Đầy bụng, mệt mỏi, ngứa da do “nấm mốc cơ thể”? Hướng dẫn loại bỏ nấm mốc

Thèm ngọt về đêm, chướng bụng, táo bón xen tiêu chảy dù nội soi bình thường? Chuyên gia dinh dưỡng Đài Loan cho rằng những triệu chứng này có thể liên quan đến tình trạng “cơ thể bị mốc”, tức nấm phát triển quá mức trong ruột.

• Kháng sinh không phải thuốc vạn năng: 5 lưu ý quan trọng

Nấm phát triển quá mức trong ruột có thể khiến cơ thể rơi vào tình trạng “bị mốc”; bổ sung men vi sinh tùy tiện còn có thể làm các triệu chứng nặng thêm. (Ảnh minh họa: Shutterstock)

Chuyên gia dinh dưỡng Hạ Hạm Ý (Lucy Ho) là người sáng lập Trung tâm Giáo dục Y học Chức năng Tích hợp Đài Loan. Trong chương trình “Sức khỏe 1+1” của Đài Truyền hình Tân Đường Nhân (NTD), bà cho biết những triệu chứng khó chịu kéo dài và tái diễn như vậy có thể liên quan đến tình trạng nấm phát triển quá mức trong ruột. Dân gian thường gọi hiện tượng này là “cơ thể bị mốc”.

Ngoài vi khuẩn, đường ruột con người còn chứa các loại nấm, trong đó có nấm mốc và nấm men. “Cơ thể bị mốc” không có nghĩa là nội tạng thực sự mọc đầy nấm mốc. Đây chỉ là cách nói hình ảnh về tình trạng mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột, khiến một số loại nấm sinh sôi quá mức và có thể ảnh hưởng đến sức khỏe đường ruột.

Nấm đường ruột có thể ảnh hưởng đến sức khỏe

Khi nhắc đến nhiễm nấm, nhiều người thường nghĩ ngay đến nấm kẽ chân, nấm móng, bệnh tưa miệng do nấm Candida (một loại nấm men) hoặc nhiễm nấm Candida âm đạo ở phụ nữ. Tuy nhiên, nấm không chỉ tồn tại trên bề mặt da. Đường ruột cũng là nơi cư trú của các loại nấm. Trong ruột người có vô số vi sinh vật thuộc nhiều nhóm khác nhau, bao gồm vi khuẩn, virus và nấm. Trong điều kiện bình thường, các vi sinh vật này duy trì trạng thái cân bằng động, đồng thời tham gia vào quá trình tiêu hóa, chuyển hóa và điều hòa miễn dịch.

Bà Hạ Hạm Ý ví nấm là một nhóm vi sinh vật có khả năng “ẩn náu” trong cơ thể. Khi hệ miễn dịch hoạt động tốt, chúng thường ở trạng thái tiềm ẩn; khi hệ miễn dịch suy yếu, chúng sẽ có cơ hội phát triển mạnh. Vì vậy, các cuộc kiểm tra sức khỏe thông thường khó có thể phát hiện ra tình trạng này.

Bà cho biết hiện nay, y học chức năng chủ yếu đánh giá tình trạng trên thông qua xét nghiệm axit hữu cơ. Sau khi tiêu thụ các dưỡng chất trong ruột, một số vi sinh vật như nấm men và nấm Candida sẽ tạo ra những chất chuyển hóa axit hữu cơ đặc trưng. Các chất này theo đường bài tiết ra ngoài và có thể được phát hiện trong nước tiểu. Các chuyên gia sẽ sử dụng kết quả phân tích để đánh giá tình trạng phát triển quá mức của hệ vi sinh đường ruột.

Theo bà Hạ, dưới góc độ y học chức năng, những người bị rối loạn tiêu hóa, đau mạn tính hoặc mệt mỏi kéo dài nên được xem xét thêm về khả năng mất cân bằng hệ vi sinh vật đường ruột.

