Thỏa thuận dầu mỏ Mỹ-Venezuela, ông Wright: TQ không có quyền đòi chia nguồn thu mới

Bảo Minh
•
Thứ Năm, 03/09/2026

Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright hôm 2/9 (thứ Tư), trong một cuộc phỏng vấn tại Venezuela, cho biết Chính phủ Venezuela đang thúc đẩy tái cơ cấu nợ và ký kết một loạt thỏa thuận năng lượng. Đối với nguồn thu từ lượng dầu mỏ mới được khai thác tại Venezuela, phía Trung Quốc sẽ không còn quyền yêu cầu với tư cách chủ nợ.

Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright. (Nguồn: Madalina Vasiliu / Epoch Times)

Chuyến thăm Venezuela của Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright diễn ra ngay sau khi Nhà Trắng công bố những nội dung chính của thỏa thuận lịch sử này. Theo phía Mỹ, đây là “thương vụ dầu mỏ lớn nhất trong lịch sử thế giới”, nhằm khôi phục ngành năng lượng Venezuela, thu hút vốn tư nhân quốc tế và giảm ảnh hưởng của Nga và Trung Quốc (ĐCSTQ) đối với nguồn dầu mỏ của quốc gia Nam Mỹ này.

Trong khuôn khổ thỏa thuận, Chính phủ lâm thời Venezuela trao cho công ty tư nhân North American Blue Energy Partners (NABEP) quyền khai thác 17 mỏ dầu trong thời hạn lên tới 100 năm. Các mỏ này có hơn 65 tỷ thùng trữ lượng dầu đã được chứng minh, tương đương khoảng 21% tổng trữ lượng dầu đã được chứng minh của Venezuela.

Kế hoạch dự kiến thu hút tới 100 tỷ USD vốn tư nhân để tái thiết cơ sở hạ tầng và mở rộng sản xuất dầu. Phía Mỹ nhận 35% cổ phần trong công ty mẹ của NABEP, đồng thời được bảo đảm quyền mua 20% sản lượng dầu với giá thành sản xuất và quyền ưu tiên mua phần sản lượng còn lại.

Bộ trưởng Wright nhấn mạnh vai trò của Chính phủ Mỹ không phải là tiếp quản hay thay thế các doanh nghiệp tư nhân, mà là xây dựng một khuôn khổ pháp lý, an ninh và giám sát ổn định để bảo đảm an toàn cho các khoản đầu tư, qua đó tạo niềm tin cho nguồn vốn quốc tế quay trở lại Venezuela.

Chevron đầu tư hơn 7 tỷ USD, sản lượng có thể tăng mạnh

Ngay trong ngày Bộ trưởng Wright đến Caracas, tập đoàn dầu mỏ Mỹ Chevron công bố kế hoạch đầu tư hơn 7 tỷ USD vào Venezuela trong 5 năm tới.

Chevron sẽ thực hiện khoản đầu tư thông qua các liên doanh mà tập đoàn sở hữu 49% cổ phần, đồng thời giành thêm quyền khai thác tại Vành đai Dầu nặng Orinoco. Công ty đặt mục tiêu tăng gấp đôi sản lượng dầu tại Venezuela lên khoảng 600.000 thùng/ngày.

Giám đốc điều hành Chevron Mike Wirth cho biết quyết định này phản ánh niềm tin của tập đoàn vào nguồn tài nguyên dồi dào của Venezuela và triển vọng tăng trưởng với chi phí thấp.

Chevron cùng tập đoàn năng lượng Italy Eni cũng đã bắt đầu khoản đầu tư lớn vào mỏ dầu Junín-5. Trong khi đó, Quyền Tổng thống Venezuela Delcy Rodríguez cho biết chính phủ đang đàm phán với nhiều tập đoàn năng lượng quốc tế khác, bao gồm BP của Anh, Shell và Repsol của Tây Ban Nha.

Theo Bộ Năng lượng Mỹ, với nguồn vốn và công nghệ mới, sản lượng dầu của Venezuela có thể tăng khoảng 50% trong vòng 12–18 tháng, từ khoảng 1,2 triệu thùng/ngày hiện nay lên hơn 1,8 triệu thùng/ngày. Venezuela đặt mục tiêu đến cuối thập niên 2020 vượt 2 triệu thùng/ngày.

Dầu thô nặng của Venezuela cũng được xem là đặc biệt phù hợp với các nhà máy lọc dầu dọc bờ Vịnh Mexico của Mỹ, vốn được thiết kế từ những năm 1960 và 1970 để xử lý loại dầu này. Washington kỳ vọng nguồn cung mới sẽ giúp giảm áp lực chi phí năng lượng do tình hình Trung Đông và tạo thêm áp lực giảm đối với giá dầu toàn cầu.

Cắt đứt mô hình “dầu đổi lấy khoản vay” của ĐCSTQ

Trong 20 năm qua, các ngân hàng chính sách của ĐCSTQ đã cho Venezuela vay hơn 60 tỷ USD, trong đó hiện vẫn còn ít nhất 10 tỷ USD chưa được thanh toán. Các khoản vay chủ yếu được thực hiện theo mô hình “dầu đổi lấy khoản vay”.

Trong thời gian này, mặc dù Mỹ áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với Venezuela, Trung Quốc vẫn là một trong những khách hàng mua dầu lớn nhất của Venezuela.

Hiện nay, chính quyền Tổng thống Donald Trump thúc đẩy các doanh nghiệp tư nhân đầu tư vào Venezuela, với một trong những mục tiêu là làm giảm ảnh hưởng của ĐCSTQ và Nga đối với ngành dầu mỏ Venezuela.

