Mỹ từ chối gia hạn USMCA: Bắc Mỹ bước vào một thập kỷ đàm phán mới

Chính quyền Tổng thống Donald Trump ngày 1/7 chính thức tuyên bố không đồng ý gia hạn Hiệp định Thương mại Mỹ – Mexico – Canada (USMCA) dưới hình thức hiện tại, mở ra giai đoạn xem xét hằng năm kéo dài đến năm 2036 thay vì tự động gia hạn thêm 16 năm như cơ chế của hiệp định. Động thái này không khiến USMCA chấm dứt ngay lập tức, nhưng đánh dấu sự khởi đầu của một quá trình đàm phán mới có thể định hình lại toàn bộ chuỗi cung ứng Bắc Mỹ.

Trong tuyên bố sau cuộc họp trực tuyến của Ủy ban Thương mại Tự do USMCA, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer khẳng định Washington không chấp nhận gia hạn hiệp định ở dạng hiện nay do còn nhiều “thiếu sót” và chưa giải quyết được tình trạng thâm hụt thương mại của Mỹ với Mexico và Canada. Theo ông Greer, hiệp định vẫn tiếp tục có hiệu lực trong khi ba nước tiến hành các vòng đàm phán sửa đổi. Mỹ cũng xác nhận sẽ tổ chức vòng đàm phán song phương thứ ba với Mexico vào tuần lễ bắt đầu từ ngày 20/7.

Canada và Mexico đều phản ứng theo hướng tích cực, nhấn mạnh mong muốn duy trì khuôn khổ thương mại ba bên.

Bộ trưởng Thương mại Canada Dominic LeBlanc khẳng định Ottawa tiếp tục ủng hộ việc gia hạn USMCA và coi việc duy trì một khuôn khổ thương mại ổn định là yếu tố thiết yếu đối với năng lực cạnh tranh của Bắc Mỹ. Tuy nhiên, Canada cũng yêu cầu Washington giải quyết các mức thuế đang áp lên thép, nhôm, ô tô và gỗ của nước này.

Trong khi đó, Bộ trưởng Kinh tế Mexico Marcelo Ebrard cho biết Mexico không cho rằng USMCA sẽ bị hủy bỏ và tin tưởng ba nước vẫn có thể thu hẹp khác biệt. Ông thừa nhận các cuộc đàm phán sắp tới sẽ tập trung vào những vấn đề gai góc như quy tắc xuất xứ đối với ô tô, Điều 232 về thuế thép và nhôm của Mỹ, cùng các rào cản trong thương mại nông sản.

Theo giới quan sát, quyết định của Washington phản ánh sự thay đổi trong ưu tiên thương mại của chính quyền Trump. Dù chính ông Trump là người thúc đẩy USMCA thay thế NAFTA vào năm 2020, Nhà Trắng hiện cho rằng hiệp định chưa đạt mục tiêu đưa việc làm sản xuất trở lại Mỹ và chưa thu hẹp được thâm hụt thương mại, đặc biệt với Mexico. Chính quyền Mỹ muốn siết chặt quy tắc xuất xứ, tăng tỷ lệ linh kiện sản xuất tại Mỹ trong ngành ô tô và hạn chế khả năng các doanh nghiệp Trung Quốc tận dụng Mexico như một cửa ngõ vào thị trường Mỹ.

Bloomberg và nhiều chuyên gia thương mại nhận định việc USMCA bước vào cơ chế rà soát hằng năm sẽ tạo ra một giai đoạn bất định kéo dài đối với các doanh nghiệp. Những ngành phụ thuộc nhiều vào chuỗi cung ứng xuyên biên giới như ô tô, năng lượng, bán lẻ và nông nghiệp sẽ phải đối mặt với nguy cơ các quy định thay đổi liên tục, làm chậm quyết định đầu tư và chiến lược mở rộng sản xuất.

Tuy nhiên, nhiều tổ chức doanh nghiệp tại Mỹ, Canada và Mexico vẫn kêu gọi duy trì USMCA vì đây là nền tảng của khu vực thương mại trị giá khoảng 1,6 nghìn tỷ USD mỗi năm, đóng góp gần 1/3 GDP toàn cầu. Họ cảnh báo rằng nếu các yêu cầu về hàm lượng nội địa hoặc thuế quan được siết chặt quá mức, chi phí sản xuất sẽ tăng, giá xe và nhiều mặt hàng tiêu dùng có thể bị đẩy lên cao, trong khi lợi thế cạnh tranh của Bắc Mỹ trước châu Á suy giảm.

Giới phân tích nhìn chung cho rằng quyết định của Mỹ không đồng nghĩa với việc USMCA sắp kết thúc, mà là tín hiệu cho thấy Washington muốn sử dụng khoảng thời gian từ nay đến năm 2036 để đàm phán lại các điều khoản có lợi hơn cho nền sản xuất trong nước. Thành công hay thất bại của quá trình này sẽ quyết định tương lai của chuỗi cung ứng và thương mại Bắc Mỹ trong nhiều năm tới.

Lý Ngọc t/h