Quốc hội Mỹ ra báo cáo về cách ĐCSTQ làm suy yếu ngành sản xuất phương Tây

Thứ Bảy, 14/11/2026

Ủy ban Đặc biệt Hạ viện Mỹ về Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) hôm thứ Sáu (13/11) công bố một báo cáo lưỡng đảng về cách Trung Quốc làm suy yếu ngành sản xuất phương Tây và góp phần làm rỗng ruột nền công nghiệp Mỹ. Báo cáo kêu gọi Mỹ đáp trả bằng một nỗ lực dài hạn để tái thiết nền sản xuất trong nước.

Ngày 19/3/2026, Chủ tịch Ủy ban Đặc biệt về Trung Quốc của Hạ viện Hoa Kỳ, Hạ nghị sĩ liên bang John Moolenaar (Đảng Cộng hòa / bang Michigan), phát biểu tại một cuộc họp báo tổ chức tại Capitol Hill ở Washington D.C. (Madalina Kilroy／The Epoch Times)

Báo cáo mang tên “Thao túng luật chơi: Trung Quốc đã làm suy yếu ngành sản xuất phương Tây và góp phần làm rỗng ruột nền công nghiệp Mỹ như thế nào”. Văn bản do Chủ tịch ủy ban, Hạ nghị sĩ Đảng Cộng hòa John Moolenaar, và Hạ nghị sĩ Ro Khanna, thành viên cấp cao nhất của Đảng Dân chủ trong ủy ban, cùng công bố.

Trong thông cáo của ủy ban, ông Moolenaar viết: “Người lao động Mỹ và năng lực đổi mới sáng tạo của chúng ta thuộc hàng giỏi nhất thế giới. Tuy nhiên, các hành vi thương mại mang tính săn mồi và những khoản trợ cấp khổng lồ của Trung Quốc đã làm rỗng ruột nền tảng sản xuất của chúng ta. Chúng ta phải tái công nghiệp hóa nước Mỹ để không bao giờ phải phụ thuộc vào Trung Quốc trong việc sản xuất những sản phẩm thiết yếu mà đất nước cần”.

“Nước Mỹ sở hữu nguồn tài nguyên, nhân tài và năng lực sản xuất dồi dào. Chúng ta có thể khôi phục nền tảng sản xuất và vượt Trung Quốc trong cạnh tranh nhờ lực lượng lao động lành nghề và óc sáng tạo của người Mỹ,” ông nói thêm.

Về phần mình, Hạ nghị sĩ Khanna nói: “Trong nhiều thập kỷ, ĐCSTQ đã nhắm vào một số ngành công nghiệp và công nghệ chiến lược rồi tìm cách thống trị chúng. Đáng tiếc là người lao động, các cộng đồng và an ninh của Mỹ đã phải trả giá. Khi Trung Quốc đẩy mạnh nỗ lực giành chiến thắng trong cuộc cạnh tranh đổi mới sáng tạo và độc chiếm các chuỗi cung ứng then chốt, chúng ta phải rút bài học từ quá khứ và đầu tư cho tương lai”.

Báo cáo cho biết chính quyền Bắc Kinh từ lâu theo đuổi mô hình kinh tế do nhà nước dẫn dắt, huy động “toàn xã hội” để cạnh tranh và chi phối các ngành then chốt trên thế giới. Công cụ của họ gồm trợ cấp tài chính quy mô lớn, cố ý tạo ra công suất công nghiệp dư thừa rồi bán phá giá, cùng các quy định hạn chế khắt khe. Lối cạnh tranh phi thị trường này đã làm suy yếu có hệ thống cơ chế vận hành của thị trường tự do, khiến nền tảng sản xuất của các nước phương Tây bị xói mòn nghiêm trọng.

Báo cáo cũng chỉ ra Bắc Kinh lâu nay ép doanh nghiệp nước ngoài lập liên doanh, đánh cắp sở hữu trí tuệ và cưỡng ép chuyển giao công nghệ để thu về thành quả đổi mới và nguồn vốn từ nước ngoài. Dù vậy, trọng tâm của báo cáo là các chính sách công nghiệp trong nước của Bắc Kinh.

Dưới đây là những điểm chính của báo cáo và phần phân tích liên quan.

