4 loại trà thảo mộc cải thiện trí nhớ và sức khỏe não bộ
- Shan Lam & JoJo Novaes
- •
Quên tên người quen, khó tập trung trong cuộc họp buổi chiều hay kiệt sức về tinh thần sau bữa trưa thường được xem là chuyện khó tránh khi có tuổi, hoặc đơn giản là hệ quả của một cuộc sống bận rộn. Thế nhưng ngày càng nhiều bằng chứng cho thấy những biểu hiện tưởng như thường ngày này còn có thể phản ánh các thay đổi chuyển hóa tiềm ẩn, vốn làm tăng nguy cơ suy giảm nhận thức.
Một nghiên cứu năm 2025 công bố trên Neurology (Tập san Thần kinh học) ghi nhận người trung niên bị hội chứng chuyển hóa có nguy cơ sa sút trí tuệ khởi phát sớm trước tuổi 65 cao hơn đáng kể. Các thầy thuốc y học cổ truyền Trung Hoa cho rằng bên cạnh ăn uống lành mạnh và vận động, một số loại trà thảo mộc còn có thể hỗ trợ chuyển hóa, cải thiện tuần hoàn và giúp đầu óc minh mẫn.
Hội chứng chuyển hóa có thể làm tăng nguy cơ sa sút trí tuệ
Nghiên cứu trên Neurology phân tích dữ liệu sức khỏe của gần hai triệu người Hàn Quốc trong độ tuổi 40 đến 60. Kết quả cho thấy những người bị hội chứng chuyển hóa, một tập hợp các tình trạng gồm béo bụng, tăng huyết áp, đường huyết cao và rối loạn mỡ máu, có nguy cơ sa sút trí tuệ khởi phát sớm cao hơn 24%.
Giới khoa học cho rằng hội chứng chuyển hóa góp phần gây viêm mạn tính, làm tổn thương mạch máu và giảm lưu lượng máu lên não, và tất cả những thay đổi này đều có thể dần làm suy giảm trí nhớ lẫn khả năng tư duy.
Ông Jonathan Liu, giám đốc Trung tâm Liu’s Wisdom Healing tại Canada, cộng tác viên thường xuyên của tờ The Epoch Times, cho biết những thay đổi này thường bắt đầu từ rất lâu trước khi tình trạng mất trí nhớ bộc lộ rõ.
Ông Liu từng tiếp nhận một chuyên viên tài chính ngoài 30 tuổi tìm đến vì chiều nào cũng mệt rã rời và ngày càng khó tập trung khi làm việc. Câu chuyện được ông kể lại trong chương trình “Health 1+1” của đài NTD, kênh truyền thông cùng hệ thống với tờ The Epoch Times. Ngoài mệt mỏi, người này còn bị béo bụng, mỡ máu cao, tăng acid uric và ngưng thở khi ngủ, đều là những đặc điểm điển hình của hội chứng chuyển hóa.
Bệnh nhân chia sẻ với ông Liu: “Tôi mệt mà không rõ vì sao, và hiệu suất làm việc buổi chiều rất thấp”.
Ông Liu cho rằng những biểu hiện như vậy có thể phản ánh tình trạng giảm tuần hoàn máu lên não, và đây là dấu hiệu cảnh báo sớm rằng sức khỏe chuyển hóa cần được quan tâm trước khi các vấn đề nhận thức nghiêm trọng hơn xuất hiện.
Vì vậy, ông khuyên không nên trông cậy vào một phương thuốc duy nhất, mà nên xử lý tận gốc sự mất cân bằng thông qua thực đơn ăn, lối sống và các liệu pháp thảo dược cổ truyền phù hợp.
1. Cho người đầu óc mụ mẫm và căng thẳng kéo dài
Trà thạch xương bồ, viễn chí và trà xanh
Người căng thẳng tinh thần kéo dài thường than phiền đầu óc mụ mẫm, hay quên, kém tập trung và khó ngủ. Y học cổ truyền cho rằng kiểu chứng này xuất hiện khi tâm thần không được nuôi dưỡng đầy đủ và các khiếu của não bị ứ trệ.
Với những trường hợp đó, ông Liu khuyên dùng bài thuốc cổ truyền kết hợp thạch xương bồ (Acorus tatarinowii), viễn chí (Polygala tenuifolia) và trà xanh.
Các nghiên cứu hiện đại trong phòng thí nghiệm gợi ý rằng những hợp chất có trong thạch xương bồ và viễn chí có thể bảo vệ thần kinh, giảm viêm thần kinh và hỗ trợ khả năng học tập, ghi nhớ. Tuy nhiên, dù đầy hứa hẹn, các phát hiện này vẫn cần được kiểm chứng bằng những nghiên cứu lâm sàng quy mô lớn hơn trước khi có thể khuyến nghị như một liệu pháp điều trị bệnh Alzheimer.
