Làng Uông Hạ: Nơi vùng trũng sinh ra 9 vị đại khoa

Uông Hạ là ngôi làng cổ ở hạ lưu sông Thái Bình, trước đây có tên là Giang Hạ. Làng trước kia thuộc tổng Thượng Triệt, huyện Thanh Lâm, phủ Nam Sách, tỉnh Hải Dương cũ (nay thuộc xã Thái Tân, Hải Phòng). Dù nghèo khó nhưng Uông Hạ có tiếng là nơi hiếu học với 9 vị đỗ đại khoa.

Nơi vùng trũng khó khăn

Uông Hạ ở nơi vùng trũng nên thường bị ngập, nhất là vào mùa mưa lũ, giao thông đi lại khó khăn. Làng chỉ có một con đường thông ra ngoài nhưng chủ yếu đi lại bằng thuyền nan, vì thế làng có tên nôm là làng Rọ.

Do đi lại khó khăn nên đời sống dân chúng Uông Hạ rất vất vả. Ngoài trồng lúa, người dân phải làm thêm các nghề bắt cá, dệt chiếu cói, dệt vải… để có thêm thu nhập.

Làng có 4 xóm là xóm Đông, xóm Chùa, xóm Đậu và xóm Giữa. Trung tâm làng là đồng ruộng với 3 cái gò nổi lên.

Dù nghèo khó nhưng Uông Hạ vẫn chú trọng đến văn hóa tín ngưỡng với 3 ngôi đình và 1 ngôi chùa. Hơn nữa, làng còn có tiếng là nơi hiếu học.

Trạng nguyên Trần Quốc Lặc

Biểu tượng cho ngôi làng Uông Hạ khó khăn nhưng vẫn bền chí là Trạng nguyên Trần Quốc Lặc, đây là Trạng nguyên đầu tiên của tỉnh Hải Dương xưa.

Trần Quốc Lặc sinh năm 1230 trong gia đình nghèo khó, lên 5 tuổi đã mất mẹ. Dù khó khăn nhưng cậu rất ham học.

Khoa thi năm 1256 thời vua Trần Thái Tông, Trần Quốc Lặc dự thi và xuất sắc vượt qua tất cả các sĩ tử khác đỗ Trạng nguyên.

Thi đỗ, Trần Quốc Lặc được làm quan đến Thượng thư, được vua Trần tin yêu gả công chúa, lại ban cho tước Hầu, được cử đi sứ sang nhà Tống. Ông mất sau khi hoàn thành nhiệm vụ.

Giải thích cho nguyên nhân cái chết của ông, thần phả ở Đình làng ghi chép rằng khi ông đi sứ đến nơi thì nhà Tống đang tổ chức kỳ thi ở Kinh thành. Trần Quốc Lặc nhân tiện dự thi và đỗ đầu tức Trạng nguyên. Vì ông không chịu làm quan cho nhà Tống, trên đường trở về đến ải Nam Quan thì ông bị mưu sát trong bữa tiệc tiễn đoàn sứ qua ải.

Tuy nhiên ngoài thần phả của làng thì không có tài liệu nào khác ghi chép về việc Trần Quốc Lặc thi đỗ Trạng nguyên tại nhà Tống. Mặt khác nhà Tống tổ chức khoa thi có luật lệ nghiêm ngặt, một sứ thần khó mà dự thi.

Sau khi mất, Trần Quốc Lặc được Triều đình phong là Phúc thần, hiệu Mạnh Đạo đại vương, được dân chúng nhiều nơi tôn thờ.

Người dân làng Uông Hạ đã lập miếu thờ ngay trên nền nhà cũ của ông. Theo thời gian miếu được mở rộng thành ngôi Đình, dân làng gọi là đình Tả. Đến thời nhà Lê và nhà Nguyễn, đình Tả được mở rộng khang trang và bề thế hơn.

Các vị đại khoa

Tiếp theo Trạng nguyên Trần Quốc Lặc, làng Uông Hạ còn có Nguyễn Tuyên Cần sinh năm 1461, đỗ Đệ tam giáp đồng tiến sĩ khoa thi năm 1487 thời kỳ Hồng Đức. Ông được cử làm Hữu Thị lang bộ Hình, được lịch sử ghi nhận là “bề tôi tiết nghĩa”. Khi mất ông được truy tặng chức Thượng thư bộ Lễ, tước Thận Lộc hầu.

Tiếp nối Nguyễn Tuyên Cần là Phạm Quảng Hiếu sinh năm 1447, đỗ tiến sĩ khoa thi năm 1490 thời Hồng Đức, làm quan đến Hình bộ Hữu Thị lang.

Người đỗ đại khoa thứ tư là Vương Đức Tập đỗ khoa thi năm 1499 thời nhà Lê, làm quan đến Hiến sát sứ, khi mất được truy phong chức Hành khiển.

Người đỗ thứ năm là Nguyễn Đức Khâm sinh năm 1470, đỗ Hoàng giáp khoa thi năm 1502, làm quan đến Giám sát Ngự sử.

Uông Hạ còn có người người đỗ đạt khác là: Vương Duy Thông đỗ Tiến sĩ năm 1562, giữ chức Hiến sát sứ; Vũ Sư Tích đỗ Hoàng giáp khoa thi năm 1568 giữ chức Lại bộ Tả Thị lang; Ngoài ra còn có Vương Văn Hội, Nguyễn Văn Tín.

Làng có 9 người đỗ đại khoa, trong đó có một Trạng nguyên. Đối với một ngôi làng nghèo nàn nơi vũng trũng thì đây là một thành tích xuất sắc đáng tự hào.

Bên cạnh 9 người đỗ đại khoa, làng còn có nhiều người đỗ trung khoa, cùng đông đảo thầy đồ, thầy thuốc.

Đình làng

Khộng chỉ trọng về khoa bảng, Uông Hạ cũng là làng có niềm tin tín ngưỡng với 3 ngôi đình và 1 ngôi chùa.

Đình Tả thờ Trạng nguyên Trần Quốc Lặc và các vị đại khoa của làng, được dựng trên chính nền đất nhà xưa của ông.

Đình Hữu nằm ở xóm giữa (tiếc là nay không còn) thờ Ngũ Đạo Lộ Đống Táo Đại vương, người theo giúp Lý Thường Kiệt chinh phạt Chiêm Thành nhằm ổn định biên giới phía nam.

Đình Cả nằm ở xóm Đậu, là trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng của cả làng. Hội làng hay có tin báo, những điều luật thông qua ý kiến của cả làng đều tổ chức ở nơi đây.

Ngôi chùa của làng đặt ở xóm Chùa, giúp dân làng tin tưởng vào thiện lương từ nhà Phật, thắt chặt thêm tình làng nghĩa xóm.

Lễ hội truyền thống của làng được tổ chức vào ngày 12 tháng giêng hàng năm. Vào ngày hội, dân làng rước Thành hoàng đi một vòng từ đình Tả sang đình Hữu, qua đình Cả, rồi lại rước về đình Tả. Lễ hội tổ chức các trò chơi khác nhau và ôn lại truyền thống tốt đẹp của cha ông.

Ngày nay Uông Hạ vẫn là vùng đất học, duy trì quỹ khuyến học nhằm động viên con em chăm lo học tập. Nhiều người đỗ đạt và sinh sống ở nơi xa nhưng vẫn góp công xây dựng làng quê, kế tục truyền thống khoa bảng tự hào của quê nhà.

Trần Hưng

Xem thêm:

• Vị Quận công giúp khai sinh ra ngôi làng khoa bảng
• Vài nét về làng khoa bảng Khả Lãm

Mời xem video: