Làn sóng phản đối các chính sách hiến ghép tạng ở trẻ em tại Trung Quốc

Bình Minh
•
Thứ Bảy, 31/10/2026

Những nỗ lực gia tăng nguồn mô, tạng cấy ghép thông qua các chính sách như đưa nội dung hiến ghép tạng trẻ em vào trong trường học hay cho phép người giám hộ quyết định hiến tạng cho trẻ liên tục vấp phải làn sóng phản đối mạnh mẽ từ dư luận tại Trung Quốc.

dân số Trung Quốc — (Ảnh minh họa từ Pixabay)

Đưa tuyên truyền hiến tạng vào học đường

Làn sóng phản ứng gay gắt nhất xuất phát từ việc các cơ quan y tế và Hội Chữ thập đỏ đưa nội dung hiến tạng vào môi trường giáo dục phổ thông.

Tháng 11/2023, tại Tây An, tỉnh Thiểm Tây, chi nhánh Hội Chữ thập đỏ địa phương phối hợp với các trường tiểu học tổ chức các buổi thuyết trình ngoại khóa mang tên “Phổ biến kiến thức hiến tặng giác mạc và nội tạng” cho học sinh tiểu học. Hình ảnh học sinh nghe giảng và nhận tờ rơi vận động nhanh chóng lan truyền trên mạng xã hội Weibo và Douyin, lập tức vấp phải làn sóng chỉ trích từ phụ huynh. Lập luận của các bậc cha mẹ rất rõ ràng: Học sinh tiểu học chưa có năng lực hành vi dân sự, chưa định hình đầy đủ khái niệm về cái chết và quyền tự quyết thân thể. Việc định hướng các em “hiến tặng một phần cơ thể” trong trường học bị coi là hành vi tạo áp lực tâm lý và vi phạm chuẩn mực sư phạm.

Cũng trong giai đoạn cuối năm 2023, việc nhiều trường trung học cơ sở và trung học phổ thông tại các tỉnh Hà Nam, Tứ Xuyên đồng loạt triển khai khám sức khỏe định kỳ với nội dung xét nghiệm máu chi tiết đã làm dấy lên sự hoài nghi. Phụ huynh bày tỏ lo ngại về việc dữ liệu nhóm máu và các chỉ số kháng nguyên bạch cầu (HLA) của học sinh có thể bị thu thập vào các cơ sở dữ liệu cấy ghép mà không có sự giám sát độc lập, tạo rủi ro cho an toàn của trẻ.

Tâm lý bất an từ các vụ án mất tích thiếu minh bạch

*Hàng loạt gia đình có trẻ em mất tích ở Trung Quốc Đại Lục đang đi tìm con. (Ảnh chụp màn hình từ Douyin)*

Phản ứng của xã hội Trung Quốc đối với vấn đề hiến tạng trẻ em chịu ảnh hưởng trực tiếp từ các vụ việc mất an toàn học đường, tiêu biểu là vụ án nam sinh Hồ Hinh Vũ.

Tháng 10/2022 – tháng 1/2023 tại Diên Sơn, tỉnh Giang Tây, học sinh 15 tuổi Hồ Hinh Vũ mất tích bí ẩn ngay trong khuôn viên trường nội trú Trí Viễn. Sau 106 ngày tìm kiếm quy mô lớn không có kết quả, thi thể của em được tìm thấy trong một khu rừng rậm ngay sát khuôn viên trường. Báo cáo khám nghiệm chính thức kết luận nạn nhân tự tử. Tuy nhiên, việc hệ thống camera giám sát của trường gặp trục trặc đúng thời điểm mất tích, cùng những mâu thuẫn trong công tác tìm kiếm ban đầu của cơ quan chức năng, đã thổi bùng nghi vấn xã hội về sự tồn tại của các đường dây buôn bán nội tạng nhắm vào học sinh.

Kể từ sau vụ việc tại Giang Tây, bất kỳ chính sách nào liên quan đến việc thu thập dữ liệu y tế của trẻ vị thành niên hoặc vận động hiến tạng đều bị công chúng nhìn nhận với sự cảnh giác cao độ.

Vấn đề “chết não” và xung đột lợi ích tại các cơ sở y tế

Điểm nghẽn y đức lớn nhất khiến dư luận phản đối việc người giám hộ quyết định hiến tạng trẻ em nằm ở khâu xác định tử vong và cơ chế vận động tại bệnh viện:

Thiếu vắng Luật Chết não độc lập: Hiện nay, Trung Quốc chưa có đạo luật riêng biệt quy định về tiêu chuẩn chết não cấp quốc gia; các kết luận chủ yếu dựa trên quy chuẩn kỹ thuật của ngành y tế. Điều này tạo ra sự nghi ngại, liệu các bác sĩ có nỗ lực tối đa để hồi sức cấp cứu cho một bệnh nhi, hay sẽ thúc đẩy kết luận chết não sớm khi có bệnh nhân ghép tạng tương thích sẵn sàng chi trả chi phí lớn?

Máy làm chết não tại Trung Quốc. (Ảnh ghép)

Vụ việc bạo lực học đường tại Dương Xuân, tỉnh Quảng Đông (tháng 12/2023 – tháng 1/2024): Một nam sinh 13 tuổi bị bạn cùng lớp đánh dẫn đến chấn thương sọ não nghiêm trọng và rơi vào tình trạng chết não. Trong khi vụ án hình sự chưa được giải quyết dứt điểm và gia đình đang trong cơn khủng hoảng, thông tin đội ngũ điều phối viên ghép tạng tiếp cận người nhà để vận động hiến tạng đã làm dấy lên làn sóng phẫn nộ trên mạng xã hội. Dư luận chỉ trích việc đặt vấn đề hiến tạng trong hoàn cảnh nạn nhân bị bạo lực là sự can thiệp tàn nhẫn và che mờ trách nhiệm tư pháp của các bên liên quan.

Vụ án xảy ra từ năm 2017 đến 2018 đã chứng minh nỗi sợ của công chúng là có cơ sở. Một nhóm bác sĩ, trong đó có nguyên Trưởng khoa Chăm sóc tích cực (ICU) của Bệnh viện Nhân dân huyện Hoài Viễn, đã cấu kết với nhau để làm giả quy trình hiến tạng. Họ thuyết phục thân nhân của 11 bệnh nhân chấn thương sọ não nặng ký vào giấy đồng ý hiến tạng giả, sau đó tiến hành phẫu thuật lấy tạng ngay trên xe cứu thương mà không nhập vào hệ thống phân bổ quốc gia COTRS để bán trục lợi hàng triệu nhân dân tệ. Dù các thủ phạm đã nhận án tù, vụ việc đã giáng một đòn nặng nề vào niềm tin của người dân đối với quy trình vận động hiến tạng từ người nhà bệnh nhân cấp cứu.