Các nhà lập pháp Đài Loan kêu gọi ban hành luật chống cưỡng bức thu hoạch nội tạng

Vụ bác sĩ ghép gan nổi tiếng của Đài Loan Trần Nghiêu Lợi môi giới cho 9 bệnh nhân sang Trung Quốc Đại Lục ghép tạng để nhận 14,66 triệu Đài tệ tiền hoa hồng (tương đương khoảng 12 tỷ VNĐ) đã gây chấn động dư luận. Tại một phiên điều trần ở Viện Lập pháp, nhiều chuyên gia và học giả cho rằng vụ việc đã phơi bày những lỗ hổng trong hệ thống quản lý hiện hành, đồng thời kêu gọi ban hành luật chuyên biệt để trấn áp và phòng ngừa tội ác cưỡng bức thu hoạch nội tạng.

Các ủy viên Lập pháp Lưu Kiến Quốc, Lâm Nguyệt Cầm, Trần Chiêu Tư… đã tổ chức điều trần với chủ đề “Trấn áp và phòng ngừa tội ác cưỡng bức thu hoạch nội tạng”. Các ủy viên Hứa Trí Kiệt và Vương Chính Húc cũng tham gia.

Cần cơ chế kiểm tra nguồn tạng

Ủy viên Lập pháp Lâm Nguyệt Cầm cho biết, ngăn chặn cưỡng bức thu hoạch nội tạng không chỉ là vấn đề quản lý y tế, mà còn là vấn đề nhân quyền phổ quát và trách nhiệm pháp lý. Bà kêu gọi chính phủ thiết lập cơ chế kiểm tra nguồn tạng và cơ chế thông báo liên bộ, bịt kín lỗ hổng trong pháp quy hiện hành, phân định rạch ròi giữa truy cứu trách nhiệm hình sự, xử phạt hành chính và trách nhiệm y khoa, đồng thời siết chặt quản lý các ca ghép tạng ở nước ngoài, đảm bảo an toàn cho bệnh nhân và bảo vệ nhân quyền.

Ủy viên Hứa Trí Kiệt cũng viết trên Facebook rằng vấn đề cưỡng bức thu hoạch nội tạng không chỉ là chuyện chuyên môn y khoa, mà là vấn đề nhân quyền nghiêm trọng. Ông nói cộng đồng quốc tế đã đạt được mức độ đồng thuận cao và đang tích cực thúc đẩy các chuẩn tắc, hành động liên quan. Dự luật “Trấn áp và phòng ngừa cưỡng bức thu hoạch nội tạng” mà ông chú trọng là nhằm thiết lập cơ chế chế tài, để Đài Loan có thể đứng vững hơn về đạo đức y khoa và bảo vệ nhân quyền.

Ủy viên Vương Chính Húc nói, Đài Loan cần tích cực hơn nữa trong việc trấn áp và phòng chống cưỡng bức thu hoạch nội tạng. Ngoài việc nâng cao nhận thức cho công chúng, cũng phải giúp người dân hiểu rằng nếu muốn cải thiện sức khỏe nhờ ghép tạng, thì phải thông qua đội ngũ bác sĩ chuyên môn, được bệnh viện ở Đài Loan đánh giá và thực hiện trong nước.

Ủy viên Trần Chiêu Tư chỉ ra, ghép tạng vốn là một biện pháp cứu người, nhưng khi nguồn tạng không rõ ràng, thậm chí có thể đến từ các tù nhân lương tâm bị mổ cướp cưỡng bức, thì ngành y bị đẩy tới lằn ranh đỏ về đạo đức. Cơ chế chi trả bảo hiểm y tế và hệ thống quản lý hành nghề y không được trở thành kẽ hở cho các ca ghép tạng phi pháp ở nước ngoài. Đài Loan có trách nhiệm đứng về phía đúng đắn của nhân quyền quốc tế.

Môi giới mua bán nội tạng: hình phạt quá nhẹ

Phó Chủ tịch “Hiệp hội Quan tâm Cấy ghép Nội tạng Quốc tế Đài Loan” (TAICOT) Hoàng Sĩ Duy cho rằng vụ việc này phơi bày ít nhất bốn lỗ hổng trong hệ thống hiện tại:

1. Khung hình phạt quá nhẹ, dễ bị cho hưởng án treo, sức răn đe không đủ;
2. Cơ sở y tế chỉ có nghĩa vụ báo cáo các ca ghép tạng ở nước ngoài, mà không có trách nhiệm kiểm tra, khiến nguồn tạng khó truy vết;
3. Quy trình kỷ luật bác sĩ quá rườm rà, không thể kịp thời ngăn chặn hành vi vi phạm;
4. Việc thẩm xét của Bộ Y tế – Phúc lợi thiếu vắng các tiêu chuẩn có thể vận dụng được đối với những ca ghép tạng ở nước ngoài có rủi ro cao.

