Xe thám hiểm của NASA phát hiện hạt bụi siêu mịn trên sao Hỏa

Trương Đình
•
Thứ Sáu, 30/10/2026

Xe thám hiểm Perseverance của NASA ghi nhận những hạt bụi siêu mịn nhỏ nhất từng thấy trên sao Hỏa, có hạt chỉ rộng khoảng 100 nanomet. Bụi có thể là thách thức lớn khi đưa người lên sao Hỏa.

Ngày 20/1/2023, xe thám hiểm Perseverance tự chụp ảnh tại hố va chạm Jezero trên bề mặt sao Hỏa. (Ảnh: NASA/ JPL-Caltech/ MSSS).

Sao Hỏa là một thế giới đầy bụi. Gió thổi hằng ngày, cùng những cột gió xoáy gọi là “lốc bụi” và các cơn bão bụi, khiến bụi bay khắp nơi. Có cơn bão chỉ trong một vùng nhỏ, có cơn phủ cả khu vực, thậm chí toàn hành tinh.

Với bất kỳ sứ mệnh nào đưa người lên sao Hỏa, bụi là vấn đề phải tính đến. Dữ liệu mới từ một xe thám hiểm của NASA cho thấy thách thức đó có thể nghiêm trọng đến mức nào.

Kể từ khi hạ cánh năm 2021, xe Perseverance hoạt động tại hố va chạm Jezero ở bắc bán cầu sao Hỏa và vùng xung quanh. Xe đã phát hiện những hạt bụi nhỏ nhất từ trước tới nay trên hành tinh này, hãng tin Reuters đưa tin. Có hạt siêu mịn chỉ rộng khoảng 100 nanomet, tức khoảng 1/500 đường kính sợi tóc người.

Ông Scott VanBommel, nhà khoa học hành tinh tại Đại học Washington ở St. Louis (Mỹ), nói: “Hạt bụi nhỏ hơn không hẳn nguy hiểm hơn. Nhưng hạt nhỏ đúng là dễ đi sâu vào cơ thể người hơn, và cơ thể cũng khó đào thải chúng hơn”.

Ông VanBommel là thành viên nhóm khoa học của Perseverance và là tác giả chính của nghiên cứu về phát hiện này, đăng trên tạp chí Proceedings of the National Academy of Sciences.

“Cũng như với mọi chất khác, độc tính phụ thuộc vào liều lượng và thời gian tiếp xúc”, ông giải thích. “Bụi sao Hỏa chứa silic đioxit, các hợp chất sắt và hợp chất clo như muối peclorat. Trên Trái Đất, những chất này gây hại cho con người khi mức tiếp xúc đủ cao”.

Perseverance đo các hạt bụi bám trên thiết bị của xe, kể cả bụi trên các mẫu vật liệu dùng làm đồ du hành vũ trụ. Chiếc xe 6 bánh mang theo những mẫu này để thử xem chúng chịu được môi trường khắc nghiệt của sao Hỏa đến đâu.

Trước đây, các phép đo đã nhận ra được hạt bụi sao Hỏa có đường kính nhỏ tới khoảng 3 micromet. Lần này, thiết bị phân tích hóa học đá bằng tia X trên Perseverance ghi được hai loại hạt nhỏ hơn. Ngoài hạt siêu mịn còn có hạt mịn, đường kính dưới 2,5 micromet, tức khoảng 1/30 đường kính sợi tóc người.

Những hạt nhỏ như vậy có thể lọt sâu vào phổi phi hành gia, đi vào máu và làm tổn hại các cơ quan quan trọng. Một mối lo khác là môi trường sao Hỏa và chính tính chất vật lý của bụi có thể khiến vật liệu của bộ đồ du hành và khoang sinh sống xuống cấp dần theo thời gian.

Vì thế, Perseverance mang theo một số mẫu vật liệu có thể dùng làm đồ du hành, như sợi tổng hợp Vectran và lớp phủ bảo vệ Teflon. Mỗi mẫu là một miếng vuông, cạnh khoảng 20 mm.

“Chúng tôi chưa có bằng chứng cho thấy bụi làm hỏng vật liệu đồ du hành, mà chỉ thấy các vật liệu khác nhau tương tác với bụi theo những cách khác nhau”, ông VanBommel nói.

Theo ông, sợi Vectran dường như dễ bám các hạt bụi lớn hơn, phần lớn dồn ở mặt dưới lớp sợi dệt. Mẫu Teflon bám ít bụi hơn nhưng hạt bụi mịn hơn. “Điều này phản ánh khác biệt về đặc tính tĩnh điện giữa các vật liệu, khiến mỗi loại dễ hút những hạt bụi có kích thước nhất định”.

NASA dự kiến đưa phi hành gia lên sao Hỏa sớm nhất vào thập niên 2030.

“Các kết quả này sẽ là cơ sở tham khảo để thiết kế hệ thống hỗ trợ phi hành gia trong những sứ mệnh đưa người lên sao Hỏa sau này”, ông VanBommel nói.

Ông cho biết kết quả sẽ giúp chọn vật liệu cho bộ đồ du hành và khoang sinh sống, tìm cách làm sạch hiệu quả các hạt nhỏ dưới 1 micromet, và bổ sung cho các hướng dẫn, quy trình về rủi ro độc chất mà NASA đã đề ra.