Chiến lược cốt lõi: Thoát khỏi nguy cơ bị “bóp nghẹt”

Để giải thích đầy đủ cách Bắc Kinh mở rộng công nghiệp, báo cáo phân tích sâu nền tảng và cơ chế vận hành của mô hình tư bản nhà nước ở nước này.

Chiến lược địa kinh tế hai hướng song song: Ý đồ cốt lõi của Bắc Kinh thể hiện rõ qua cơ chế hai hướng “trong ngoài khác biệt”. Đối ngoại, Bắc Kinh mở rộng xuất khẩu và công suất theo lối săn mồi rất mạnh, khiến chuỗi cung ứng toàn cầu phụ thuộc sâu vào hàng Trung Quốc. Đối nội, Bắc Kinh đẩy mạnh thay thế nhập khẩu và tự chủ công nghệ, tìm cách xóa bỏ sự phụ thuộc dễ tổn thương vào chuỗi cung ứng nước ngoài. Đây được gọi là chiến lược phá thế bị “bóp cổ”.

Dung hợp quân sự – dân sự và lợi thế công suất: Báo cáo đặc biệt cảnh báo rằng cạnh tranh giữa các cường quốc ngày nay không chỉ là cuộc đua công nghệ, mà còn là cuộc so tài về năng lực sản xuất và huy động hậu cần. Bắc Kinh mở rộng mô hình tư bản nhà nước theo đúng phương châm “dung hợp quân sự – dân sự”. Trong ngành đóng tàu chẳng hạn, năng lực đóng tàu của Trung Quốc đã gấp 230 lần Mỹ. Điều đó có nghĩa là khi xảy ra xung đột giữa các cường quốc, hệ thống đóng tàu thương mại khổng lồ cùng hạ tầng thép, hàn… của nước này có thể nhanh chóng chuyển sang sửa chữa và đóng tàu chiến.

Trợ cấp công nghiệp ở mức cao, kéo dài: Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) ước tính rằng riêng trong năm 2019, Bắc Kinh đã chi khoảng 248 tỷ USD cho các chính sách công nghiệp, tương đương 1,73% GDP, vượt xa mức của Mỹ (0,39%) và Hàn Quốc (0,67%).

4 công cụ then chốt của hệ thống hỗ trợ

Để đạt các mục tiêu chiến lược trên, bộ máy nhà nước của Bắc Kinh dựng nên một mạng lưới hỗ trợ chính sách dày đặc trên nhiều mặt, gồm 4 công cụ:

Cơ cấu trợ cấp: gồm trợ cấp tài chính trực tiếp, khấu trừ vượt mức chi phí nghiên cứu – phát triển (R&D) và các khoản vay lãi suất thấp từ ngân hàng quốc doanh.
Kiểm soát quy định và đất đai: dùng quyền thuê đất dài hạn và quyền phê duyệt hành chính làm hình thức trợ cấp trá hình hoặc công cụ gây sức ép.
Các quỹ do chính phủ dẫn dắt: sử dụng vốn nhà nước làm đòn bẩy (chẳng hạn “Quỹ Đầu tư Công nghiệp Mạch tích hợp Quốc gia” quy mô khổng lồ, thường gọi là “Quỹ Lớn”) để huy động chính quyền địa phương và vốn tư nhân cùng đầu tư vào các ngành chiến lược.
Mua sắm phối hợp thông qua doanh nghiệp nhà nước (SOE): tận dụng nhu cầu mua sắm rất lớn của khu vực công và doanh nghiệp nhà nước để “bao tiêu bằng nhu cầu trong nước”, giúp các doanh nghiệp được nâng đỡ có thị trường ban đầu ổn định.

4 trường hợp nghiên cứu trọng điểm

Để kiểm chứng hiệu quả thực tế của chiến lược nói trên, báo cáo phân tích sâu 4 lĩnh vực then chốt tiêu biểu.

Sản xuất sinh học: Ngành này đã chính thức được đưa vào Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 và nhiều văn bản hướng dẫn quốc gia về các ngành công nghiệp tiên phong. Nhờ vốn nhà nước thúc đẩy mạnh, trong giai đoạn Kế hoạch 5 năm lần thứ 14, quy mô ngành sản xuất sinh học Trung Quốc đã đạt 1,1 nghìn tỷ nhân dân tệ (khoảng 165 tỷ USD). Sản lượng sản phẩm lên men của nước này chiếm hơn 70% toàn cầu, trong khi số đơn đăng ký sáng chế liên quan chiếm hơn 20% tổng số đơn trên thế giới.

