Antonio Graceffo: Tham vọng mở rộng ảnh hưởng của ĐCSTQ tại WHO

Antonio Graceffo
•
Thứ Sáu, 09/10/2026

Mỹ hôm 25/9 từ chối ủng hộ tuyên bố chính trị của Liên Hợp Quốc về ứng phó đại dịch, đánh dấu diễn biến mới trong quá trình chính quyền Tổng thống Donald Trump rút khỏi các cơ chế y tế toàn cầu.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). (Ảnh minh họa: Skorzewiak/Shutterstock)

Trước đó, Chính phủ Mỹ đã rút khỏi Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), chấm dứt đàm phán về thỏa thuận ứng phó đại dịch của WHO và bác bỏ các bản sửa đổi “Điều lệ Y tế Quốc tế” (2005). Quyết định rút khỏi WHO có hiệu lực từ ngày 22/1.

Khi giải thích các quyết định này, Chính phủ Mỹ nhiều lần nhắc đến ảnh hưởng của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) trong tổ chức này. Washington phản đối việc Bắc Kinh tìm cách gia tăng ảnh hưởng trong hệ thống Liên Hợp Quốc.

Khi Mỹ rút đi, ĐCSTQ có thể được hưởng lợi.

Hồi tháng 1, tạp chí Globalization and Health (Toàn cầu hóa và Y tế) có trụ sở tại London, Anh, đăng một nghiên cứu mang tựa đề “Ngoại giao y tế toàn cầu của Trung Quốc thông qua Tổ chức Y tế Thế giới: Một nghiên cứu định tính”. Nghiên cứu này nhận định rằng sau khi Mỹ rút đi, “Trung Quốc sẽ trở thành nước đóng hội phí bắt buộc lớn nhất cho WHO”.

Các tác giả nghiên cứu công tác tại Đại học Thanh Hoa ở Bắc Kinh và Đại học McGill ở Montreal, Canada. Cả hai trường đều được ghi nhận là có những mối liên hệ với các cơ quan của Trung Quốc. Hiển nhiên, Đại học Thanh Hoa hoạt động dưới sự lãnh đạo của đảng ủy trường.

Đại học McGill công khai thông tin về việc hợp tác với Bộ Giáo dục Trung Quốc, cũng như kế hoạch mở rộng quan hệ đối tác giảng dạy và nghiên cứu với Trung Quốc. Các nhà nghiên cứu của trường còn viết chung nhiều bài báo khoa học với các nhà khoa học của Đại học Khoa học Kỹ thuật Quốc phòng Trung Quốc, trường đặt tại thành phố Trường Sa, tỉnh Hồ Nam và trực thuộc quân đội ĐCSTQ.

Qua phỏng vấn 10 chuyên gia y tế toàn cầu, các tác giả nghiên cứu kết luận: “Trung Quốc không tìm cách chính thức thay thế Mỹ làm lực lượng chủ đạo tại WHO”. Thay vào đó, họ viết rằng Bắc Kinh “tích cực tìm cách giành cho mình vị thế có lợi hơn trong tổ chức này”.

Đóng hội phí nhiều nhất nhưng không lấp khoảng trống

Nhận định của các nhà nghiên cứu về tình hình tài chính của Trung Quốc là chính xác. Mỹ từng là nhà tài trợ lớn nhất của WHO. Khi Mỹ rút đi, Trung Quốc từ vị trí thứ hai vươn lên đứng đầu danh sách các nước đóng hội phí bắt buộc, trở thành nước đóng hội phí lớn nhất của tổ chức này.

Dù vậy, Trung Quốc không bù đắp được khoảng trống tài chính mà Mỹ để lại sau khi rút khỏi WHO. Hội phí hằng năm của Trung Quốc tăng từ 87,6 triệu USD năm 2025 lên khoảng 137,8 triệu USD năm 2026, nhưng vẫn không đủ để bù đắp khoản đóng góp mà Mỹ để lại.

Bắc Kinh còn cam kết đóng thêm 500 triệu USD trong 5 năm tới. Theo chính quyền Trump, các khoản cam kết này cộng lại, tính trung bình, bằng khoảng một nửa số tiền 450 triệu USD mà Mỹ đã đóng năm 2020. WHO sẽ có ít nguồn tài chính hơn, trong khi Bắc Kinh có thể gia tăng ảnh hưởng mà không cần đóng góp khoản tiền tương đương Mỹ trước đây.

Bắc Kinh công khai tham vọng dẫn dắt thể chế toàn cầu

Các nhà nghiên cứu cho rằng ĐCSTQ không tìm cách thay thế vai trò lãnh đạo toàn cầu của Mỹ. Tuy nhiên, theo tác giả bài viết, bằng chứng và những diễn biến gần đây không ủng hộ nhận định này. Bắc Kinh đã công khai tham vọng dẫn dắt các thể chế toàn cầu.

Ngay từ tháng 2/2017, lãnh đạo ĐCSTQ Tập Cận Bình đã nói Trung Quốc “phải tiếp tục dẫn dắt cộng đồng quốc tế hướng tới một trật tự mới công bằng và hợp lý hơn”. Tháng 10 cùng năm, trong báo cáo tại Đại hội 19 của ĐCSTQ, ông đặt mục tiêu đến giữa thế kỷ này “Trung Quốc trở thành nước dẫn đầu thế giới về sức mạnh tổng hợp quốc gia và ảnh hưởng quốc tế”.

Tại một hội nghị về công tác đối ngoại năm 2018, ông Tập nói ĐCSTQ cần “tích cực tham gia dẫn dắt cải cách hệ thống quản trị toàn cầu”.