Nguyên liệu
- 3 gram thạch xương bồ
- 3 gram viễn chí
- 6 gram trà xanh
Đủ cho khoảng hai tách.
Cách làm
- Đun nhỏ lửa thạch xương bồ và viễn chí trong khoảng 470 ml nước từ 10 đến 15 phút.
- Bắc khỏi bếp.
- Cho trà xanh vào, hãm hai đến ba phút.
- Lọc bỏ bã và uống ấm.
Lưu ý: Phụ nữ mang thai và người bị bệnh gan hoặc thận cần thận trọng khi dùng.
2. Cho người béo bụng và mỡ máu cao
Trà lá dâu tằm, thảo quyết minh và câu kỷ tử
Người bị hội chứng chuyển hóa thường có kèm béo bụng, mỡ máu cao, táo bón, khô mắt hoặc chóng mặt. Ông Liu khuyên dùng loại trà này để bổ trợ cho những thay đổi lối sống rộng hơn nhằm cải thiện sức khỏe chuyển hóa, trong đó mỗi vị thuốc đảm nhận một vai trò riêng.
Lá dâu tằm từ lâu được dùng để hỗ trợ chuyển hóa lipid, thảo quyết minh được y học cổ truyền biết đến với tác dụng nhuận tràng và thanh nhiệt, còn câu kỷ tử cung cấp chất chống oxy hóa và đã được nghiên cứu về vai trò tiềm năng trong hỗ trợ chức năng nhận thức.
Nguyên liệu
- 5 gram lá dâu tằm
- 5 gram thảo quyết minh
- 5 gram câu kỷ tử
Cách làm
- Cho các nguyên liệu vào ấm trà hoặc chén chịu nhiệt.
- Rót nước nóng và hãm từ 10 đến 15 phút.
- Lọc bỏ bã nếu muốn và uống ấm.
Lưu ý: Không phù hợp với người sợ lạnh hoặc đang tiêu chảy; phụ nữ mang thai cần thận trọng.
Mệt mỏi kéo dài cũng có thể ảnh hưởng chức năng não
Hội chứng chuyển hóa chỉ là một trong những con đường dẫn tới suy giảm nhận thức, bởi theo ông Liu, y học cổ truyền còn nhận diện thêm một kiểu chứng phổ biến khác.
Y học cổ truyền xếp mệt mỏi dai dẳng, lão hóa sớm, ngủ kém và trí nhớ giảm sút vào chứng thận hư, phản ánh sự hao tổn tinh khí của cơ thể chứ không phải bệnh thận theo nghĩa của y học hiện đại.
Ông Liu cho rằng dù khái niệm này khác với y học hiện đại, các liệu pháp bồi bổ thận khí vẫn có thể giúp cải thiện năng lượng, sức chống chịu và sự minh mẫn.
3. Cho người thiếu năng lượng và mệt mỏi mạn tính
Trà tây dương sâm, đan sâm và mạch môn đông
Ông Liu khuyên người thường xuyên kiệt sức hoặc đầu óc trì trệ dùng trà pha từ tây dương sâm (Panax quinquefolius), đan sâm (Salvia miltiorrhiza) và mạch môn đông (Ophiopogon japonicus).
Tây dương sâm theo truyền thống được dùng để bổ khí, đồng thời dưỡng tân dịch một cách nhẹ nhàng. Đan sâm đã được nghiên cứu về đặc tính kháng viêm, chống oxy hóa và hỗ trợ tuần hoàn, còn mạch môn đông giúp bổ sung tân dịch theo y học cổ truyền.
Nguyên liệu
- 3 gram tây dương sâm
- 5 gram đan sâm
- 5 gram mạch môn đông
Cách làm
- Đun nhỏ lửa đan sâm và mạch môn đông trong hai chén nước từ 10 đến 15 phút.
- Cho tây dương sâm vào trong 5 phút cuối.
- Lọc bỏ bã và uống ấm.
Lưu ý: Vì đan sâm có thể ảnh hưởng đến tuần hoàn máu, người đang dùng thuốc chống đông, người huyết áp thấp hoặc phụ nữ trong kỳ kinh nguyệt nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng bài thuốc này.