Luật sư tư vấn của TAICOT, bà Trần Di Thân, nói rằng qua vụ ông Trần Nghiêu Lợi có thể thấy hệ thống hành chính cho rằng phải thu hồi giấy phép hành nghề, nhưng hệ thống tư pháp lại “buông lỏng”. Nguy hiểm hơn là tòa án phúc thẩm cho rằng không chứng minh được nguồn tạng là từ cưỡng bức thu hoạch nội tạng. Điều này cho thấy pháp luật hiện hành không bao quát được loại tội ác chống lại loài người khi chính quyền Trung Quốc dựa vào bộ máy nhà nước để tiến hành cưỡng bức thu hoạch nội tạng một cách có hệ thống ngoài phạm vi lãnh thổ Đài Loan, đồng thời cố ý xóa dấu vết về nguồn tạng. Điều đó cũng đồng nghĩa pháp luật Đài Loan hiện gần như bó tay trước các tội ác xuyên quốc gia như vậy, nên theo bà cần có đạo luật chuyên biệt.

Người phát ngôn hệ thống y tế Bệnh viện Cơ Đốc Chương Hóa (Changhua Christian Hospital), ông Trương Thượng Văn, cho biết sau khi chấm dứt hợp đồng với ông Trần Nghiêu Lợi, ông Trần vẫn có thể sang bệnh viện khác tiếp tục hành nghề. Đài Loan nên lập một nền tảng liên thông giữa các cơ sở y tế để báo cáo, theo dõi nhân sự y tế. Ông nhắc lại, trước đây sau khi ông Trần Nghiêu Lợi môi giới bệnh nhân sang Trung Quốc ghép tạng, có bệnh nhân vừa về nước đã tử vong. Khi đó từng có tổ chức Ủy ban kỷ luật bác sĩ, nhưng không đưa ra biện pháp xử lý nào. Nếu Ủy ban lúc đó có hành động, thì vụ việc đã không bị kéo dài đến tận bây giờ mới vỡ lở. Vì vậy, cần xem lại hiệu quả và tính công bằng của Ủy ban kỷ luật bác sĩ.

Ông Trương bổ sung, hiện nay sau khi bệnh nhân đi ghép tạng ở nước ngoài về nước sẽ được bệnh viện báo cáo, nhưng cơ sở y tế không thể xác định tính chân thực của giấy tờ. Do đó, cần cân nhắc phối hợp với Cục Di trú để đối chiếu xem bệnh nhân có trở về từ những quốc gia hoặc vùng lãnh thổ có nguồn tạng không rõ ràng hay không, qua đó lập cơ chế nối kết và kiểm tra. Ngoài ra, cũng cần chặn nguồn từ thị trường dịch vụ y tế tự túc: bệnh nhân bỏ ra cả chục triệu Đài tệ để đổi một lá gan mới, vậy thì vài chục ngàn tệ tiền thuốc mỗi tháng liệu có là gánh nặng với họ nữa hay không?

Giáo sư Thái Thụ Xương, thuộc Viện Nghiên cứu Đạo đức Sinh học, Đại học Y khoa Đài Loan, cho rằng trong tương lai cần giúp xã hội nhận thức đầy đủ mức độ nghiêm trọng của vấn đề và tổn hại nhân quyền mà nó gây ra trên bình diện quốc tế. Ông nhấn mạnh phía “mua” cũng chịu trách nhiệm rất lớn, vì nếu không có người mua thì việc mua bán không thể thành. Điều này phải được xử lý trong khuôn khổ pháp luật.

Liên kết các nước dân chủ, trừng phạt người liên quan đến cưỡng bức thu hoạch nội tạng

Mục sư Phó Hy Thu – người sáng lập tổ chức ChinaAid (Hiệp hội viện trợ đối với Trung Quốc) – cho rằng Đài Loan có thể đóng vai trò dẫn dắt ở ba phương diện:

1. Xác lập rõ ràng trách nhiệm pháp lý đối với những người môi giới, giới thiệu hoặc che giấu thông tin liên quan đến các ca ghép tạng phi pháp;
2. Cùng với Mỹ, EU và các quốc gia cùng chí hướng thiết lập cơ chế trao đổi thông tin, hợp tác thực thi pháp luật về cấy ghép nội tạng, cùng truy vết các mạng lưới cấy ghép đáng ngờ và dòng tiền liên quan;
3. Đối với quan chức Trung Quốc, người phụ trách các cơ sở y tế và những cá nhân có liên quan đến cưỡng bức thu hoạch nội tạng, bức hại tù nhân lương tâm và vi phạm nhân quyền nghiêm trọng, cần cân nhắc các biện pháp như cấm nhập cảnh, phong tỏa tài sản, và phối hợp với các nước dân chủ hình thành mạng lưới trừng phạt chung.

Người nhận tạng trở thành đồng phạm – hại mình hại người

Bác sĩ Andreas Weber, Phó Giám đốc khu vực châu Âu của tổ chức “Bác sĩ Chống mổ cướp Nội tạng” (DAFOH), cho rằng để trấn áp hiệu quả tội ác cưỡng bức thu hoạch của chính quyền Trung Quốc, pháp luật Đài Loan cần thiết kế cơ chế toàn diện, bao gồm: đưa riêng tội danh cưỡng bức thu hoạch nội tạng vào luật; kiểm tra xem bệnh nhân, bác sĩ, bệnh viện, đại học có dính líu với mạng lưới này hay không; làm minh bạch quan hệ hợp tác giữa Đài Loan và Trung Quốc trong lĩnh vực cấy ghép; điều tra liệu Trung Quốc có dựa vào cưỡng bức thu hoạch nội tạng để cung cấp tạng hay không; và nêu rõ các nhóm nạn nhân chủ yếu như học viên Pháp Luân Công, để nhấn mạnh khía cạnh nhân quyền.

