Hà Lan cảnh báo Trung Quốc nhắm vào “điểm nghẽn” chip của châu Âu
- Arthur Zhang
- •
Báo cáo chỉ ra rằng Bắc Kinh đang tận dụng hoạt động gián điệp, tiếp cận nhân sự, sự phụ thuộc trong chuỗi cung ứng và áp lực pháp lý, trong khi các biện pháp phòng vệ của Hà Lan vẫn còn rời rạc.
Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược Hague (HCSS) cảnh báo trong một báo cáo công bố tháng 7 rằng Trung Quốc đang xây dựng nhiều hình thức đòn bẩy chồng chéo xung quanh vị thế then chốt của Hà Lan trong lĩnh vực sản xuất chip tiên tiến, trong khi các biện pháp bảo vệ của Hà Lan vẫn chủ yếu nhằm xử lý các giao dịch riêng lẻ và những sự cố đơn lẻ.
HCSS đánh giá ngành công nghiệp bán dẫn của Hà Lan là lĩnh vực đối mặt với rủi ro chiến lược cao nhất, với các nguy cơ bao gồm gián điệp mạng, việc thu thập công nghệ thông qua nhân viên nội bộ, mức độ phụ thuộc về thương mại, sự phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu thô do Trung Quốc kiểm soát và khả năng Bắc Kinh gây sức ép về kinh tế và pháp lý. Ngành công nghiệp hàng hải được xếp thứ hai, tiếp theo là ngành hàng không vũ trụ.
Đánh giá này tập trung vào tập đoàn ASML của Hà Lan, nhà sản xuất duy nhất trên thế giới các hệ thống quang khắc cực tím bước sóng cực ngắn (EUV) dùng để chế tạo các loại chip tiên tiến nhất. Báo cáo cho rằng rủi ro không chỉ nằm ở việc Bắc Kinh muốn tiếp cận công nghệ của Hà Lan, mà còn ở khả năng Trung Quốc theo đuổi mục tiêu này thông qua nhiều kênh khác nhau trong một thời gian dài.
“Đây không phải là tập hợp của những sự cố riêng lẻ”, tác giả chính Benedetta Girardi phát biểu tại buổi thuyết trình ngày 2/7. HCSS cho biết các chiến thuật can thiệp của Trung Quốc là “những nỗ lực phối hợp nhằm theo đuổi một mục tiêu tổng thể”, trong khi sự phân mảnh trong cơ chế quản trị làm hạn chế khả năng phát hiện và đối phó của Hà Lan.
Báo cáo nhận định các biện pháp kiểm soát hiện nay của Hà Lan phù hợp hơn trong việc xử lý từng giao dịch riêng lẻ, thay vì đối phó với “các chiến lược can thiệp nhiều tầng và dài hạn của Trung Quốc”. Mô hình đánh giá rủi ro của HCSS kết hợp xác suất xảy ra hoạt động can thiệp — bao gồm tầm quan trọng chiến lược, trong quá khứ từng bị nhắm mục tiêu, khả năng dễ tiếp cận và lỗ hổng của từng lĩnh vực — với những hậu quả tiềm tàng đối với kinh tế, công nghệ, chuỗi cung ứng và an ninh quốc gia.
Đánh cắp bí mật thương mại
Một bồi thẩm đoàn tại Mỹ đã kết luận rằng XTAL, một công ty ở bang California do cựu kỹ sư ASML Yu Zongchang cùng các cựu nhân viên ASML khác thành lập, đã chiếm đoạt bí mật thương mại của ASML. Phía ASML cho biết các nhân viên này hành động nhằm trục lợi cá nhân và công ty không tìm thấy bằng chứng nào cho thấy chính phủ Trung Quốc trực tiếp đứng sau vụ đánh cắp.
Yu cũng thành lập Công ty Dongfang Jingyuan Electron tại Bắc Kinh vào năm 2014. Lời khai tại tòa, được các cuộc điều tra sau này xem xét, cho biết các kỹ sư tại XTAL và Dongfang Jingyuan đã có quyền truy cập vào một số phần mã nguồn của ASML do một cựu nhân viên khác lấy cắp.
