Vì sao văn hóa truyền thống Trung Quốc đang mất đi linh hồn?

Những năm gần đây, nhiều địa phương tích cực khôi phục văn hóa truyền thống Trung Hoa, từ phố cổ, đền miếu đến các lễ hội dân gian. Tuy nhiên, đạo kính Trời thờ Thần – nền tảng cốt lõi của truyền thống – lại ít được chú trọng khôi phục.

Phố cổ được trùng tu, đền miếu được xây dựng lại, lễ hội truyền thống cũng ngày càng nhộn nhịp. Chính quyền địa phương tận dụng những hoạt động này để phát triển du lịch, doanh nghiệp tổ chức các sự kiện nhằm thu hút khách, còn những nghi lễ và hoạt động biểu diễn mô phỏng phong tục xưa xuất hiện ngày càng nhiều.

Kính Trời thờ Thần – nét truyền thống trong văn hóa Trung Hoa

Trải qua các triều đại, vua chúa đều có lễ tế Trời, người dân thờ cúng tổ tiên. Ở các làng quê có miếu Thổ Địa, miếu Thành Hoàng; mỗi dịp lễ Tết, người dân đều dâng hương, cúng lễ. Lòng kính sợ Trời Đất, thần linh và niềm tin vào luật thiện ác hữu báo khiến con người tự ước thúc bản thân trong từng lời nói và việc làm.

Tuy nhiên, sau khi Đảng Cộng sản Trung Quốc lên nắm quyền, chủ nghĩa vô thần Marxist được đưa vào hệ tư tưởng chính thống và tuyên truyền rộng rãi trong giáo dục cũng như đời sống xã hội suốt nhiều thập niên. Tín ngưỡng truyền thống bị phê phán, nhiều nghi lễ thờ cúng bị xem là mê tín phong kiến, khiến nền văn hóa được lưu truyền hàng nghìn năm chịu tổn thất sâu sắc.

Qua nhiều thập niên, nhiều người dần không còn hiểu ý nghĩa của đạo kính Trời thờ Thần trong văn hóa truyền thống, thậm chí xem tín ngưỡng này là mê tín, lạc hậu. Thế nhưng, họ lại lợi dụng các nghi lễ và lễ hội gắn liền với tín ngưỡng ấy để trục lợi, trong khi vẫn nhân danh bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống. Vậy đây thực sự là gìn giữ truyền thống, hay chỉ là khai thác những giá trị ấy để kiếm lợi?

Giữ vững cội nguồn mới hiểu đúng giá trị truyền thống

Lễ Ký – Lễ Khí có câu: “Lễ là trở về với cội nguồn, noi theo phép xưa và không quên gốc rễ ban đầu.”

Người xưa rất coi trọng các nghi lễ và ý nghĩa cốt lõi ẩn sau mỗi nghi thức. Việc tế Trời, tế Đất hay thờ cúng tổ tiên đều có những nghi lễ trang nghiêm riêng. Thông qua các nghi lễ ấy, con người bày tỏ lòng thành kính, đồng thời nhắc nhở bản thân không được quên ơn Trời Đất và những lời răn dạy của tổ tiên.

Trong Luận Ngữ có câu: “Tế lễ như thể tổ tiên đang hiện diện, thờ Thần như thể Thần đang ở trước mắt.” Ý nói khi hành lễ, con người phải giữ lòng thành kính, như thể thần linh đang hiện diện ngay trước mặt.

Ngày nay, người ta có thể bỏ ra rất nhiều tiền để trùng tu di tích cổ, phục dựng trang phục xưa và tái hiện các nghi lễ truyền thống. Thế nhưng, nếu không còn niềm tin vào những vị thần mà tổ tiên tôn thờ, cũng chẳng coi trọng những lời răn dạy đạo đức của người xưa, thì những hoạt động ấy còn có thể gìn giữ và truyền lại được bao nhiêu giá trị văn hóa truyền thống?

Văn hóa truyền thống đề cao lòng kính Trời, thờ Thần, đồng thời khuyên con người tu dưỡng đạo đức, làm việc thiện và tin vào luật nhân quả. Người xưa tin rằng mọi việc thiện ác đều có báo ứng, vì thế răn dạy con cháu phải sống ngay thẳng, không buông thả dục vọng và luôn giữ lòng kính sợ Trời Đất, thần linh.

Ngày nay, văn hóa truyền thống ngày càng được quan tâm, nhiều người say mê Hán phục, phong cách cổ trang, văn hóa Trung Hoa và các lễ hội truyền thống. Thế nhưng, đạo kính Trời thờ Thần mà tổ tiên truyền lại vẫn bị gạt ra ngoài trong không ít hoạt động được gọi là phát huy văn hóa truyền thống.

Người ta muốn khôi phục các lễ hội xưa nhưng lại không muốn khôi phục lòng thành kính với thần linh vốn gắn liền với những dịp ấy; muốn trùng tu đền miếu nhưng không tin vào những vị thần mà tổ tiên thờ phụng; muốn khai thác văn hóa truyền thống để phát triển du lịch, kiếm lời mà bỏ qua những chuẩn mực đạo đức mà nền văn hóa ấy đề cao.

Nếu cứ tiếp diễn như vậy, dù có khôi phục bao nhiêu lễ hội hay xây dựng lại bao nhiêu công trình cổ, cũng khó lòng khôi phục được những giá trị tinh thần cốt lõi của văn hóa truyền thống.

Câu nói “Trở về cội nguồn, noi theo phép xưa, không quên gốc rễ ban đầu” trong Lễ Ký nhắc nhở người đời sau rằng, khi tiếp nối các lễ nghi của tổ tiên, không được quên ý nghĩa và mục đích ban đầu của chúng.

Muốn tìm lại cội nguồn văn hóa, người Trung Quốc cần hiểu lại những lời răn dạy của tổ tiên về đạo kính Trời thờ Thần, tu dưỡng đạo đức, làm điều thiện và tin vào luật nhân quả. Chỉ khi hiểu được ý nghĩa của những lễ nghi xưa, người đời nay mới biết cách gìn giữ và truyền lại cho thế hệ mai sau.

Nếu chỉ giữ lại hình thức bên ngoài mà đánh mất lòng thành kính và những lời răn dạy của tổ tiên, thì cái gọi là phát huy truyền thống rốt cuộc cũng chỉ còn là những hoạt động mang tính hình thức.

Xem thêm:

Xem thêm

Ý nghĩa thâm sâu của văn hóa Thần truyền

Văn hóa truyền thống là do Thần truyền cho con người, là thành tựu bởi Đạo, và lấy Đạo làm gốc rễ.