Báo cáo Mỹ: Doanh nghiệp Trung Quốc “khai thác mang tính bóc lột” tại Zimbabwe
- Bình Minh
- •
Một báo cáo điều tra do “Ủy ban Đặc biệt về vấn đề Trung Quốc” thuộc Hạ viện Mỹ công bố cho biết, các doanh nghiệp Trung Quốc hiện kiểm soát khoảng 90% hoạt động khai khoáng tại Zimbabwe và “khai thác mang tính bóc lột”.
Báo cáo phơi bày cách các doanh nghiệp này thông qua tham nhũng và “khai thác mang tính bóc lột” trong môi trường thiếu cạnh tranh và năng lực quản trị yếu kém, gây ra những tổn hại mang tính hệ thống đối với môi trường, nhân quyền và di sản văn hóa tại địa phương.
Dùng xe xúc treo người và các vụ nổ súng
Báo cáo điều tra mang tên “Bàn tay đen khoáng sản của Đảng cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ)” mô tả Zimbabwe như một “trường hợp cảnh báo”. Tài liệu nêu chi tiết nhiều vụ vi phạm nhân quyền nghiêm trọng gây phẫn nộ.
Năm 2024, tại mỏ Makanka, một quản lý người Trung Quốc do nghi ngờ hai công nhân địa phương ăn cắp dầu diesel đã trói họ vào gầu của máy xúc rồi treo lơ lửng trên không như một hình phạt. Dù chủ mỏ người Trung Quốc liên quan đã bị trục xuất, người dân địa phương cho rằng họ đáng lẽ phải bị truy tố tại Zimbabwe.
Ngoài ra, năm 2020 từng xảy ra vụ một chủ mỏ người Trung Quốc nổ súng làm bị thương hai công nhân địa phương vì tranh chấp tiền lương; trong đó một người bị bắn trúng hai chân tới năm phát.
Các tổ chức dân sự Zimbabwe nói với đoàn điều tra rằng tại các mỏ do vốn Trung Quốc vận hành, tình trạng lương thấp, thời gian làm việc kéo dài và các quy định an toàn lao động bị xem nhẹ một cách có hệ thống rất phổ biến.
Báo cáo dẫn lại điều tra của truyền thông địa phương New Zimbabwe, cho biết tại mỏ Arcadia thuộc tập đoàn pin lớn Huayou (Hoa Hữu) Cobalt của Trung Quốc, công nhân phải sống trong điều kiện cực kỳ bẩn thỉu, ở trong những căn nhà gỗ không có thông gió, bên trong thường xuyên có nước bẩn chảy tràn.
Theo bài báo, nhà vệ sinh tạm bị tắc nghẽn, còn khu vệ sinh mới xây thì các bồn cầu được đặt thành hai hàng đối diện nhau mà không có bất kỳ vách ngăn riêng tư nào.
Đào mồ tổ tiên và gây ô nhiễm nguồn nước
Về môi trường và văn hóa, hành vi của các doanh nghiệp Trung Quốc đã gây phẫn nộ mạnh mẽ trong cộng đồng địa phương. Công ty con của doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc Sinomine, là Bikita Minerals, bị cáo buộc xả chất thải độc hại vào đập nước địa phương, khiến cây trồng bị hư hỏng, cá chết hàng loạt, và người dân không có nước sạch sử dụng suốt 2 năm.
Gây tranh cãi hơn nữa, công ty MaxMind Investments thuộc tập đoàn Chengxin (Thịnh Tân) Lithium Group đã cưỡng chế di dời 41 hộ gia đình để mở rộng mỏ Sabi Star, đồng thời đào bới 30 ngôi mộ tổ tiên của cư dân mà không có sự tham vấn thích đáng hay tôn trọng nghi lễ văn hóa, gây tổn thương tinh thần cho thân nhân người đã khuất.
Các gia đình bị di dời buộc phải rời bỏ đất đai tổ tiên, chuyển đến nơi ở mới chật hẹp và kém chất lượng, đồng thời mất quyền tiếp cận các nguồn tài nguyên tự nhiên thiết yếu.
