Ông Trump phá thế độc quyền đất hiếm của TQ, cho xây nhà máy trong căn cứ quân sự

Lý Ngôn
•
Thứ Tư, 01/07/2026

Nỗ lực của Tổng thống Mỹ Donald Trump nhằm tái thiết chuỗi cung ứng các vật tư chiến lược trong nước đã đạt được một cột mốc quan trọng. Để xóa bỏ hoàn toàn sự phụ thuộc của ngành công nghiệp quốc phòng vào chuỗi cung ứng của Trung Quốc, Lục quân Mỹ đang biến các sắc lệnh hành pháp thành hành động cụ thể, lần đầu tiên bật đèn xanh cho phép khu vực công nghiệp tư nhân trực tiếp hoạt động trong các căn cứ quân sự, nhằm xây dựng năng lực chế biến đất hiếm và khoáng sản quan trọng tại Bắc Mỹ.

Kho chứa vũ khí hóa học tại Tooele Army Depot. (Nguồn: Tedder / Wikipedia)

Giám đốc điều hành REalloys, ông Leonard “Lipi” Sternheim, đã trả lời phỏng vấn Fox Business vào thứ Ba (30/6), trình bày chi tiết về sự hợp tác mang tính lịch sử này.

Các nguyên tố đất hiếm nặng như praseodymi (Pr) và terbium (Tb) là thành phần cốt lõi trong những công nghệ quốc phòng tiên tiến như tiêm kích F-35, tên lửa dẫn đường chính xác, tàu ngầm và máy bay không người lái. Mặc dù nhiều quốc gia sở hữu các mỏ khoáng sản này, nhưng trong nhiều thập kỷ qua, phần lớn năng lực tinh luyện và chế biến trung nguồn, hạ nguồn trên toàn cầu đều tập trung tại Trung Quốc.

Dân biểu Đảng Dân chủ bang California Ro Khanna cũng phát biểu trong cùng chương trình rằng: “Trung Quốc (ĐCSTQ) kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng từ chế biến đất hiếm nặng, tinh luyện, luyện kim cho đến sản xuất nam châm. Thế độc quyền này tuyệt đối không nên tiếp tục tồn tại”.

Để phá vỡ thế bế tắc, căn cứ theo Sắc lệnh Hành pháp số 14241 của Tổng thống và thông qua Sáng kiến Vốn Chiến lược của Lục quân (SCI), ngày 25/6, Lục quân Mỹ đã công bố kế hoạch chuyển đổi các căn cứ quân sự thành địa điểm thương mại để chế biến khoáng sản quan trọng. REalloys đã được lựa chọn bước vào quá trình đàm phán độc quyền nhằm xây dựng một nhà máy chế biến đất hiếm nặng tại Căn cứ Lục quân Tooele ở bang Utah theo mô hình “Cho thuê nhằm tăng cường sử dụng” (Enhanced Use Lease – EUL).

Mô hình hợp tác này áp dụng phương thức tài sản nhẹ, không tạo gánh nặng cho người nộp thuế. Quân đội chỉ đóng vai trò là bên cho thuê mặt bằng, còn REalloys chịu toàn bộ chi phí tài chính, xây dựng và vận hành. Tiền thuê sẽ được thanh toán dưới hình thức đầu tư cải thiện cơ sở hạ tầng của căn cứ, tương ứng với giá trị thị trường hợp lý.

Ông Sternheim nhấn mạnh rằng thứ khan hiếm chưa bao giờ là “đá (quặng)”, mà chính là công nghệ chế biến và tinh luyện phức tạp. Cơ sở này sẽ tập trung tinh luyện praseodymi (Pr) và terbium (Tb), đồng thời sử dụng nguyên liệu từ các đồng minh như Canada để xây dựng một chuỗi công nghiệp quốc phòng nội địa khép kín từ “mỏ đến nam châm”, hoàn toàn “không liên quan đến các đối thủ”, trực tiếp cung ứng cho quân đội Mỹ, Cơ quan Hậu cần Quốc phòng, Bộ Năng lượng và Cơ quan Hàng không Vũ trụ Quốc gia Mỹ (NASA).

Đáng chú ý, REalloys không đơn độc trong dự án này.

Trong kế hoạch tổng thể về đất hiếm của ông Trump, Lầu Năm Góc và Lục quân Mỹ đồng thời lựa chọn một nhóm nhỏ các doanh nghiệp nòng cốt trong nước, bao gồm Titan Mining, để đồng loạt triển khai các cơ sở chế biến những loại khoáng sản quan trọng khác nhau tại các căn cứ quân sự.

Ví dụ, Titan Mining và các doanh nghiệp tương tự sẽ tập trung khôi phục năng lực sản xuất trong nước đối với các kim loại quan trọng như crom và các kim loại màu chiến lược, vốn cần thiết cho đạn dược quốc phòng, tên lửa, cảm biến radar và pin quân sự tiên tiến. Điều này sẽ bổ sung cho cơ sở chế biến đất hiếm nặng của REalloys, tạo thành một mạng lưới an ninh vật tư quốc phòng đa tầng.

Việc phát triển các căn cứ này dự kiến sẽ bắt đầu sớm nhất vào năm 2027 và đạt năng lực vận hành ban đầu trước năm 2028. Mốc thời gian này trùng khớp với thời hạn trong các quy định mua sắm quốc phòng của liên bang Mỹ: kể từ ngày 1/1/2027, toàn bộ cơ sở sản xuất của ngành công nghiệp quốc phòng Mỹ sẽ bị cấm sử dụng đất hiếm và vật liệu quan trọng có nguồn gốc từ Trung Quốc.

Ông Sternheim cho biết, sự hợp tác với quân đội mang lại cho nước Mỹ mức độ an toàn mà quốc gia này đang rất cần. “Sau đó, sẽ không còn bất cứ thứ gì phải phụ thuộc vào các quốc gia khác nữa.”

Điều đáng chú ý là Căn cứ Lục quân Tooele, trung tâm của kế hoạch lần này, từ lâu đã là một đầu mối quan trọng trong hệ thống vật tư quốc phòng và dự trữ chiến lược của Mỹ.

Khu vực này từng sở hữu kho hóa chất lớn nhất thế giới, trước đây chuyên lưu trữ và tiêu hủy kho vũ khí hóa học từng chiếm một nửa tổng lượng vũ khí hóa học của nước Mỹ. Giờ đây, dưới sự thúc đẩy của kế hoạch đất hiếm của ông Trump, căn cứ quân sự quan trọng từ thời Chiến tranh Lạnh này đang chuyển mình mạnh mẽ từ một “trung tâm tiêu hủy chất độc hóa học” thành tuyến đầu trong lĩnh vực tinh luyện đất hiếm và kim loại quốc phòng công nghệ cao của Mỹ.