Tổng thống Iran ngỏ ý đàm phán hạt nhân nhưng không cam kết từ bỏ làm giàu uranium

Bảo Minh
•
Thứ Bảy, 26/09/2026

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian nói Tehran sẵn sàng đàm phán về việc hạn chế chương trình hạt nhân và để ngỏ việc cho thanh sát viên quốc tế vào theo thỏa thuận mới, nhưng không cam kết ngừng làm giàu uranium. Trong khi Iran chờ Mỹ trả lời đề xuất 7 ngày, tờ The Wall Street Journal đưa tin ông Trump đã bác đề xuất này.

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian trong cuộc phỏng vấn với trang Khamenei.ir năm 2025 (Nguồn: Wikimedia Commons)

Đề xuất 7 ngày chờ Washington trả lời

Theo Reuters, hôm thứ Bảy (26/9), Iran vẫn chờ Mỹ phản hồi đề xuất mở lại eo biển Hormuz và chấm dứt giao tranh ở Trung Đông. Tehran nêu sáng kiến này tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc ở New York và cho biết đề xuất đã được chuyển tới phía Mỹ qua các nhà trung gian Qatar.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi nói với phóng viên tại Liên Hợp Quốc hôm thứ Sáu (25/9) rằng nếu Mỹ đồng ý, thỏa thuận sẽ mở đầu 7 ngày đếm ngược để mở lại eo biển và tạm dừng giao tranh trong khu vực, kể cả ở Lebanon. Đổi lại, Mỹ phải dỡ lệnh phong tỏa các cảng của Iran, giải phóng các khoản tiền bị phong tỏa của Iran và miễn trừ lệnh trừng phạt dầu mỏ.

“Nếu phía Mỹ thực sự nghiêm túc muốn đạt thỏa thuận và mở lại eo biển Hormuz, thì giờ đây mọi thứ đã sẵn sàng,” ông Araghchi nói. Theo ông, sau đó các bên có thể bắt đầu đàm phán rộng hơn về những chủ đề được hai bên đồng ý, có thể gồm cả chương trình hạt nhân của Iran.

Theo Epoch Times, đề xuất 7 ngày không phải mới xuất hiện. Các quan chức Iran cho biết Tehran đã gửi đề xuất mới nhất tới Washington qua trung gian từ ngày 16/9. Trong kỳ Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner, con rể ông Trump, đã có nhiều giờ tiếp xúc với phía Iran, với Qatar và một số nước khác làm trung gian. Ông Trump sau đó nói hai ông đã có một cuộc hội đàm “rất tốt”, “rất hiệu quả”, và hai bên đang tiến tới một thỏa thuận.

Sẵn sàng cho thanh sát, nhưng kèm điều kiện

Cũng theo Epoch Times, trong cuộc phỏng vấn với CBS News hôm thứ Sáu, ông Pezeshkian nói rõ Iran sẵn sàng đàm phán để hạn chế chương trình hạt nhân, nhưng không phải từ bỏ hoàn toàn chương trình này.

Khi người dẫn chương trình hỏi Iran có sẵn lòng cho thanh sát viên Liên Hợp Quốc vào hay không, ông hai lần trả lời: “Hoàn toàn đúng”. Tuy nhiên, ông kèm điều kiện: nếu thanh sát viên muốn vào, cách làm cụ thể sẽ được thỏa thuận riêng trong vòng đàm phán mới, “chứ không phải để họ quay lại thanh sát ngay bây giờ theo các khuôn khổ hiện có”.

Epoch Times cho rằng vì vậy, lời tuyên bố này không có nghĩa Iran đã đồng ý vô điều kiện khôi phục chế độ thanh sát trước đây của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA). Ông Pezeshkian cũng thừa nhận giữa hai nước có “bầu không khí thiếu tin tưởng”, đồng thời nói nếu Mỹ chấp nhận đề xuất thì Iran sẽ “tuân thủ mọi cam kết chúng tôi đưa ra”.

Reuters cho biết trong chương trình “Face the Nation” của CBS, ông Pezeshkian nói Tehran sẵn sàng đàm phán về chương trình hạt nhân và các vấn đề khác, nhưng sẽ không chấp nhận “bắt nạt hay ép buộc”. “Iran không tìm kiếm chiến tranh, nhưng sẽ tự vệ trước sức ép, đe dọa và tấn công,” ông nói.

Không nhượng bộ về làm giàu uranium

Theo Epoch Times, trong cuộc phỏng vấn với CBS, ông Pezeshkian không cam kết ngừng làm giàu uranium. Ông cũng không nói Iran có sẵn lòng hạ độ tinh khiết của uranium làm giàu, hay chuyển kho uranium làm giàu cao ra nước ngoài hay không. Ông nhắc lại Iran không có ý định phát triển vũ khí hạt nhân và nói việc này là “haram” (điều tôn giáo cấm).

Một quan chức cấp cao Iran nói với Reuters rằng Iran sẽ không tỏ ra linh hoạt về chương trình hạt nhân, kể cả khi Mỹ chấp nhận đề xuất hòa bình. Theo quan chức này, Iran sẽ không nhượng bộ về các quyền của mình, trong đó có quyền làm giàu uranium, và cũng không chuyển uranium đã làm giàu ở mức cao ra khỏi nước.

