen của mình:

Có thường xem thông báo trên điện thoại khi đang nói chuyện với con không?
Có cầm điện thoại lên mỗi khi thấy chán hay im lặng không?
Khi con muốn kể chuyện, mình có chỉ “nghe một nửa” không?

Dành ra một số “khoảng thời gian không điện thoại”, chẳng hạn trong bữa ăn, khi đi xe hay lúc trò chuyện trước giờ ngủ, có thể giúp cha mẹ tập trung vào con hơn và tăng gắn kết hằng ngày.

Thường xuyên tạo ra cơ hội để các thành viên trong gia đình gắn bó với nhau. (Ảnh: Epoch Times)

Ông Grant gợi ý cha mẹ tập một số thói quen lành mạnh khi dùng thiết bị điện tử:

Đặt giới hạn cho việc dùng thiết bị điện tử, nhất là với cha mẹ làm việc tại nhà.
Không dùng điện thoại trong bữa ăn, lúc sinh hoạt gia đình và khi đi xe.
Bớt những lần dùng điện thoại không cần thiết khi ở bên con.

Ông cũng thừa nhận tránh hoàn toàn thiết bị điện tử là không thực tế. Nhiều cha mẹ phải làm việc tại nhà, dùng điện thoại để trao đổi công việc hoặc mỗi ngày phải lo nhiều việc cùng lúc.

Theo ông Grant, trẻ không nhất thiết muốn cha mẹ lúc nào cũng chú ý đến mình. Các em chỉ cần biết cha mẹ nhìn thấy và nghe thấy mình.

Khi con chủ động tìm sự chú ý hoặc cần giúp đỡ, ông Grant khuyên cha mẹ: “Chỉ cần đáp lại, để các em biết bạn đã nhìn thấy, đã nghe thấy các em, và các em có giá trị”.

Nếu lúc đó thật sự chưa thể dừng tay, ông gợi ý cha mẹ nói với con rằng mình sẽ trả lời khi xong việc, rồi nhất định phải giữ lời.

Trên hết, ông Grant khuyến khích cha mẹ nói chuyện thẳng thắn với con về ảnh hưởng của việc mình dùng điện thoại. Cha mẹ có thể hỏi thẳng con đã bao giờ cảm thấy bị phớt lờ, không được lắng nghe hay thấy mình không quan trọng khi cha mẹ dùng điện thoại hay chưa.

Hai bên có thể cùng xây dựng thói quen dùng thiết bị lành mạnh hơn. Cha mẹ cũng có thể cho con biết các em được quyền lên tiếng nhắc khi điện thoại trở thành thứ gây xao nhãng.

Dành trọn sự chú ý cho con đôi khi rất đơn giản: đặt điện thoại xuống khi nói chuyện về những điều quan trọng, nhìn vào mắt con, hỏi thêm và thật lòng quan tâm đến suy nghĩ, trải nghiệm của con.

Công nghệ cũng có thể giúp cha mẹ và con gần nhau hơn. Chẳng hạn, cha mẹ và con tuổi thiếu niên có thể cùng xem hoặc chia sẻ nội dung trực tuyến, kể cho nhau nghe những gì gặp trên mạng hay cùng khám phá những điều cả hai quan tâm.

Điều quan trọng nhất, theo ông Grant, là thẳng thắn với con. Cha mẹ có thể nói: “Trước đây bố mẹ không biết, nhưng giờ thì bố mẹ đã biết. Bố mẹ sẽ thay đổi”.