Trung Quốc giúp Iran vượt trừng phạt, duy trì “huyết mạch tài chính” chiến tranh

Lý Ngọc
•
Thứ Tư, 08/04/2026

Tờ Wall Street Journal đưa tin hôm thứ Ba (7/4) rằng, dù Mỹ đã áp đặt các lệnh trừng phạt nghiêm khắc đối với Iran trong thời gian dài, nhưng với sự hỗ trợ từ Trung Quốc, Iran vẫn có thể tiếp tục xuất khẩu dầu mỏ và thu về nguồn tài chính lớn để duy trì hoạt động, thậm chí hỗ trợ năng lực chiến tranh.

Giữa Trung Quốc và Iran đã hình thành một *“đội tàu bóng tối”*. Các tàu chở dầu này che giấu nguồn gốc bằng cách tắt hệ thống định vị, đổi tên thường xuyên và trung chuyển trên biển. (Ảnh minh họa: Shutterstock)

Bài báo cho biết, trong nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Donald Trump, Mỹ đã triển khai chiến dịch “gây sức ép tối đa” nhằm loại bỏ dầu mỏ Iran khỏi thị trường quốc tế và cắt đứt nguồn thu chính của nước này. Tuy nhiên, thực tế cho thấy hiện nay Iran vẫn xuất khẩu lượng dầu trị giá hàng chục tỷ USD mỗi tháng.

Nguyên nhân then chốt là Trung Quốc đã tăng mạnh việc nhập khẩu. Hiện nay, gần như toàn bộ dầu mỏ của Iran đều được bán sang Trung Quốc, trong khi cách đây 10 năm, tỷ lệ này chỉ khoảng 30%.

Để né tránh trừng phạt, Trung Quốc và Iran đã xây dựng một mạng lưới giao dịch phức tạp. Các quan chức và nhà nghiên cứu Mỹ cho rằng đây là một trong những hệ thống né tránh trừng phạt lớn nhất thế giới.

Ví dụ, các khoản thanh toán thường được chuyển qua các ngân hàng Trung Quốc quy mô nhỏ, ít tham gia hoạt động quốc tế nên ít bị ảnh hưởng nếu bị trừng phạt. Đồng thời, Iran còn sử dụng các công ty bình phong tại Hong Kong và các nơi khác để quản lý dòng tiền.

Về phía người mua, các tập đoàn năng lượng quốc doanh lớn của Trung Quốc đã dần rút lui do lo ngại trừng phạt từ Mỹ, trong khi các nhà máy lọc dầu tư nhân (gọi là “ấm trà”) lại trở thành khách hàng chính của dầu thô Iran. Những doanh nghiệp này sử dụng các thủ đoạn như làm giả hóa đơn, thay đổi nguồn gốc dầu để che giấu giao dịch.

Bài báo cho biết, dựa trên tài liệu trừng phạt của Mỹ, các cáo trạng công khai và thông tin từ quan chức phương Tây, Iran mỗi năm có thể thu về hàng trăm tỷ USD từ Trung Quốc thông qua hệ thống này, đồng thời sử dụng nhiều cách để “rửa sạch” dòng tiền và đưa vào lưu thông toàn cầu.

Chuyên gia Max Meizlish từ Viên Nghiên cứu Chính sách đối ngoại và An ninh quốc gia nhận định Trung Quốc là “đối tác chủ chốt” giúp Iran né tránh trừng phạt; nếu không có sự hỗ trợ lâu dài này, Iran khó có thể duy trì tình hình hiện tại.

Bài báo cũng chỉ ra rằng Trung Quốc tiếp tục mua dầu Iran không chỉ vì nhu cầu năng lượng, mà còn vì dầu Iran được bán với mức chiết khấu lớn do chịu áp lực trừng phạt, khiến nguồn cung này trở nên hấp dẫn.

Dù Mỹ đã cố gắng mở rộng trừng phạt và truy tố các cá nhân liên quan nhằm hạn chế hoạt động này, nhưng do lo ngại giá dầu toàn cầu tăng cao và ảnh hưởng đến quan hệ Mỹ–Trung, các biện pháp này vẫn được áp dụng một cách thận trọng.

Về vận chuyển, giữa Trung Quốc và Iran đã hình thành một “đội tàu bóng tối”. Các tàu chở dầu này che giấu nguồn gốc bằng cách tắt hệ thống định vị, đổi tên thường xuyên và trung chuyển trên biển. Tổ chức phi lợi nhuận C4ADS cho biết một mạng lưới vận tải liên quan đến Trung Quốc đã vận chuyển hơn 400 triệu thùng dầu bị trừng phạt.

Trong lĩnh vực tài chính, các ngân hàng Trung Quốc như Ngân hàng Côn Luân (Bank of Kunlun) đóng vai trò then chốt. Ngân hàng này từng bị Mỹ trừng phạt từ năm 2012 vì hỗ trợ giao dịch với Iran, nhưng cũng từ đó trở thành nền tảng quan trọng cho thanh toán bằng nhân dân tệ giữa hai nước.

Ngoài ra, một số giao dịch còn được thực hiện theo hình thức “hàng đổi hàng”. Ví dụ, các công ty Trung Quốc xây dựng cơ sở hạ tầng cho Iran để đổi lấy nguồn cung dầu mỏ. Báo cáo cho biết riêng năm 2024, giá trị các giao dịch dạng này đã lên tới khoảng 8,4 tỷ USD.

Trung Quốc từ năm 2023 đã ngừng công bố số liệu nhập khẩu dầu từ Iran, nhưng theo ước tính của công ty nghiên cứu hàng hóa Kpler, đến năm 2025, Trung Quốc vẫn nhập khoảng 1,4 triệu thùng/ngày từ Iran, chiếm hơn 80% tổng lượng xuất khẩu của nước này.

Trung Quốc cũng cung cấp các mặt hàng được gọi là “lưỡng dụng” để hỗ trợ ngành công nghiệp vũ khí của Iran, bao gồm vi mạch điện tử, hệ thống định vị, động cơ cho máy bay không người lái tấn công và tiền chất hóa học cho nhiên liệu rắn của tên lửa đạn đạo. Ngay cả trong cuộc xung đột hiện tại ở Iran, các tuyến cung cấp từ Bắc Kinh vẫn hoạt động rất tích cực.

Về mặt ngoại giao, Trung Quốc đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc khôi phục quan hệ giữa Iran và Ả Rập Xê Út vào năm 2023, giúp Iran gia nhập nhóm BRICS vào năm 2024 và tăng cường hợp tác thông qua Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO).

Bài báo nhấn mạnh hệ thống này vẫn tiếp tục vận hành trong bối cảnh xung đột Trung Đông hiện nay. Ngay cả khi Iran hạn chế tàu phương Tây qua Eo biển Hormuz, các tàu chở dầu Iran vẫn đều đặn cập cảng Trung Quốc.

Ngoài ra, Nga cũng bị cho là đang âm thầm hỗ trợ Iran. Financial Times đưa tin hồi tháng 3 rằng, theo nguồn tin tình báo phương Tây, Nga đang chuẩn bị chuyển giao máy bay không người lái, thuốc men và thực phẩm cho Iran. Đây là lần đầu tiên kể từ khi xung đột nổ ra có bằng chứng cho thấy Moscow sẵn sàng cung cấp “hỗ trợ vũ khí sát thương” cho Tehran.