ĐBQH cảnh báo nghịch lý: Siết người ngay, thả lỏng kẻ gian trong dự thảo Luật An toàn thực phẩm

Minh Long
•
Thứ Năm, 12/11/2026

Nhiều đại biểu Quốc hội lo ngại dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) còn khoảng trống trong xử lý vi phạm, kiểm soát bếp ăn tập thể và xác định trách nhiệm khi xảy ra ngộ độc.

• Vụ 41 học sinh ngộ độc thực phẩm: Cách chức hiệu trưởng và phó hiệu trưởng

• TP.HCM: Nhiều trường ngưng suất ăn bán trú

Nhiều đại biểu Quốc hội lo ngại dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) còn khoảng trống trong xử lý vi phạm, kiểm soát bếp ăn tập thể và xác định trách nhiệm khi xảy ra ngộ độc. (Ảnh: AI)

Lo ngại bỏ căn cứ thu hồi giấy chứng nhận với vi phạm nghiêm trọng

Chiều 11/11/2026, thảo luận tại hội trường về dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), đại biểu Phạm Trọng Nhân (TP.HCM) cảnh báo nguy cơ xuất hiện nghịch lý: cơ sở kinh doanh chân chính phải chịu nhiều thủ tục, trong khi chế tài đối với những hành vi vi phạm nghiêm trọng lại có dấu hiệu bị thu hẹp.

Theo đại biểu, tại bản dự thảo tháng 10, Điều 45 quy định 9 trường hợp thu hồi giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm. Trong đó có 4 trường hợp nghiêm trọng gồm sử dụng chất cấm, sản xuất thực phẩm giả, bị xử phạt từ hai lần trong 12 tháng và để xảy ra ngộ độc thực phẩm.

Tuy nhiên, ở bản dự thảo mới nhất trình Quốc hội, cả 4 căn cứ này không còn được quy định như trước. Các trường hợp thu hồi chủ yếu liên quan đến sai phạm về giấy tờ.

Đại biểu cho rằng cần giải thích rõ lý do thay đổi, bởi việc làm giả hồ sơ có thể dẫn đến thu hồi giấy chứng nhận, trong khi hành vi làm giả cả lô thực phẩm hoặc gây ngộ độc tập thể lại có nguy cơ không còn là căn cứ xử lý tương ứng.

Ông đề nghị khôi phục và nâng mức chế tài tại khoản 2 Điều 45. Theo đó, cơ sở sử dụng chất cấm, sản xuất thực phẩm giả hoặc gây ngộ độc tập thể do lỗi của mình, được cơ quan có thẩm quyền kết luận, cần bị thu hồi giấy chứng nhận ngay, không phải chờ tái phạm hoặc có người tử vong.

Đại biểu cũng đề nghị quy định thời hạn không được cấp lại giấy chứng nhận và công khai thông tin cơ sở vi phạm trên hệ thống dữ liệu an toàn thực phẩm.

58 vụ ngộ độc thực phẩm trong 6 tháng đầu năm

Để nhấn mạnh mức độ rủi ro, đại biểu Phạm Trọng Nhân dẫn số liệu trong 6 tháng đầu năm 2026, cả nước ghi nhận 58 vụ ngộ độc thực phẩm và 10 người tử vong.

Đáng chú ý, các vụ ngộ độc quy mô lớn chỉ chiếm khoảng 22% tổng số vụ nhưng liên quan hơn 84% số người mắc, theo báo cáo tiếp thu, giải trình được đại biểu đề cập tại phiên thảo luận.

Rủi ro tập trung đáng kể tại bếp ăn trường học, khu công nghiệp và bệnh viện. Đây là những nơi học sinh, công nhân và người bệnh thường phải sử dụng suất ăn do đơn vị khác tổ chức, khó chủ động lựa chọn hoặc kiểm tra chất lượng thực phẩm đầu vào.

Đại biểu cho rằng luật cần bảo đảm cơ chế xử lý đủ mạnh để ngăn chặn cơ sở cố tình vi phạm, đồng thời không tạo thêm gánh nặng không cần thiết cho những doanh nghiệp tuân thủ đúng quy định.

Bếp ăn tập thể không thể trở thành khoảng trống giám sát

Cùng quan tâm đến nguy cơ mất an toàn thực phẩm tại bếp ăn tập thể, đại biểu Châu Quỳnh Dao (An Giang) đề nghị cân nhắc quy định miễn giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm đối với những bếp ăn tập thể không đăng ký kinh doanh, chỉ cần cam kết và chịu sự quản lý của chính quyền địa phương.

Theo đại biểu, vi khuẩn, nấm mốc và hóa chất độc hại không phân biệt bếp ăn có đăng ký kinh doanh hay không. Trong khi đó, nhiều bếp ăn tập thể phục vụ hàng trăm, thậm chí hàng nghìn suất ăn mỗi ngày.

Bà dẫn số liệu giám sát cho thấy các vụ ngộ độc tại bếp ăn tập thể tự nấu chiếm 22,1% tổng số vụ, nhưng số người bị ảnh hưởng lên tới 84,4%.

Riêng năm 2025, các bếp ăn trường học tự nấu ghi nhận 11 vụ ngộ độc, khiến 650 học sinh nhập viện. Tại các nhà máy, xí nghiệp xảy ra 13 vụ, ảnh hưởng 900 công nhân.