Sau đó, Dongfang Jingyuan được nhà nước Trung Quốc công nhận, được phê duyệt nhận 3 triệu nhân dân tệ (khoảng 418.000 USD) tiền thưởng và trợ cấp từ chính quyền thành phố Bắc Kinh, đồng thời thu hút vốn đầu tư từ các quỹ có liên hệ với Bắc Kinh. Trong thông báo gọi vốn năm 2022, công ty cho biết Yizhuang Venture Capital và Quỹ Guosheng Bắc Kinh nằm trong số các nhà đầu tư của vòng huy động vốn gần 1 tỷ nhân dân tệ (khoảng 147,7 triệu USD).
Cơ quan quản lý các khu phát triển của Bắc Kinh cũng quảng bá nền tảng quang khắc tính toán của công ty như một công cụ nội địa nhằm giúp nâng cao tỷ lệ thành phẩm trong tiến trình sản xuất chip tiên tiến. Một bài viết của chính phủ đăng tháng 5/2026 mô tả nền tảng này là một phần trong nỗ lực nội địa hóa các thiết bị then chốt của địa phương.
Bộ Thương mại Hoa Kỳ đã đưa Dongfang Jingyuan vào Danh sách Thực thể (Entity List) vào tháng 12/2024, qua đó về cơ bản ngăn công ty tiếp cận các mặt hàng xuất khẩu công nghệ của Mỹ.
HCSS cũng dẫn một vụ chiếm đoạt dữ liệu khác liên quan đến một nhân viên ASML và một vụ xâm nhập kéo dài nhằm vào hãng sản xuất chip NXP của Hà Lan mà các nhà nghiên cứu cho rằng có liên quan đến một nhóm tin tặc có trụ sở tại Trung Quốc. Báo cáo xếp ngành bán dẫn vào nhóm rủi ro “rất cao” do liên tục bị nhắm mục tiêu, sự tập trung của công nghệ độc quyền, mức độ phơi bày về thương mại và những hậu quả nếu mất quyền kiểm soát các thiết bị then chốt cũng như bí quyết công nghệ.
Cấu trúc công nghiệp và pháp lý của Bắc Kinh
Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 của chính quyền cộng sản Trung Quốc đưa thiết bị bán dẫn, sản xuất tiên tiến, tài trợ của nhà nước, các tổ chức nghiên cứu, tuyển dụng nhân tài, dự trữ chiến lược và an ninh chuỗi cung ứng vào cùng một chương trình công nghiệp cấp quốc gia.
Kế hoạch giai đoạn 2026–2030 kêu gọi đạt được “những đột phá mang tính quyết định” trong lĩnh vực mạch tích hợp, máy móc công nghiệp, thiết bị đo lường cao cấp, phần mềm nền tảng và vật liệu tiên tiến. Kế hoạch cũng chỉ đạo các cơ quan chức năng áp dụng “các biện pháp đặc biệt” để xử lý những mắt xích yếu trong chuỗi công nghiệp và chuỗi cung ứng của Trung Quốc.
Kế hoạch đặt mục tiêu tăng năng lực sản xuất bán dẫn tiên tiến và đẩy nhanh phát triển các thiết bị, vật liệu, linh kiện chủ chốt, bộ xử lý hiệu năng cao và bộ nhớ mật độ cao. Đồng thời, Trung Quốc được yêu cầu nâng cao tính “tự chủ và khả năng kiểm soát” của các chuỗi công nghiệp — thuật ngữ Bắc Kinh dùng để chỉ việc giảm sự phụ thuộc vào các nhà cung cấp nước ngoài — đồng thời xây dựng các kho dự trữ chiến lược, năng lực sản xuất dự phòng và cơ chế đánh giá rủi ro an ninh.
Một quy định của Quốc vụ viện Trung Quốc có hiệu lực từ ngày 7/4 trao cho giới chức nước này quyền hạn rộng hơn nhằm bảo vệ điều mà Bắc Kinh gọi là an ninh chuỗi cung ứng.