Hàng không vũ trụ: Bắc Kinh lấy Tập đoàn Máy bay Thương mại Trung Quốc (COMAC) làm “đội tuyển quốc gia”, nhằm phá vỡ thế độc quyền song phương của phương Tây bằng C919 (máy bay thân hẹp) và C929 (máy bay thân rộng). Ngành này nhận hàng chục tỷ USD vốn vay và trợ cấp nhà nước (CSIS xác định khoảng 49 tỷ USD tính đến năm 2020, dự báo tổng mức hỗ trợ có thể lên tới 72,1 tỷ USD), lại có các hãng hàng không quốc doanh bao tiêu đơn hàng nội bộ. Dù vậy, ngành vẫn vướng nhiều điểm nghẽn lớn. Động cơ và các hệ thống điện tử hàng không cốt lõi vẫn phụ thuộc nhiều vào phương Tây, chuỗi cung ứng chịu ràng buộc địa chính trị, sản xuất và giao hàng chậm nghiêm trọng. Máy bay cũng chưa được Mỹ và châu Âu cấp chứng nhận đủ điều kiện bay.

Chất bán dẫn: Trọng tâm chiến lược của Bắc Kinh là các tiến trình sản xuất trưởng thành, từ 28 nm trở lên, được xem là tuyến phòng thủ an ninh cho ngành ô tô, Internet vạn vật và điện tử tiêu dùng. Nhờ chính sách miễn thuế thu nhập doanh nghiệp tới 10 năm, khấu trừ bổ sung 120% chi phí R&D và những khoản đầu tư mạnh tay của “Quỹ Lớn”, tỷ trọng của Trung Quốc trong công suất sản xuất chip tiến trình trưởng thành toàn cầu đã tăng lên 34% vào năm 2024.

Máy công cụ (“máy mẹ công nghiệp”): Bắc Kinh xem đây là “máy làm ra máy”. Máy công cụ điều khiển số (CNC) cao cấp được đưa vào các dự án khoa học – công nghệ trọng điểm quốc gia như “Chuyên đề 04”, gắn chặt với hiện đại hóa quốc phòng. Hiện tỷ lệ nội địa hóa thiết bị CNC cấp thấp về cơ bản đã đạt 100%, trong khi tỷ lệ này ở phân khúc cấp trung tăng lên 73,5%. Nhờ chính sách nhà nước và đơn đặt hàng tập trung của doanh nghiệp nhà nước như Tập đoàn Công nghiệp Hàng không Trung Quốc, thị phần máy CNC cao cấp sản xuất trong nước cũng đã vượt 30%.

Hàm ý và khuyến nghị chính sách cho Mỹ

Báo cáo nhận định mô hình công nghiệp do nhà nước chỉ đạo của ĐCSTQ là “mối đe dọa sống còn” đối với nền công nghiệp và vị thế dẫn đầu công nghệ của Mỹ, và cho rằng Mỹ phải hành động ngay. Epoch Times đánh giá mô hình phát triển kinh tế do nhà nước chi phối mà ĐCSTQ theo đuổi lâu nay còn là mối đe dọa không thể xem nhẹ đối với an ninh quốc gia và sự ổn định kinh tế của Mỹ.

Ủy ban kêu gọi mạnh mẽ Chính phủ Mỹ vượt qua chia rẽ đảng phái, huy động nguồn lực lâu dài và nâng việc tái thiết nền tảng sản xuất trong nước lên tầm chiến lược quốc gia, với quy mô ngang “Dự án Manhattan” hay “Hệ thống đường cao tốc liên bang”.

Mỹ phải phối hợp chặt chẽ với các đồng minh, xây dựng chính sách phục hưng và bảo vệ cụ thể, cứng rắn cho các ngành then chốt để chống lại toàn diện sự cạnh tranh không công bằng từ Bắc Kinh, báo cáo viết. Washington cũng cần tích cực khôi phục các cộng đồng công nghiệp trong nước đã bị suy yếu sau nhiều thập kỷ phi công nghiệp hóa.