Dấu hiệu cảnh báo “cơ thể bị mốc”

Theo phân tích của bà Hạ dưới góc nhìn y học chức năng, khi môi trường đường ruột bị suy giảm, cơ thể có thể xuất hiện tình trạng “hội chứng rò rỉ ruột”. Khi đó, các khe nối giữa những tế bào niêm mạc ruột trở nên lỏng lẻo, khiến khoảng hở giữa các tế bào rộng hơn. Bà cho rằng nấm trong ruột và độc tố nấm (các chất độc do nấm tạo ra) có thể lợi dụng những khe hở này để xuyên qua thành ruột, đi vào mạch máu, sau đó, sẽ theo dòng máu lan đến các cơ quan trong cơ thể, kích hoạt hệ miễn dịch và gây viêm mạn tính.

Theo bà, khi lan truyền trong cơ thể, độc tố nấm có thể gây ra nhiều triệu chứng khác nhau:

• Đối với hệ tiêu hóa: Có thể gây đầy hơi, tiêu chảy, táo bón hoặc không dung nạp nhiều loại thực phẩm. Một số người khi nội soi dạ dày và đại tràng không phát hiện thấy dấu hiệu bất thường nhưng các triệu chứng lại vẫn cứ tiếp tục tái diễn.

• Đối với da: Có thể xuất hiện tình trạng chàm không rõ nguyên nhân, dị ứng kéo dài hoặc ngứa da.

• Đối với não và hệ thần kinh: Có thể gây mệt mỏi mạn tính và sương mù não (tình trạng khó tập trung, suy giảm trí nhớ). Một nghiên cứu cho thấy độc tố nấm có thể phá vỡ hàng rào máu não, xâm nhập vào mô não, gây stress oxy hóa và viêm thần kinh. Những tác động này cuối cùng có thể dẫn đến tổn thương oxy hóa và hiện tượng chết theo chương trình ở tế bào não. Một số độc tố nấm còn có cơ chế gây độc thần kinh tiềm ẩn, có thể làm suy giảm chức năng hệ thần kinh.

4 thói quen làm mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột

Theo bà Hạ, tình trạng nấm phát triển quá mức trong cơ thể có liên quan mật thiết đến lối sống và thói quen sử dụng thuốc của con người hiện đại.

1. Tiêu thụ quá nhiều đường trong thời gian dài

Đường huyết tăng cao tạo điều kiện thuận lợi cho nấm Candida và các loại nấm khác phát triển. Nấm Candida chủ yếu sử dụng glucose làm nguồn dinh dưỡng. Vì vậy, khi lượng đường trong cơ thể tăng cao, nấm cũng có thêm điều kiện để sinh sôi.

Chế độ ăn nhiều đường còn có thể làm thay đổi độ pH trong cơ thể, ảnh hưởng đến sự cân bằng của hệ vi sinh vật có lợi vốn có vai trò bảo vệ cơ thể. Khi sự cân bằng này bị phá vỡ, các loại nấm vốn bị kìm hãm có thể phát triển mạnh hơn.

Đây là thói quen nhiều người dễ mắc phải. Một số người thường tự thưởng cho mình bằng đồ ngọt hoặc ăn ngọt mỗi khi cảm thấy mệt mỏi mà không nhận ra rằng thói quen này có thể tạo điều kiện cho nấm phát triển. Sau cảm giác hưng phấn thoáng qua khi đường huyết tăng nhanh, họ lại cảm thấy mệt mỏi và uể oải hơn.

2. Thiếu ngủ và làm việc quá sức kéo dài

Giấc ngủ có vai trò quan trọng trong việc điều hòa hoạt động của hệ miễn dịch. Thiếu ngủ và làm việc quá sức trong thời gian dài có thể khiến sức đề kháng suy giảm, tạo điều kiện cho nấm phát triển quá mức.

Giấc ngủ cũng là khoảng thời gian để da và niêm mạc phục hồi. Khi thiếu ngủ, hệ vi sinh trên da có thể mất cân bằng, đồng thời chức năng hàng rào bảo vệ da bị suy yếu. Điều này khiến các loại nấm vốn tồn tại trong môi trường hoặc trên bề mặt cơ thể có cơ hội xâm nhập dễ dàng hơn.