Quy định này thiết lập một hệ thống nhằm xác định các ngành trọng yếu, giám sát sự phụ thuộc vào nước ngoài, đánh giá rủi ro, duy trì dự trữ và yêu cầu sản xuất, vận chuyển hoặc cung ứng trong tình huống khẩn cấp. Quy định cũng cho phép điều tra các hành động của nước ngoài mà Bắc Kinh cho là mang tính phân biệt đối xử hoặc gây tổn hại đến chuỗi cung ứng của Trung Quốc.
Các biện pháp đáp trả có thể bao gồm hạn chế nhập khẩu, xuất khẩu, công nghệ, dịch vụ, đầu tư, giao dịch, chuyển dữ liệu, nhập cảnh vào Trung Quốc và hợp tác với các tổ chức của Trung Quốc. Quy định không công khai danh sách các ngành trọng yếu, và không có tài liệu công khai nào được xem xét cho bài viết này cho thấy quy định đã được áp dụng đối với ASML hoặc chính phủ Hà Lan.
Các quy định mới tạo cho Bắc Kinh một cơ sở pháp lý chính thức để điều tra hoặc đáp trả các biện pháp kiểm soát xuất khẩu thiết bị bán dẫn của Hà Lan nếu giới chức Trung Quốc cho rằng các biện pháp đó đe dọa chuỗi cung ứng công nghiệp của nước này.
Các biện pháp phòng vệ của Hà Lan
Hà Lan hiện đã yêu cầu giấy phép đối với việc xuất khẩu một số thiết bị sản xuất chip tiên tiến và tiến hành rà soát một số khoản đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, HCSS cho rằng các công cụ này xử lý hiệu quả hơn các giao dịch riêng lẻ, thay vì những vấn đề tích lũy như chuyển giao tri thức trong thời gian dài, quyền tiếp cận lâu dài của nhân viên, sự tập trung của nhà cung cấp và các mối phụ thuộc hình thành thông qua hoạt động thương mại thông thường.
Tại buổi thuyết trình, bà Girardi cho biết các biện pháp bảo vệ hiện vẫn khác biệt đáng kể giữa các doanh nghiệp và Hà Lan chưa có một chỉ thị quốc gia thiết lập các tiêu chuẩn bảo vệ thống nhất cho ngành bán dẫn. Bà chỉ ra những khoảng trống liên quan đến việc chuyển giao công nghệ thông qua nhân viên cũng như hoạt động giám sát của chính phủ đối với quyền tiếp cận lâu dài và sự phụ thuộc vào các nhà cung cấp.
HCSS khuyến nghị tăng cường rà soát đầu tư, xây dựng chiến lược quốc gia nhằm bảo đảm tính liên tục của ngành bán dẫn, áp dụng các tiêu chuẩn an ninh vận hành ở mức độ bảo đảm cao và siết chặt việc thẩm tra nhân sự tại các cơ sở nhạy cảm. Báo cáo cũng kêu gọi thiết lập một hệ thống chia sẻ thông tin tình báo quốc gia kết nối các cơ quan an ninh Hà Lan với các ngành công nghiệp chiến lược.
Báo cáo cảnh báo rằng những mối phụ thuộc hình thành trong thời bình có thể trở thành đòn bẩy chính trị nếu xảy ra một cuộc đối đầu liên quan đến Đài Loan. Trong kịch bản đó, HCSS đánh giá sức ép từ Trung Quốc có thể thu hẹp các lựa chọn chính sách của Hà Lan, làm chậm khả năng sẵn sàng quân sự hoặc hạn chế sự tham gia của nước này trong các phản ứng phối hợp với các đồng minh.
Chính phủ Hà Lan hiện chưa cho biết sẽ áp dụng những khuyến nghị nào của HCSS, cũng như liệu quy định mới của Trung Quốc về an ninh chuỗi cung ứng có làm thay đổi đánh giá của nước này về các rủi ro mà ASML và các doanh nghiệp xuất khẩu khác của Hà Lan đang phải đối mặt hay không.
Xem thêm
Từ khóa HCSS an ninh chuỗi cung ứng Trung Quốc Hà Lan chip bán dẫn gián điệp công nghệ ASML