4. Cho người ngủ kém và muốn lão hóa khỏe mạnh
Trà hà thủ ô chế, câu kỷ tử và linh chi
Giấc ngủ đóng vai trò then chốt trong việc củng cố trí nhớ và phục hồi não bộ. Vì vậy, người ngủ kém thường nhận thấy mình ngày càng hay quên, đau đầu và kém sắc bén.
Ông Liu khuyên kiểu chứng này nên dùng hà thủ ô chế (Polygonum multiflorum), câu kỷ tử và nấm linh chi (Ganoderma lucidum).
Y học cổ truyền cho rằng sự kết hợp này bổ can thận, đồng thời an thần. Các nghiên cứu thực nghiệm cũng gợi ý một số vị trong nhóm này có đặc tính chống oxy hóa và kháng viêm, dù vẫn cần bằng chứng lâm sàng mạnh hơn để khẳng định lợi ích về nhận thức trên người.
Nguyên liệu
- 5 gram hà thủ ô chế
- 5 gram câu kỷ tử
- 2 gram nấm linh chi
Cách làm
- Cho hà thủ ô chế và nấm linh chi vào nồi nhỏ cùng hai chén nước.
- Đun sôi nhẹ, sau đó hạ lửa và đun liu riu từ 15 đến 20 phút.
- Cho câu kỷ tử vào trong 5 phút cuối.
- Lọc bỏ bã và uống ấm.
Trà thường cũng có thể có lợi cho não
Không phải loại trà nào cũng cần đến dược liệu. Nghiên cứu cho thấy uống khoảng hai tách trà xanh mỗi ngày liên quan đến nguy cơ suy giảm nhận thức thấp hơn, bởi trà xanh chứa catechin và L-theanine, những hợp chất có thể giúp giảm căng thẳng oxy hóa và hỗ trợ chức năng não khỏe mạnh.
Trà xanh có tính mát theo y học cổ truyền, nên đặc biệt phù hợp trong những tháng nóng. Tuy nhiên, người tiêu hóa kém hoặc dễ tiêu chảy có thể hợp với trà đen hoặc trà ô long hơn.
Trà đen và trà ô long trải qua quá trình lên men, nên phần lớn catechin trong lá được chuyển hóa thành các hợp chất gọi là theaflavin và thearubigin, cũng có hoạt tính chống oxy hóa. Các nghiên cứu gợi ý rằng uống trà xanh, trà đen hoặc trà ô long thường xuyên có thể liên quan đến nguy cơ suy giảm nhận thức thấp hơn.
Kết hợp trà với thực phẩm tốt cho bộ não
Ông Liu nhấn mạnh trà thảo mộc phát huy tác dụng tốt nhất khi là một phần của lối sống lành mạnh tổng thể. Chuyên gia dinh dưỡng Huang cũng khuyên nên kết hợp chúng với những thực phẩm hỗ trợ cả sức khỏe chuyển hóa lẫn não bộ.
Nên ăn nhiều
- Thực phẩm giàu omega-3: Cá béo, hạt lanh, quả óc chó và dầu hạt lanh cung cấp DHA cùng các chất béo lành mạnh đóng vai trò quan trọng với chức năng não.
- Dầu tốt cho sức khỏe: Dầu ô liu nguyên chất và dầu hạt trà cung cấp chất béo không bão hoà đơn tốt cho tim.
- Rau củ quả nhiều màu sắc: Cà chua, quả mọng, rau lá xanh và các loại rau quả có màu sắc rực rỡ cung cấp chất chống oxy hóa giúp bảo vệ tế bào não.
- Các loại hạt: Hạt dẻ cười và quả óc chó cung cấp vitamin E cùng chất béo lành mạnh liên quan đến cải thiện sức khỏe nhận thức.
- Đậu và các loại đậu đỗ: Giúp ổn định đường huyết và hỗ trợ sức khỏe chuyển hoá.
Nên hạn chế
- Đồ uống có đường
- Thực phẩm chế biến sẵn
- Tinh bột tinh chế
- Đồ chiên rán ngập dầu
Không một loại trà nào có thể ngăn ngừa sa sút trí tuệ. Tuy nhiên, giữ đường huyết, huyết áp, mỡ máu và cân nặng ở mức khỏe mạnh có thể giúp chúng ta bớt đi một trong những nguyên nhân chính thúc đẩy suy giảm nhận thức.
Vì vậy hãy thay đồ uống có đường bằng trà, ăn uống đa dạng và giàu dưỡng chất, vận động đều, ngủ đủ giấc và kiểm soát căng thẳng mạn tính, bởi tất cả những thay đổi đó đều góp phần giúp não bộ lão hóa khỏe mạnh hơn.
Xem thêm
Từ khóa sức khỏe não bộ trà thảo mộc
