Nga cấm xuất khẩu dầu diesel, dấy lên nguy cơ khủng hoảng nguồn cung toàn cầu

Trần Đình
•
Thứ Sáu, 10/07/2026

Khi Nga tuyên bố ngừng xuất khẩu dầu diesel, thị trường diesel toàn cầu đang rơi vào một đợt thắt chặt nguồn cung mới.

Vùng Kaliningrad, Nga, ngày 13/3/2022. Nhà máy lọc dầu Lukoil. Các phân xưởng lọc dầu. Tổ hợp kho cảng dầu của Công ty Lukoil. (Nguồn: Shutterstock)

Do các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine liên tiếp nhằm vào các nhà máy lọc dầu trên lãnh thổ Nga, khiến công suất lọc dầu sụt giảm mạnh, Nga – nước xuất khẩu dầu diesel lớn thứ hai thế giới – đã ban hành lệnh cấm xuất khẩu. Giới quan sát cho rằng động thái này phản ánh áp lực nguồn cung trong nước ngày càng gia tăng sau khi năng lực lọc dầu của Nga bị tổn hại.

Động thái trên diễn ra trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông leo thang, đẩy giá bán buôn dầu diesel tăng vọt và có thể tiếp tục làm gia tăng áp lực lạm phát toàn cầu, ảnh hưởng đến nông nghiệp, vận tải và cả người dân sử dụng phương tiện giao thông.

Giá dầu thô giảm nhưng giá dầu diesel vẫn tăng

Sau khi Nga công bố lệnh cấm xuất khẩu hôm thứ Tư (8/7), giá bán buôn dầu diesel có thời điểm tăng gần 14%, vượt mốc 1.100 USD/tấn.

Điều này cho thấy thị trường đang xuất hiện tình trạng giá diễn biến trái chiều. Mặc dù giá dầu thô đã giảm từ mức hơn 100 USD/thùng trong thời gian xảy ra xung đột với Iran xuống còn khoảng 70 USD/thùng, giá dầu diesel vẫn duy trì ở mức khoảng 135 USD/thùng. Mức chênh lệch giữa giá dầu diesel và dầu thô đã tăng lên 60,7 USD/thùng trong ngày thứ Tư, khiến nhiều người dân không cảm nhận được việc giá dầu thô giảm khi đổ nhiên liệu tại các trạm xăng.

Ông Alan Gelder, Phó Chủ tịch cấp cao phụ trách mảng lọc dầu của Wood Mackenzie, cho biết: “Vấn đề mấu chốt hiện nay là tình trạng này sẽ kéo dài trong bao lâu”.

Ông nói thêm: “Về cơ bản, khi Nga cấm xuất khẩu, lượng dầu diesel do các khu vực khác trên thế giới sản xuất sẽ không đủ đáp ứng nhu cầu hiện tại… Tình hình có thể trở nên khá hỗn loạn”.

Chiến sự ảnh hưởng đến các nhà máy lọc dầu, việc khôi phục gặp nhiều khó khăn

Một trong những nguyên nhân cốt lõi của cuộc khủng hoảng lần này là các cuộc tấn công chính xác bằng máy bay không người lái của Ukraine nhằm vào cơ sở hạ tầng dầu mỏ của Nga. Các nhà phân tích ước tính khoảng 30% đến 45% công suất lọc dầu của Nga đã bị ảnh hưởng.

Do các lệnh trừng phạt của phương Tây khiến Nga gặp khó khăn trong việc nhập khẩu các linh kiện kỹ thuật phức tạp, việc sửa chữa các cơ sở bị hư hại có thể mất nhiều tháng, thậm chí nhiều năm.

Hiện tại, các trạm xăng ở Nga đã xuất hiện cảnh người dân xếp hàng dài. Lệnh cấm xuất khẩu dự kiến kéo dài đến ngày 31/7.

Giới quan sát có nhiều cách lý giải khác nhau về quyết định này. Một số cho rằng Moscow cố tình đẩy áp lực nguồn cung sang các nước khác, bao gồm cả các đồng minh phương Tây của Ukraine. Số khác nhận định Nga thực sự đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt, buộc phải giữ lại dầu diesel để phục vụ ngành công nghiệp trong nước và các phương tiện hạng nặng ở tiền tuyến Ukraine.

Bà Amrita Sen, chuyên gia của Energy Aspects, nhận định: “Chúng tôi đã cảnh báo điều này từ khá lâu: thị trường các sản phẩm dầu tinh chế, bao gồm dầu diesel và các sản phẩm khác, đang căng thẳng hơn nhiều so với thị trường dầu thô. Các sản phẩm dầu tinh chế mới là thứ mà người dân thực sự phải bỏ tiền mua; chúng ta không trả tiền cho dầu thô”.

Hiệu ứng dây chuyền trên toàn cầu và cảnh báo về lượng dự trữ

Khoảng trống do Nga để lại trên thị trường xuất khẩu có thể buộc Brazil, Thổ Nhĩ Kỳ, các nước châu Phi, Mỹ Latinh và Đông Nam Á – những khu vực vốn phụ thuộc vào nguồn dầu diesel của Nga – phải tìm nguồn cung khác, qua đó cạnh tranh với châu Âu và Mỹ trong bối cảnh nguồn cung hạn chế.

Tuy nhiên, lượng tồn kho toàn cầu hiện đã ở mức thấp.

Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Hoa Kỳ (EIA), lượng tồn kho dầu chưng cất (bao gồm dầu diesel và dầu sưởi) của Mỹ trong tuần qua chỉ ở mức khoảng 100 triệu thùng, chỉ nhỉnh hơn đôi chút so với mức thấp nhất trong 23 năm.

Bà Bridget Payne, chuyên gia của Oxford Economics, cho biết: “Đây là vấn đề có tác động rất lớn. Châu Âu vẫn phụ thuộc vào dầu diesel như nhiên liệu chính cho vận tải, trong khi Nga là một trong những nhà sản xuất dầu diesel lớn”.

Dầu diesel là nhiên liệu quan trọng đối với ngành công nghiệp và nông nghiệp. Giá tăng sẽ đẩy chi phí sản xuất lương thực và vận chuyển hàng hóa lên cao.

Mặc dù tại Mỹ và nhiều nơi khác, phần lớn ô tô cá nhân sử dụng xăng thay vì dầu diesel, chi phí dầu diesel gia tăng cuối cùng vẫn có thể được chuyển sang giá hàng hóa thông qua nông dân, các tài xế xe tải và doanh nghiệp vận tải, khiến người tiêu dùng phải gánh chịu.

Nếu tình trạng thiếu hụt nguồn cung kéo dài đến mùa đông, các chuyên gia lo ngại giá dầu diesel ở mức cao sẽ tạo thêm thách thức đối với nỗ lực kiềm chế lạm phát trên toàn cầu.