Trong đại dịch virus corona (COVID-19, tức virus Trung Cộng), ĐCSTQ che giấu thông tin về dịch bệnh, trong khi tự dựng hình ảnh mình là người dẫn đầu về y tế toàn cầu. Báo cáo của phái đoàn khảo sát chung do WHO công bố tháng 2/2020 đã ca ngợi các biện pháp hạn chế đi lại và cách ly của chính quyền ĐCSTQ, đồng thời kêu gọi các nước khác chuẩn bị áp dụng những biện pháp tương tự.

Tại Đại hội đồng Y tế Thế giới tháng 5/2020, ông Tập cam kết chi 2 tỷ USD trong hai năm và hứa đưa vắc-xin của Trung Quốc thành hàng hóa công toàn cầu. Một văn bản của Quốc vụ viện ĐCSTQ cam kết chia sẻ kinh nghiệm của Trung Quốc và đề xướng xây dựng “cộng đồng y tế toàn cầu, nơi mọi người đều được chăm sóc sức khỏe”.

Tháng 9/2020, ông Tập tuyên bố ĐCSTQ dẫn đầu thế giới về chống dịch và phục hồi kinh tế, rồi quy các thành quả này cho sự ưu việt của giới lãnh đạo ĐCSTQ và tính đúng đắn của chế độ xã hội chủ nghĩa. Năm 2021, Văn phòng Thông tin Quốc vụ viện ĐCSTQ cáo buộc cách ứng phó của Washington đã khiến dịch bệnh tại Mỹ vượt tầm kiểm soát.

Tháng 9/2025, tại hội nghị thượng đỉnh Tổ chức Hợp tác Thượng Hải ở Thiên Tân, ông Tập đưa ra Sáng kiến Quản trị Toàn cầu. Một tháng sau, bản kiến nghị về kế hoạch 5 năm 2026–2030 do ĐCSTQ đưa ra yêu cầu đảng này phải “nâng cao toàn diện tiếng nói trên trường quốc tế”.

Cài người vào Liên Hợp Quốc

Bố trí nhân sự là một phần của chiến lược này.

Năm 2016, ông Tập kêu gọi nâng cao “năng lực đặt ra luật lệ và chương trình nghị sự” của Trung Quốc, và đào tạo “nhân tài chất lượng cao tham gia quản trị toàn cầu”.

ĐCSTQ đã đề cử bà Margaret Chan (Trần Phùng Phú Trân), người Hồng Kông, làm Tổng giám đốc WHO. Bà giữ chức vụ này từ năm 2007 đến 2017. Truyền thông chính thức của ĐCSTQ đưa tin công dân Trung Quốc chỉ chiếm 2,3% tổng số vị trí tại Liên Hợp Quốc. Trong khi đó, một học viện quản trị toàn cầu mới thành lập đang chuẩn bị đào tạo sinh viên Trung Quốc để họ làm việc tại các tổ chức quốc tế sau khi tốt nghiệp.

Trong lúc Liên Hợp Quốc cắt giảm nhân sự, các nhà ngoại giao ĐCSTQ lại yêu cầu thêm vị trí dành cho công dân Trung Quốc. Một quan chức Liên Hợp Quốc cho biết các nhà ngoại giao Trung Quốc đang “trao đổi về các vị trí cấp cao” và viện dẫn vị thế nhà tài trợ lớn thứ hai của Trung Quốc. Một nghiên cứu năm 2026 chỉ ra rằng “bố trí nhân sự” là một trong những nguồn giúp ảnh hưởng của ĐCSTQ tại WHO ngày càng lớn.

Washington từ lâu phản đối việc Bắc Kinh tìm kiếm ảnh hưởng trong hệ thống Liên Hợp Quốc. Tháng 1/2020, Bộ Ngoại giao Mỹ bổ nhiệm một đặc phái viên với nhiệm vụ gồm cả “ngăn chặn ảnh hưởng độc hại của ĐCSTQ và các nước khác trong hệ thống Liên Hợp Quốc”.

Tháng 3/2026, Ủy ban Đặc biệt Hạ viện Mỹ về ĐCSTQ nhận thấy “Trung Quốc đã đưa công dân nước mình vào các vị trí cấp cao tại Liên Hợp Quốc một cách có chiến lược”, nhằm thúc đẩy lợi ích của ĐCSTQ ở nước ngoài. Chủ tịch ủy ban John Moolenaar nói ĐCSTQ “đang cài người của mình vào các vị trí then chốt, và tài trợ cho những sáng kiến nhằm chống lại Mỹ”.

Lời nói và hành động của Bắc Kinh cho thấy họ có ý định dẫn dắt các thể chế toàn cầu, trong đó có WHO. Việc Mỹ rút khỏi WHO có thể tạo thêm dư địa cho ĐCSTQ theo đuổi mục tiêu này mà không cần bù đắp khoản đóng góp tài chính trước đây của Washington.

Theo tác giả bài viết này, việc rút khỏi WHO sẽ giúp người Mỹ tránh ảnh hưởng mà ông cho là có hại của ĐCSTQ trong tổ chức này. Tuy nhiên, ông cho rằng châu Âu và các khu vực khác vẫn có thể chịu tác động nếu Bắc Kinh tiếp tục gia tăng ảnh hưởng tại WHO.

Giới thiệu tác giả: Tiến sĩ Antonio Graceffo là giáo sư kinh tế và nhà phân tích về kinh tế Trung Quốc, đã sống và làm việc tại châu Á hơn 20 năm. Ông tốt nghiệp đại học tại Học viện Thể dục Thượng Hải, có bằng Thạc sĩ Quản trị Kinh doanh của Đại học Giao thông Thượng Hải, và từng nghiên cứu các vấn đề quốc phòng tại American Military University (bang West Virginia, Mỹ).

(Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả, không nhất thiết phản ánh quan điểm của The Epoch Times.)