Cúm A ở trẻ em: 6 dấu hiệu cảnh báo biến chứng nặng

Đại Hải
•
Chủ Nhật, 01/11/2026

Phần lớn trẻ mắc cúm A đều sẽ hồi phục. Biến chứng nặng hiếm gặp nhưng có thể diễn tiến nhanh. Hiểu đúng mức độ nguy cơ và các dấu hiệu bệnh nặng giúp cha mẹ bình tĩnh chăm con, đồng thời không bỏ lỡ thời điểm cần đưa trẻ đi viện.

Những tuần gần đây, số trẻ mắc cúm A đang tăng nhanh. Tại Bệnh viện Nhi Trung ương, số trẻ dương tính cúm A tăng từ 106 ca ở tuần 35 lên 779 ca ở tuần 40 năm 2026.

Ngày 31/10, PGS.TS Tạ Anh Tuấn, Trưởng khoa Điều trị tích cực Nội khoa của bệnh viện, cho biết trong hai tuần, khoa tiếp nhận 8 trẻ biến chứng nặng sau cúm: 3 trẻ tử vong, 5 trẻ còn nguy kịch.

Biến chứng nặng có thường gặp không?

Mùa cúm 2024–2025 ở Mỹ được Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) xếp vào loại nặng, với tỉ lệ nhập viện vì cúm cao nhất kể từ mùa 2010–2011. Ngay trong mùa nặng ấy, tỉ lệ nhập viện ở trẻ 5–17 tuổi là 39,3 trên 100.000 trẻ, tức khoảng 4 trên 10.000 trẻ. Tỉ lệ tử vong là 3,8 trên 1 triệu trẻ. Bệnh não do cúm được mô tả là hiếm gặp: cả nước Mỹ ghi nhận 109 ca trong mùa đó.

Như vậy, xét trên từng trẻ, nguy cơ biến chứng nặng là thấp. Nhưng vì cúm lây cho rất nhiều người, tổng số ca nặng vẫn đáng kể. Mùa 2024–2025, 280 trẻ ở Mỹ tử vong liên quan đến cúm, nhiều nhất kể từ khi nước này bắt đầu thống kê năm 2004.

Những biến chứng có thể gặp

Ở đường hô hấp, cúm có thể gây viêm phổi, suy hô hấp; nhẹ hơn là viêm xoang, viêm tai. Ở tim và cơ, bác sĩ Bệnh viện Nhi Trung ương cảnh báo viêm cơ tim cấp, tiêu cơ vân (tế bào cơ bị phá huỷ), thậm chí suy đa cơ quan.

Hiếm gặp nhưng nặng nhất là biến chứng não. Bệnh não hoại tử cấp tính được cho là liên quan đến phản ứng miễn dịch quá mức của cơ thể sau nhiễm virus; trẻ có thể đột ngột rối loạn ý thức, lơ mơ, co giật, hôn mê. Tháng 9/2026, Bệnh viện Nhi Trung ương tiếp nhận một bé gái 4 tuổi co giật liên tục, hôn mê sau hai ngày sốt cao. Bé được chẩn đoán bệnh não hoại tử cấp tính liên quan đến cúm A và không qua khỏi. Ở Mỹ, mùa 2024–2025, 41% trẻ mắc thể bệnh này tử vong.

Dấu hiệu phải đưa trẻ đi khám ngay

Theo danh sách dấu hiệu cấp cứu của CDC, cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi trẻ:

Thở nhanh, khó thở, môi hoặc mặt tím tái, rút lõm lồng ngực mỗi khi thở;
Có dấu hiệu mất nước (8 giờ không đi tiểu, khô miệng, khóc không ra nước mắt), không tỉnh hoặc không tương tác; đau cơ nhiều, đau ngực;
Sốt trên 40°C (104°F); với trẻ dưới 12 tuần tuổi, sốt ở bất kỳ mức nào;
Đã đỡ rồi lại sốt, ho nặng hơn;
Lơ mơ, rối loạn ý thức hoặc co giật.
Tình trạng bệnh mạn tính nặng lên

Vắc xin cúm: hiệu quả thay đổi theo từng mùa

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)) khẳng định tiêm vắc xin là cách tốt nhất để phòng cúm. Bộ Y tế khuyến cáo tiêm vắc xin phòng cúm mùa và dự kiến đưa vắc xin này vào Chương trình Tiêm chủng mở rộng năm 2030. Theo các bác sĩ Bệnh viện Nhi Trung ương, tiêm phòng hằng năm giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế biến chứng nặng.