ĐCSTQ bắt đầu thúc đẩy mô hình “dầu đổi lấy khoản vay” (oil-for-loans) tại Venezuela sau khi Hugo Chávez đắc cử Tổng thống Venezuela năm 1998. Mô hình này từng giúp Trung Quốc thu được lượng lớn dầu mỏ và các lợi ích chiến lược, trong đó có việc xây dựng một trạm theo dõi vệ tinh tại Venezuela, và Trung Quốc vẫn giữ quyền tiếp cận cũng như sử dụng các cơ sở này.

Sau khi giá dầu sụt giảm mạnh vào năm 2016, Venezuela buộc phải tăng lượng dầu cung cấp để trả các khoản nợ vay. Cũng trong năm đó, phía Trung Quốc ngừng cấp các khoản vay mới nhưng gia hạn thời gian đối với những khoản vay hiện có. Sau khi Chính phủ Venezuela vỡ nợ vào năm 2017, nước này không còn công bố đầy đủ thông tin về nợ công.

Bản “Thông tin thực tế” (Fact Sheet) về quan hệ giữa Trung Quốc và Venezuela do Quốc hội Mỹ công bố hồi tháng 1 năm nay cho thấy trong 20 năm qua, các ngân hàng chính sách của ĐCSTQ đã cho Venezuela vay nhiều hơn bất kỳ quốc gia Mỹ Latinh nào khác, với tổng số tiền ít nhất 60 tỷ USD. Hiện vẫn còn ít nhất 10 tỷ USD các khoản vay ngân hàng chưa được thanh toán.

Bản “Thông tin thực tế” cũng chỉ ra rằng mặc dù Mỹ áp đặt các biện pháp trừng phạt, Trung Quốc vẫn là khách hàng mua dầu lớn nhất của Venezuela, chiếm 50%–89% lượng dầu xuất khẩu. Doanh thu từ dầu mỏ chiếm hơn một nửa nguồn thu tài chính của Chính phủ Venezuela.

Hơn 2/3 hàng hóa Venezuela nhập khẩu vào Trung Quốc theo số liệu chính thức của ĐCSTQ là dầu mỏ và các sản phẩm liên quan đến dầu mỏ. Tuy nhiên, con số này có thể vẫn bị đánh giá thấp, bởi phần lớn dầu Venezuela nhập khẩu vào Trung Quốc được ghi nhận là hàng hóa có xuất xứ từ các quốc gia khác, chẳng hạn Brazil và Malaysia.

Ngoài việc mua dầu, Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Trung Quốc (CNPC) do ĐCSTQ kiểm soát còn vận hành nhiều liên doanh với Công ty Dầu khí Quốc gia Venezuela (PDVSA), doanh nghiệp nhà nước Venezuela đang chịu các lệnh trừng phạt của Mỹ.

Ngoài ra, năm 2024, ba công ty Trung Quốc đã ký các thỏa thuận chia sản lượng với PDVSA. Theo đó, các công ty Trung Quốc đầu tư và khai thác dầu, sau đó chia sản lượng dầu khai thác được theo tỷ lệ đã thỏa thuận.

Thương vụ dầu mỏ mang tính lịch sử vừa được Mỹ và Venezuela đạt được đã cắt đứt rõ ràng quyền kiểm soát của ĐCSTQ đối với năng lực sản xuất dầu mới của Venezuela thông qua mô hình “dầu đổi lấy khoản vay” mà Bắc Kinh từng sử dụng trong quá khứ.

Từ đối đầu sang thương mại

Thỏa thuận Mỹ–Venezuela đánh dấu một bước chuyển đáng chú ý trong chính sách của Washington đối với ngành năng lượng Venezuela: thay vì chỉ tập trung vào trừng phạt và gây sức ép, Mỹ đang thúc đẩy dòng vốn tư nhân và các tập đoàn năng lượng phương Tây quay trở lại.

Việc Chevron công bố khoản đầu tư hơn 7 tỷ USD ngay sau khi thỏa thuận được công bố có thể mở đường cho nhiều tập đoàn năng lượng quốc tế khác tham gia. Nếu kế hoạch tăng sản lượng được thực hiện đúng tiến độ, Venezuela có thể nhanh chóng khôi phục vị thế của một trong những nhà cung cấp dầu lớn trên thị trường thế giới.

Đối với Mỹ, việc đưa nguồn dầu thô nặng của Venezuela trở lại chuỗi cung ứng cũng có thể giúp củng cố an ninh năng lượng, giảm áp lực giá dầu và hạn chế ảnh hưởng của Nga và ĐCSTQ tại một quốc gia sở hữu một trong những nguồn tài nguyên dầu mỏ lớn nhất thế giới.

Với Venezuela, việc thu hút tới 100 tỷ USD vốn tư nhân và khôi phục sản xuất có thể tạo nguồn lực để tái thiết cơ sở hạ tầng và phục hồi nền kinh tế sau nhiều năm khủng hoảng.

Như vậy, thỏa thuận dầu mỏ mới không chỉ là một thương vụ năng lượng mà còn phản ánh sự thay đổi sâu rộng trong cục diện kinh tế và địa chính trị tại Venezuela, khi Washington đang tìm cách dùng đầu tư và thương mại để thay thế ảnh hưởng của các đối thủ chiến lược bằng sự hiện diện của các doanh nghiệp phương Tây.