Trước đó, theo Fox News, trong cuộc phỏng vấn độc quyền với chương trình “Special Report” hôm thứ Năm (24/9), ông Pezeshkian bác bỏ việc Iran muốn có bom hạt nhân. Fox News cho biết ông ngỏ ý Tehran có thể hạ mức làm giàu uranium và chấp nhận kiểm chứng từ bên ngoài. “Chúng tôi đã nói là sẵn sàng pha loãng chúng. Đó không phải chuyện lớn. Chúng tôi sẵn sàng chịu kiểm chứng,” ông nói.

Epoch Times cho biết trong cuộc phỏng vấn với CBS, người dẫn chương trình có nhắc tới kho khoảng 440 kg uranium làm giàu 60% của Iran. Theo số liệu của IAEA, tính đến ngày 13/6/2025, Iran có 440,9 kg uranium làm giàu tới 60%. Sau đó, IAEA rút thanh sát viên vì lo ngại an ninh do các cuộc tấn công quân sự, và không còn theo dõi liên tục được kho vật liệu hạt nhân hiện có của Iran.

IAEA cho biết trong các nước không có vũ khí hạt nhân thuộc Hiệp ước Không phổ biến Vũ khí Hạt nhân (NPT), Iran là nước duy nhất sản xuất loại uranium làm giàu cao này, và kho uranium đó “đáng lo ngại nghiêm trọng”. Nhiên liệu cho điện hạt nhân thương mại thường chỉ làm giàu khoảng 3%–5%. Chính phủ Mỹ lâu nay cho rằng việc Iran sản xuất và tích trữ uranium làm giàu 60% “không có lý do dân sự đáng tin cậy”.

WSJ: Ông Trump đã bác đề xuất

Theo Reuters, tờ The Wall Street Journal (WSJ) dẫn lời các quan chức Mỹ giấu tên cho biết ông Trump đã bác đề xuất của Iran. Ông Trump được cho là trong nội bộ vẫn hoài nghi Iran sẽ đáp ứng các yêu cầu của mình, và đã nói với các cộng sự rằng nhiều khả năng Mỹ sẽ ném bom trở lại sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11. Trước đó, một quan chức Mỹ nói các cuộc thảo luận với Iran qua trung gian là “tích cực và mang tính xây dựng”.

Reuters cho biết chưa thể xác minh độc lập ngay bản tin của WSJ. Tính đến thứ Bảy, Chính phủ Mỹ chưa chính thức xác nhận thông tin này.

Hôm 23/9 tại New York, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nói những tiếp xúc mới nhất của Mỹ với các nhà trung gian là tích cực, nhưng nhấn mạnh: “Tôi không muốn mô tả đó là một bước đột phá lớn”. Ông nhắc lại cốt lõi lập trường đàm phán của Mỹ là “Iran không bao giờ được sở hữu vũ khí hạt nhân,” Epoch Times cho biết.

Ông Rubio cho rằng nhiều nước trên thế giới phát triển điện hạt nhân dân sự mà không nhất thiết phải tự làm giàu uranium. Điều Mỹ lo ngại là Iran nhất quyết giữ cơ sở và năng lực làm giàu uranium của riêng mình. Theo ông Rubio, ông Trump vẫn sẵn lòng đạt thỏa thuận với Iran, đồng thời giữ các lựa chọn trừng phạt kinh tế và quân sự.

Tehran nói “không có lòng tin” vào phía Mỹ

Theo hãng thông tấn nhà nước Nga TASS, trong cuộc phỏng vấn với kênh Al Jazeera, ông Pezeshkian nói Iran không còn tin vào các cuộc đàm phán với Mỹ, vì các vòng đàm phán trước đều bị tiếp nối bằng tấn công và trừng phạt. “Chúng tôi không có lòng tin vào phía Mỹ và không biết có thể đạt được thỏa thuận với họ trên cơ sở nào,” TASS dẫn lời ông.

Cũng theo TASS, ông Pezeshkian cho biết Qatar và Pakistan đang làm trung gian chuyển thông điệp của Iran tới Washington. Ông nói đàm phán dựa trên bản ghi nhớ (MOU) hai bên đạt được hồi tháng 6, và Mỹ phải làm rõ lập trường của mình đối với thỏa thuận đó.

Cuộc chiến 7 tháng

Theo Reuters, các nỗ lực ngoại giao trước đây đều chưa chấm dứt được cuộc chiến bắt đầu từ ngày 28/2 bằng các cuộc tấn công của Mỹ và Israel. Từ đó tới nay, giao tranh lúc tạm dừng lúc bùng lại, khiến hàng ngàn người thiệt mạng. Cuộc xung đột kéo dài 7 tháng đã làm gián đoạn dòng dầu qua một trong những tuyến vận tải biển quan trọng nhất thế giới.

Bộ Ngoại giao Iran cho biết sáng sớm thứ Bảy, ông Araghchi đã thông báo cho Ngoại trưởng Ả Rập Xê Út, Hoàng tử Faisal bin Farhan, về thỏa thuận giữa Iran và Oman liên quan tới các tuyến hàng hải an toàn qua eo biển Hormuz, Reuters cho biết.

Epoch Times nhận định, khi Iran đã chính thức đưa ra điều kiện trao đổi, việc hai bên có vượt qua được các bất đồng cốt lõi về làm giàu uranium, cách thức thanh sát và trừng phạt hay không sẽ quyết định vòng tiếp xúc ngoại giao này có thực sự dẫn tới thỏa thuận ngừng bắn.