Theo thống kê của Hiệp hội Luật Môi trường Zimbabwe (ZELA), từ năm 2022 – 2024, tại các khu vực Goromonzi và Bikita đã có hơn 1.000 người bị mất nơi ở hoặc chịu thiệt hại do hoạt động mở rộng và thăm dò mỏ lithium.
Báo cáo cho rằng những hành vi hy sinh môi trường và lợi ích cộng đồng địa phương này thường được dung túng trong bối cảnh “tham nhũng và kém năng lực ở mọi cấp chính quyền”.
Buôn lậu quy mô lớn và thất thoát tài nguyên
Báo cáo cũng tiết lộ cách các doanh nghiệp Trung Quốc né tránh lệnh cấm xuất khẩu của Zimbabwe. Dù chính phủ nước này tìm cách cấm xuất khẩu quặng thô để giữ lại giá trị kinh tế, các doanh nghiệp bị cáo buộc làm giả giấy phép hoặc giấu quặng lithium chất lượng cao dưới lớp quặng kém chất lượng nhằm đánh lừa thanh tra để tiến hành buôn lậu quy mô lớn.
Do các thủ đoạn bất hợp pháp và tình trạng khai báo sản lượng không trung thực diễn ra thường xuyên, chính phủ Zimbabwe đã buộc phải chấm dứt hoàn toàn việc xuất khẩu tinh quặng lithium từ tháng 2/2026, sớm hơn một năm so với kế hoạch.
Hậu trường điều tra: Cơ quan tình báo Zimbabwe theo dõi toàn bộ
Quá trình điều tra cũng cho thấy mức độ can thiệp trong chính trường Zimbabwe. Khi các nhân viên của Ủy ban đặc biệt Hạ viện Mỹ đến Zimbabwe khảo sát thực địa, quan chức chính phủ nước này không chỉ từ chối gặp mặt mà còn cử nhân viên tình báo theo dõi đoàn điều tra trong suốt quá trình. Tác giả báo cáo suy đoán động thái này nhằm xác định những người mà đoàn đã tiếp xúc.
Báo cáo nêu các công ty khai khoáng Trung Quốc, dưới sự chỉ đạo từ Bắc Kinh (ĐCSTQ), vận hành giống như một dạng “mafia khoáng sản”, tham gia vào hàng loạt hoạt động phạm pháp như tống tiền, buôn lậu, cho vay nặng lãi, thao túng hợp đồng, và sử dụng đe dọa, bạo lực để tối đa hóa lợi nhuận và kiểm soát, nhằm phục vụ tham vọng kiểm soát nguồn cung khoáng sản chiến lược toàn cầu của ĐCSTQ.
Những gì các điều tra viên nghe được và được hàng chục báo cáo công khai xác nhận là một câu chuyện nhất quán: Các doanh nghiệp vốn Trung Quốc thực hiện “khai thác mang tính bóc lột không kiểm soát”, đánh đổi môi trường, cộng đồng địa phương và người dân Zimbabwe.
Ông Tapuwa O’bren Nhachi, điều phối viên nghiên cứu của Trung tâm Quản trị Tài nguyên Thiên nhiên nói với Epoch Times: “Nếu khai khoáng được cho là có lợi cho đất nước này, tại sao hơn 20.000 người sẽ phải di dời để mở đường cho các nhà đầu tư nước ngoài, những người sẽ đem khoáng sản và lợi nhuận ra nước ngoài?”
Ông Nhachi cho biết tổ chức của ông – một tổ chức điều tra phi chính phủ (NGO) đứng lên vì các cộng đồng đang bị ảnh hưởng bởi các hoạt động khai khoáng mang tính tàn phá – muốn biết người Trung Quốc đã tiếp cận các mỏ quặng tại Núi Zimbiru trong khu vực Domboshava như thế nào.
“Ai đã cấp phép cho họ khai mỏ và đổi lại được cái gì?” ông Nhachi đặt câu hỏi.
Năm ngoái, nhà lập pháp Zimbabwe, Prosper Mutseyami, đã nói với Epoch Times rằng các công ty Trung Quốc nhận được sự bảo vệ từ chính phủ Zimbabwe vì Trung Quốc hiện đang là nhà đầu tư lớn nhất tại đất nước Châu Phi này.
Xem thêm
Từ khóa doanh nghiệp Trung Quốc Zimbabwe
