Vương Đan: Luật chống tham nhũng xuyên biên giới e thành “vỏ bọc” đàn áp xuyên quốc gia

Kim Ngôn
•
Thứ Ba, 10/11/2026

Ủy ban Thường vụ Nhân Đại Trung Quốc hôm thứ Sáu (6/11) đã thông qua Luật chống tham nhũng xuyên biên giới. Nhà hoạt động dân chủ lưu vong Vương Đan cho rằng các điều khoản mơ hồ của luật này có thể bị dùng để đàn áp xuyên quốc gia nhắm vào người Hoa ở hải ngoại.

Ngày 15/9/2025, Viện nghiên cứu Đối thoại Trung Quốc, Bảo tàng Tưởng niệm Sự kiện Lục Tứ và tổ chức Tự Do Phong Hoa tổ chức hội thảo với chủ đề “Triển vọng tình hình chính trị Trung Quốc và phương hướng phong trào đối lập ở hải ngoại”. Trong ảnh là ông Vương Đan, Giám đốc Bảo tàng Tưởng niệm Sự kiện Lục Tứ, đồng thời là một trong những lãnh đạo phong trào sinh viên Lục Tứ năm 1989, phát biểu tại hội thảo. (Ảnh: Vision Times)

Kỳ họp thứ 25 của Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (Nhân Đại) khóa 14 bế mạc tại Bắc Kinh hôm thứ Sáu (6/11). Kỳ họp đã biểu quyết thông qua 15 đạo luật, trong đó có Luật Tố tụng công ích của viện kiểm sát và Luật chống tham nhũng xuyên biên giới.

Luật chống tham nhũng xuyên biên giới lập tức thu hút sự chú ý của cộng đồng người Hoa ở hải ngoại và giới quan sát các vấn đề Trung Quốc. Ông Vương Đan, nhà hoạt động dân chủ lưu vong, bình luận rằng các điều khoản mơ hồ trong luật có thể bị dùng để đàn áp xuyên quốc gia nhắm vào người Hoa ở hải ngoại.

Luật gồm 6 chương, 47 điều, với các nội dung như cơ chế và trách nhiệm, xử lý vụ việc và hợp tác quốc tế, liêm chính và tuân thủ, trách nhiệm pháp lý, theo Tân Hoa Xã. Luật quy định Ủy ban Giám sát Quốc gia chủ trì cơ chế chống tham nhũng xuyên biên giới cấp nhà nước. Các cơ quan ngoại giao, công an, tư pháp, tài chính, thương mại, kiểm toán và nhiều ngành khác phối hợp theo phân công. Luật có hiệu lực từ ngày công bố.

Phía chính quyền nêu mục đích của luật là bổ sung “hộp công cụ” pháp lý cho việc truy bắt người bỏ trốn, truy thu tài sản và xử lý các vụ tham nhũng có yếu tố nước ngoài. Luật nhằm tháo gỡ những vướng mắc như khó phát hiện, khó thu thập chứng cứ, khó thu hồi tài sản và khó kết tội trong các vụ tham nhũng xuyên biên giới. Văn bản này cũng quy định rõ nghĩa vụ liêm chính, tuân thủ của doanh nghiệp.

Trang tin Jiemian News cho biết luật này đã được đưa vào kế hoạch lập pháp của Ủy ban Thường vụ Nhân Đại khóa 14 từ năm 2023. Dự thảo được trình xem xét lần đầu hôm 25/8 năm nay, theo Tân Hoa Xã.

Vương Đan: Quyền lực vươn ra ngoài dưới chiêu bài chống tham nhũng

Trong một chương trình trên YouTube, ông Vương Đan nói luật này bề ngoài là biện pháp chống tham nhũng, nhưng “càng nghĩ càng thấy sợ”. Ông cho rằng vấn đề lớn nhất là phạm vi điều chỉnh không rõ ràng.

Ông liệt kê 5 loại hành vi mà theo cách hiểu của ông, luật này điều chỉnh. Hai loại đầu là chủ thể trong nước hối lộ công chức nước ngoài và chủ thể nước ngoài hối lộ công chức trong nước. Ba loại còn lại là chủ thể trong nước có hành vi vi phạm, phạm tội khác liên quan đến chức vụ ở nước ngoài; hành vi tham nhũng diễn ra ở nước ngoài nhưng gây hậu quả trong nước; người bị nghi tham nhũng bỏ trốn ra nước ngoài và tẩu tán tài sản.

Những cách diễn đạt như “hành vi vi phạm khác liên quan đến chức vụ” có phạm vi diễn giải rất rộng, khiến phạm vi thực thi khó lường trước, ông nhận định. 5 loại hành vi nêu trên là cách ông Vương Đan diễn giải nội dung luật. Điều khoản cụ thể cần căn cứ vào văn bản luật đã công bố.

Ông Vương Đan cũng nhắc đến việc luật yêu cầu tăng cường giám sát những công chức có quốc tịch hay quyền cư trú ở nước ngoài trái quy định, hoặc mở tài khoản ở nước ngoài, và gây sức ép buộc doanh nghiệp kê khai dòng tiền, khoản đầu tư ra nước ngoài.

Ông đặt câu hỏi liệu các khoản quyên góp chính trị, quyên góp từ thiện ở nước ngoài hay tiền qua lại trong trao đổi học thuật có thể bị xếp vào diện “tham nhũng” hay không. Ông cũng lo ngại những người ở nước ngoài phê phán chính sách của Trung Quốc, nếu từng làm việc trong bộ máy nhà nước, có thể bị gắn nhãn tham nhũng.

Lo ngại đàn áp xuyên quốc gia được “hợp pháp hóa”

Ông Vương Đan cho rằng “Chiến dịch Săn cáo”, hoạt động “thuyết phục về nước” và các “đồn cảnh sát bí mật” ở nước ngoài trước nay vẫn nằm trong vùng xám pháp lý. Theo ông, luật mới đã tạo cơ sở pháp lý cho những cách làm này, để chúng được tiến hành dưới danh nghĩa “thực thi pháp luật chính đáng”, kể cả điều tra, triệu tập, thậm chí phong tỏa tài sản.

Các khoản tiền qua lại giữa người Hoa ở nước ngoài với người thân, bạn bè trong nước thường không đủ minh bạch, ông nói. Một khi chính quyền muốn truy cứu, người bình thường có thể bị liên lụy, thậm chí tài sản hợp pháp ở nước ngoài cũng có thể bị xác định là tài sản phải truy thu. Ông cho rằng điều này sẽ tạo “hiệu ứng ớn lạnh”, khiến những người bất đồng chính kiến và người phê phán ở nước ngoài e dè. Người về nước rồi muốn xuất cảnh trở lại cũng có thể gặp nhiều rủi ro hơn.

Về các tập đoàn đa quốc gia và các tổ chức, ông Vương Đan nhận xét Trung Quốc và phương Tây xác định thế nào là tham nhũng theo những tiêu chuẩn khác nhau. Vì vậy, doanh nghiệp có thể rơi vào thế khó: làm theo yêu cầu quản lý của phía Trung Quốc thì có thể vi phạm luật nước sở tại, còn tuân thủ luật nước sở tại thì có thể vướng vào luật mới của Trung Quốc.

Ông kêu gọi người Hoa ở hải ngoại tăng cường vận động hành lang, nêu mối quan ngại với Chính phủ Mỹ và chính phủ các nước châu Âu, thúc đẩy các biện pháp đối phó và cảnh giác về mặt pháp lý. Vận động hành lang cần có tiền nên phải chuẩn bị từ sớm, ông lưu ý. Ông cũng đề nghị người Hoa ở nước ngoài, nhất là giới doanh nhân, đoàn kết lại, thành lập tổ chức bảo vệ quyền lợi để dùng sức mạnh tập thể ứng phó với các rủi ro có thể xảy ra.