Trong 10 tháng năm 2026, các trường học tiếp tục ghi nhận 8 vụ với gần 500 học sinh bị ảnh hưởng; tại các doanh nghiệp tự tổ chức bếp ăn xảy ra 9 vụ, liên quan khoảng 700 công nhân.

Đại biểu cho rằng nếu việc miễn giấy chứng nhận không đi kèm cơ chế kiểm tra, giám sát và truy xuất rõ ràng, bếp ăn tập thể có thể trở thành khu vực khó kiểm soát. Khi xảy ra sự cố, việc xác định nguyên nhân và trách nhiệm của từng bên cũng sẽ gặp nhiều trở ngại.

Bà đề nghị luật hóa cơ chế giám sát giữa nhà trường, đơn vị cung cấp suất ăn và cơ quan quản lý; đồng thời cá thể hóa trách nhiệm người đứng đầu nếu để xảy ra ngộ độc do buông lỏng quản lý hoặc tự ý cắt giảm định mức chi phí bữa ăn nhằm trục lợi.

Chồng chéo trách nhiệm khi thực phẩm gây ngộ độc liên tỉnh

Một bất cập khác được đại biểu Phạm Trọng Nhân nêu ra là sự phân công chưa rõ ràng giữa các bộ, ngành trong quản lý an toàn thực phẩm.

Theo đại biểu, tờ trình dự thảo đề cập tình trạng một mâm cơm có ba bộ quản lý, nhưng các quy định trong dự thảo vẫn thể hiện sự tham gia của nhiều cơ quan. Riêng các điều từ 64 đến 70 có tới 7 bộ được đề cập trách nhiệm.

Ông dẫn ví dụ về công tác chống thực phẩm giả: Điều 66 giao Bộ Công Thương chủ trì, trong khi Điều 67 lại giao Bộ Công an chủ trì. Việc phân công chưa rõ có thể dẫn đến tình trạng nhiều cơ quan cùng tham gia nhưng không xác định được đơn vị chịu trách nhiệm cuối cùng.

Đặc biệt, đại biểu đặt vấn đề về trường hợp một lô thực phẩm được sản xuất tại tỉnh này, bán qua sàn thương mại điện tử và gây ngộ độc tại nhiều tỉnh khác. Khi đó, cơ quan nào có trách nhiệm phát cảnh báo đầu tiên, quyết định phạm vi thu hồi và theo dõi việc xử lý đến cùng?

Theo phân tích của ông, dự thảo giao UBND xử lý sự cố trong phạm vi địa phương, nhưng chưa làm rõ cơ chế điều phối khi sự cố lan rộng qua nhiều tỉnh, thành phố trong nước.

Đại biểu đề nghị trao thực quyền cho cơ quan đầu mối, trong đó Bộ Y tế cần có thẩm quyền yêu cầu hoặc chỉ định cơ quan chủ trì khi các bộ, ngành chưa thống nhất. Hệ thống dữ liệu truy xuất cũng phải giúp xác định nhanh lô hàng đang ở đâu, đơn vị nào chịu trách nhiệm và thời hạn xử lý.

Đề nghị hạn chế quảng cáo thực phẩm có hại cho trẻ em

Ngoài vấn đề kiểm tra, xử lý vi phạm, đại biểu Lê Hoàng Anh (Gia Lai) đề nghị bổ sung quy định hạn chế quảng cáo thực phẩm có hại cho sức khỏe hướng tới trẻ em.

Theo đại biểu, trẻ em thường xuyên tiếp xúc với quảng cáo thực phẩm chế biến sẵn, nhiều đường, muối hoặc chất béo trên truyền hình và mạng xã hội. Một số quảng cáo sử dụng nhân vật hoạt hình, quà tặng và hình thức tiếp thị hấp dẫn để thu hút trẻ nhỏ.

Ông đề nghị không cấm quảng cáo thực phẩm nói chung, mà tập trung kiểm soát quảng cáo hướng tới trẻ em đối với những sản phẩm phải có nhãn cảnh báo dinh dưỡng.

Các biện pháp được đề xuất gồm không quảng cáo trong chương trình, khung giờ hoặc nền tảng dành cho trẻ em; không sử dụng nhân vật hoạt hình, quà tặng để lôi kéo; đồng thời hạn chế quảng cáo, tài trợ và bày bán các sản phẩm này trong trường học.

Yêu cầu cân bằng giữa cải cách thủ tục và bảo vệ sức khỏe cộng đồng

Những ý kiến tại phiên thảo luận cho thấy việc sửa đổi Luật An toàn thực phẩm không chỉ nhằm giảm thủ tục hành chính mà còn phải bảo đảm hiệu lực kiểm soát và xử lý vi phạm.

Đại biểu Phạm Trọng Nhân nhấn mạnh nguyên tắc cắt giảm thủ tục cho người làm ăn chân chính phải đi cùng việc tăng chế tài đối với hành vi gian dối. Theo ông, điều người dân quan tâm nhất là bữa ăn của con em tại trường có an toàn hay không.

Vì vậy, dự thảo cần làm rõ căn cứ thu hồi giấy chứng nhận, trách nhiệm của người đứng đầu, cơ chế kiểm soát bếp ăn tập thể và quyền điều phối khi xảy ra sự cố trên nhiều tỉnh, thành phố.

Đây là những nội dung có ý nghĩa trực tiếp đối với sức khỏe cộng đồng, đặc biệt tại trường học, bệnh viện và khu công nghiệp, nơi số lượng người sử dụng bữa ăn tập thể rất lớn.