Ông đề nghị Đài Loan nên cùng các nước khác thành lập liên minh nghị viện xuyên quốc gia chống lại tội ác cưỡng bức thu hoạch nội tạng do Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) chỉ huy, vì ngành công nghiệp này đã phình to tới quy mô khoảng 9 tỷ USD. Ngoài ra, cần đẩy mạnh tuyên truyền và phòng ngừa, để người dân hiểu việc lựa chọn tù nhân làm “người hiến tạng” trên thực tế là gián tiếp tham gia vào một vụ giết người, trở thành đồng phạm.

Ông nhấn mạnh Đài Loan nên lập tức đình chỉ mọi trao đổi liên quan đến cấy ghép nội tạng với chính quyền Trung Quốc, cho đến khi Bắc Kinh có thể chứng minh một cách đáng tin cậy rằng họ đã dừng việc thu hoạch nội tạng tù nhân lương tâm – và điều đó phải được kiểm chứng bằng các cuộc thanh tra độc lập, đột xuất, không thông báo trước. Ông cũng đề xuất định kỳ tổ chức điều trần tại Quốc hội hằng năm để giám sát.

Ông tiếp tục kiến nghị cần thiết lập cơ chế “khai báo được miễn trách nhiệm hình sự”, cho phép bác sĩ và nhân viên y tế được chủ động báo cáo những bệnh nhân từng ghép tạng tại Trung Quốc hoặc các quốc gia khác có tình trạng cưỡng bức thu hoạch nội tạng, mà không lo bị truy cứu hình sự. Đồng thời, nên bổ sung quy định cấm nhập khẩu vào Đài Loan bất kỳ nội tạng hoặc tổ chức cơ thể người từ Trung Quốc thông qua các thiết bị tưới truyền bảo vệ nội tạng (perfusion), và cấm sử dụng bất kỳ nội tạng nào có nguồn gốc từ Trung Quốc cho hoạt động cấy ghép tại Đài Loan.

Bộ Tư pháp Đài Loan cho biết, vấn đề lớn nhất hiện nay là khó khăn trong việc thu thập chứng cứ ở nước ngoài. Nếu phải đề nghị phía Trung Quốc cung cấp tài liệu thì sẽ vấp phải nhiều trở ngại, do đó cần cân nhắc tăng nghĩa vụ cung cấp thông tin, chẳng hạn yêu cầu bệnh nhân phải nộp đầy đủ chứng từ liên quan.

Bác sĩ ngoại khoa tim mạch Ngô Hân Đới chỉ ra, từ vụ ông Trần Nghiêu Lợi có thể thấy nhiều bệnh nhân tử vong trong vòng 5 năm sau ghép, thậm chí có người về Đài Loan chưa đầy một tuần đã qua đời. Như vậy, đây không phải là hành vi y tế “bỏ tiền mua thêm cơ hội sống”, mà là một quá trình kinh hoàng, lợi dụng nỗi sợ chết của bệnh nhân để moi tiền, thậm chí còn khiến họ phải trải qua những đau đớn khủng khiếp trước khi chết. Vì vậy, cần định nghĩa lại: bệnh nhân mua nội tạng không chỉ là đồng phạm, mà đồng thời cũng là nạn nhân.

Cuối cùng, Lưu Kiến Quốc tổng kết: đề nghị Bộ Y tế – Phúc lợi, Bộ Tư pháp, Bộ Nội chính và các cơ quan liên quan nghiên cứu soạn thảo “Dự luật Trấn áp và phòng ngừa tội ác cưỡng bức thu hoạch nội tạng”, xem xét việc nâng mức hình phạt, tăng cường tịch thu tài sản phạm tội, thiết lập cơ chế tài phán ngoài lãnh thổ và các biện pháp hỗ trợ khác. Ông cũng đề nghị Bộ Y tế – Phúc lợi rà soát chế độ báo cáo các ca ghép tạng ở nước ngoài, nghiên cứu cơ chế kiểm tra, truy vết và thẩm định nguồn tạng đối với các trường hợp ghép tạng tại những quốc gia/vùng lãnh thổ có nguy cơ cao; đồng thời xem xét lại cơ chế kỷ luật và đình chỉ hành nghề đối với bác sĩ, xây dựng cơ chế xử lý tức thời và kiểm soát rủi ro đối với các vụ vi phạm nghiêm trọng.

Xem thêm

ĐCSTQ cưỡng bức thu hoạch nội tạng: Vì sao Pháp Luân Công vẫn là nguồn chính?

Học viên Pháp Luân Công vẫn là nguồn chính cho hoạt động cưỡng bức thu hoạch nội tạng của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ).