Iran sử dụng cơ sở dầu mỏ tại Trung Quốc để né lệnh trừng phạt của Mỹ
- Lý Bình
- •
Tài liệu mật mà kênh truyền thông độc lập Iran International có được và nguồn tin trong Bộ Dầu mỏ Iran cho biết Tehran đang sử dụng các cơ sở dầu mỏ ở Trung Quốc để né lệnh trừng phạt của Mỹ và duy trì hoạt động của các tàu chở dầu bị trừng phạt.
Ông Ali Shamkhani, cựu Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, từng viết thư cho Lãnh tụ Tối cao khi đó là ông Ali Khamenei để chỉ trích việc Iran xuất khẩu được quá ít dầu dưới thời Tổng thống Masoud Pezeshkian.
Ông Shamkhani từng là cố vấn chính trị của ông Khamenei. Cả hai đều thiệt mạng trong cuộc không kích của Mỹ và Israel hôm 28/2 năm nay.
Mua lại bến dầu và kho chứa dầu tại Trung Quốc
Ông Hamid Bovard, cựu Tổng giám đốc Công ty Dầu khí Quốc gia Iran và hiện là quyền Bộ trưởng Dầu mỏ, sau đó viết thư trả lời. Trong thư, ông chỉ trích chính sách dùng tàu chở dầu đời mới hơn của chính phủ thời cựu Tổng thống Ebrahim Raisi.
Ông Bovard cũng nhắc tới cách làm dưới thời ông Pezeshkian. Một mặt, chính phủ chỉ đạo các trung gian dầu mỏ đáng tin cậy tiếp tục sử dụng những tàu chở dầu đang bị trừng phạt nhưng vẫn có thể cập các cảng được chỉ định. Mặt khác, Bộ Ngoại giao Iran đàm phán với Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ), đạt được thỏa thuận sử dụng các cơ sở cảng và bến dầu tại Trung Quốc để lập đầu mối trung chuyển cho dầu thô Iran bị trừng phạt.
Iran còn thuê dài hạn các kho chứa dầu cỡ lớn tại nhiều địa điểm ở Trung Quốc, để có thể bán dầu thô trực tiếp ngay tại Trung Quốc.
Theo sắp xếp của hai bên, đội tàu chở dầu của ông Hossein Shamkhani, con trai ông Ali Shamkhani, chở dầu thô Iran tới các bến cảng do Iran kiểm soát tại Trung Quốc. Đội tàu này thường được gọi là “hạm đội bóng tối”. Cách làm này giúp Iran né lệnh trừng phạt của Mỹ và tiếp tục bán dầu.
Được biết, Bộ Tài chính Mỹ đã trừng phạt 51 tàu có liên quan đến ông Hossein Shamkhani.
Nhiều năm qua, Iran cấu kết với ĐCSTQ để bán dầu qua trung gian cho các nhà máy lọc dầu độc lập quy mô nhỏ ở Trung Quốc, thường gọi là nhà máy lọc dầu “ấm trà”. Dù Mỹ đã nhiều lần áp đặt lệnh trừng phạt, các ngân hàng lớn và ba tập đoàn dầu khí quốc doanh lớn của Trung Quốc vẫn tránh được các biện pháp trừng phạt trực tiếp nhờ giao dịch thông qua trung gian.
Các bến dầu và kho chứa dầu của Iran tại Trung Quốc
Hai nguồn tin trong Bộ Dầu mỏ Iran nói với Iran International rằng Iran đã nắm quyền kiểm soát 3 cơ sở cảng tại Trung Quốc. Một cơ sở nằm trong Khu thương mại tự do Ninh Ba-Chu Sơn. Hai cơ sở còn lại là các bến nhỏ tại cảng Thanh Đảo, tỉnh Sơn Đông, và cảng Bàn Cẩm (Panjin), tỉnh Liêu Ninh, nơi Iran bí mật góp vốn.
Các bến này nằm gần đường ống dẫn dầu, giúp dầu thô Iran nhanh chóng được vận chuyển tới các nhà máy lọc dầu Trung Quốc mà không cần chuyển dầu sang tàu khác.
Hai nguồn tin này cũng cho biết Iran đã mua 7 bồn chứa dầu tại Trung Quốc, để đưa dầu thô đến lưu trữ trước khi tìm người mua. Trong đó, 4 bồn chứa lớn thuộc sở hữu của Iran nằm ở cảng Đại Liên, cảng Huệ Châu, cùng Đông Doanh và Duy Phường thuộc tỉnh Sơn Đông. Ba bồn lớn còn lại do Bộ Dầu mỏ Iran kiểm soát, nằm ở khu vực Ninh Ba – Chu Sơn, gồm bồn Kamergi trên đảo Áo Sơn (Aoshan Island), bồn chứa tại bến trên đảo Thử Lãng Hồ (Shulanghu) và bồn chứa tại khu dầu Tăng Gia Phụ (Zengyamuo).
Hai tháng trước, Iran International đã công bố một tài liệu liên quan đến trung gian dầu mỏ Mohammad Hadi Momenin, người khi đó nợ 2 tỷ USD. Tài liệu cho thấy ông Mohammad Javad Bavand, trợ lý đặc biệt của Bộ trưởng Dầu mỏ Iran, từng chỉ đạo ông Momenin dùng một tàu của ông Hossein Shamkhani chở dầu tới cất trữ tại một cảng của Trung Quốc.
ĐCSTQ cũng hưởng lợi từ thương vụ này. Gần hai năm trước, hãng tin Reuters đưa tin 25 triệu thùng dầu thô Iran bị tồn đọng trong các kho chứa tại Trung Quốc, khiến Iran phải trả 450 triệu USD phí lưu kho.
ĐCSTQ nhân cơ hội ép Iran giảm giá
Dù có những sắp xếp này, các bức thư mật mà Iran International có được cho thấy khách hàng mua dầu chính ngày càng gây sức ép lên Tehran.
Trong thư mật gửi văn phòng ông Khamenei, ông Bovard viết rằng trước khi chiến tranh Iran nổ ra, ĐCSTQ đã bắt đầu giữ khoảng cách với dầu Iran. Họ từ chối đề nghị của Iran về việc nâng hạn ngạch nhập khẩu dầu thô của Trung Quốc. Cùng lúc đó, họ tăng nhập dầu từ Venezuela và nhân cơ hội yêu cầu Iran giảm giá.
Cách đây hai tháng, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent từng nói Mỹ và Trung Quốc có nhiều điểm chung hơn là bất đồng, và 50% nhu cầu năng lượng của Trung Quốc đến từ vùng Vịnh Ba Tư.
Ngành dầu mỏ Iran bị gia đình quan chức cấp cao chi phối
Cũng trong thư, ông Bovard cho rằng ông Ali Shamkhani chỉ một mực bênh vực con trai kiếm tiền từ buôn bán dầu, hoàn toàn không quan tâm tới sự sống còn của ngành dầu mỏ Iran.
Theo bức thư, ông Hossein Shamkhani dùng tiền vay của Chính phủ Iran để mua tàu chở dầu, nhưng rốt cuộc lại dùng số tàu đó chở dầu Nga chứ không phải dầu thô Iran. Ông Bovard còn viết rằng Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) thực chất là địa bàn kinh doanh riêng của gia đình Shamkhani, còn Bộ Dầu mỏ Iran đã trở thành người đại diện cho ông Hossein.
Mới đây, cựu nghị sĩ Iran Ahmad Amirabadi Farahani cho biết người đứng đầu NICO, đơn vị phụ trách thương mại quốc tế thuộc Công ty Dầu khí Quốc gia Iran (NIOC), vào thời điểm đó từng cấm ông Hossein Shamkhani và ba trung gian dầu mỏ khác bán dầu thô Iran vì các bên này còn nợ hàng tỷ USD.
Xem thêm
Từ khóa Hạm đội bóng tối Iran cấm vận dầu mỏ Iran quan hệ Trung Quốc - Iran Mỹ trừng phạt Iran Ali Shamkhani