Tuy vậy, khả năng bảo vệ của vắc xin không giống nhau giữa các mùa. Ở Mỹ, mùa 2024–2025, vắc xin giúp trẻ dưới 18 tuổi giảm 63–78% nguy cơ nhập viện vì cúm. Sang mùa 2025–2026, con số này chỉ còn 41%, theo số liệu sơ bộ của CDC. Lý do là chủng cúm A(H3N2) lưu hành đã biến đổi, khác với chủng đưa vào vắc xin.

Tranh luận tại Mỹ

Ngày 5/1/2026, Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Hoa Kỳ (HHS) do Bộ trưởng Robert F. Kennedy Jr. đứng đầu không còn khuyến cáo mọi trẻ tiêm cúm. Thay vào đó, gia đình và bác sĩ cùng quyết định. HHS cho rằng Mỹ đang khuyến cáo cho trẻ nhiều vắc xin hơn mọi nước phát triển khác, và cần thay đổi nhằm lấy lại niềm tin của người dân vào y tế công cộng.

Một số chuyên gia cũng hoài nghi hiệu quả vắc xin. Bác sĩ Jane Orient, Hiệp hội Bác sĩ và Phẫu thuật viên Hoa Kỳ, cho rằng vắc xin cúm nhìn chung không hiệu quả lắm và có tỉ lệ tác dụng phụ cao. Một nghiên cứu cũng đặt câu hỏi về cách đo hiệu quả vắc xin, nhưng mới là bản thảo chưa qua bình duyệt, sau khi bị bốn tạp chí từ chối đăng.

Ở chiều ngược lại, một chuyên gia vắc xin Đan Mạch, nước được HHS lấy làm mô hình, nói Đan Mạch không phải hình mẫu tốt cho chính sách vắc xin của Mỹ. Ngày 16/3/2026, toà án liên bang Hoa Kỳ tạm dừng hiệu lực của lịch tiêm mới. Hiện CDC vẫn giữ khuyến cáo tiêm cúm theo lịch tháng 7/2025 cho mùa 2026–2027. Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) tiếp tục khuyến cáo tiêm cúm hằng năm cho mọi trẻ từ 6 tháng tuổi.

Phòng bệnh từ dưỡng chất và thói quen hằng ngày

Bên cạnh tiêm phòng, Bộ Y tế khuyến cáo đeo khẩu trang đúng cách khi đến cơ sở y tế, đi phương tiện công cộng, ở nơi đông người hoặc không gian kín. Rửa tay ngay khi từ nơi công cộng về nhà, che miệng và mũi bằng khăn giấy khi ho, hắt hơi cũng giúp hạn chế lây bệnh. Người đang ốm nên ở nhà và đeo khẩu trang khi thấy không khoẻ.

Giấc ngủ cũng quan trọng. Ngủ đủ và ngủ ngon giúp cơ thể trẻ khoẻ hơn trong mùa cúm. Cha mẹ nên tắt thiết bị điện tử và giảm ánh sáng một đến hai tiếng trước khi ngủ để trẻ tăng tiết melatonin (hormone điều hoà giấc ngủ).

Vitamin D và men vi sinh cũng có hiệu quả phòng bệnh. Một thử nghiệm ngẫu nhiên tại Nhật Bản mùa đông 2008–2009 cho thấy học sinh được bổ sung vitamin D3 ít mắc cúm A hơn: 10,8% so với 18,6% ở nhóm dùng giả dược. Một thử nghiệm khác trên 326 trẻ 3–5 tuổi ghi nhận trẻ dùng men vi sinh hằng ngày trong 6 tháng mùa đông ít bị sốt, ho, sổ mũi hơn và ít phải nghỉ học hơn.