3. Dùng kháng sinh thường xuyên hoặc không đúng cách

Kháng sinh phổ rộng (loại thuốc có khả năng tiêu diệt nhiều loại vi khuẩn khác nhau) không thể phân biệt được giữa “vi khuẩn tốt” và “vi khuẩn xấu”, chúng không chỉ tác động đến vi khuẩn gây bệnh mà còn tiêu diệt cả những lợi khuẩn trong đường ruột. Điều này có thể làm mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột, tạo điều kiện cho nấm phát triển quá mức.

Tuy nhiên, khi cần điều trị bằng kháng sinh, người bệnh vẫn phải tuân thủ chỉ định của bác sĩ, không tự ý ngừng thuốc.

4. Sử dụng một số loại thuốc trong thời gian dài

Ngoài kháng sinh, việc lạm dụng thuốc điều trị bệnh dạ dày trong thời gian dài, đặc biệt là một số loại thuốc ức chế tiết axit dạ dày mạnh, có thể làm suy giảm hàng rào axit tự nhiên của dạ dày. Điều này khiến cân bằng hệ vi sinh và các chức năng sinh lý bình thường của đường tiêu hóa bị xáo trộn. Hệ quả là hệ vi khuẩn đường ruột có thể kém đa dạng hơn và tình trạng viêm mạn tính ở ruột có thể xuất hiện.

Chế độ ăn loại bỏ nấm mốc: Trước hết cần hạn chế đường

Khi hệ vi sinh trong cơ thể mất cân bằng, đặc biệt là khi nấm phát triển quá mức, nên điều chỉnh chế độ ăn uống như thế nào? Bà Hạ khuyên trước tiên cần giảm đường tinh luyện và thực phẩm siêu chế biến, chẳng hạn như kẹo, bánh quy, đồ uống có đường và các sản phẩm chứa nhiều siro. Bà cũng khuyên không nên uống quá nhiều rượu để tránh làm tăng gánh nặng chuyển hóa cho cơ thể.

Về chế độ ăn uống, bà gợi ý ưu tiên thực phẩm nguyên dạng (thực phẩm còn giữ hình dạng tự nhiên và ít qua chế biến), tươi ngon, dễ tiêu hóa, chẳng hạn như cơm, rau, cá và thịt với lượng vừa phải.

Nhiều người khi gặp vấn đề về tiêu hóa thường vội vàng ăn ngay sữa chua, kim chi, natto (đậu tương lên men của Nhật Bản) hoặc uống men vi sinh với mong muốn bổ sung lợi khuẩn cho đường ruột.

Tuy nhiên, bà Hạ lưu ý rằng, những người đang bị chướng bụng hoặc tiêu chảy rõ rệt, nghi ngờ có liên quan đến tình trạng nấm phát triển quá mức, không nên tự ý bổ sung men vi sinh hay ăn thực phẩm lên men. Theo bà, ở giai đoạn này, lượng vi khuẩn có hại trong ruột đã vượt quá mức bình thường. Nếu tiếp tục bổ sung, các vi sinh vật có thể “tranh giành nhau” nguồn dinh dưỡng trong ruột, khiến tình trạng chướng bụng và các triệu chứng khó chịu khác trở nên nghiêm trọng hơn.

Bên cạnh việc điều chỉnh chế độ ăn uống, ngủ đủ giấc cũng rất quan trọng đối với hoạt động của hệ miễn dịch và sức khỏe tổng thể. Bà khuyên nên duy trì nếp sinh hoạt điều độ, tránh thường xuyên thức khuya và làm việc quá sức để cơ thể có đủ thời gian phục hồi.

Xem thêm

Trẻ uống nhiều nước ngọt: Nguy cơ ảnh hưởng đến chiều cao và sức khỏe xương

Đồ uống có đường không chỉ gây sâu răng, béo phì mà còn âm thầm làm suy yếu sự phát triển xương và tiềm năng chiều cao của trẻ.