James Gorrie: Bong bóng AI Trung Quốc vỡ, nhà đầu tư nhỏ lẻ chịu thiệt hại nặng

Vài năm qua, Bắc Kinh quảng bá trí tuệ nhân tạo (AI) như con đường giúp người dân trở nên giàu có. Nhưng rốt cuộc, ai mới là người thực sự giàu lên? Bong bóng AI trên thị trường chứng khoán Trung Quốc đã vỡ, và những con số thực tế thật nghiệt ngã.

Chỉ số STAR50, bao gồm cổ phiếu của các doanh nghiệp hàng đầu Trung Quốc trong lĩnh vực AI và bán dẫn, đã giảm 40% trong chưa đầy 4 tháng, làm bốc hơi khoảng 480 tỷ USD vốn hóa. Đó mới chỉ là một phần thiệt hại. Tính chung, thị trường cổ phiếu Trung Quốc Đại Lục đã mất khoảng 2.400 tỷ USD kể từ tháng 5. Chỉ số CSI 300, bao quát rộng hơn, đã rơi vào thị trường giá xuống, giảm hơn 20% so với đỉnh hồi tháng 6.

Những người gánh thua lỗ không phải là các quan chức từng cổ vũ cơn sốt này, mà là các nhà đầu tư nhỏ lẻ đã tin lời họ.

Vốn hóa dồn vào AI ở mức không thể bền vững

Nói một cách nhẹ nhàng nhất, việc vốn hóa thị trường tập trung quá lớn vào AI là điều không lành mạnh. Goldman Sachs ước tính cổ phiếu AI chiếm 42% giá trị vốn hóa và 57% khối lượng giao dịch của thị trường Trung Quốc.

Các mã cổ phiếu được nhà đầu tư nhỏ lẻ ưa chuộng chịu thiệt hại nặng nhất. Cổ phiếu của hai hãng sản xuất GPU MetaX và Moore Threads đã giảm khoảng 50% kể từ tháng 7 đến nay. Khi hãng robot Unitree niêm yết hồi tháng 8, lượng đặt mua của nhà đầu tư nhỏ lẻ gấp 8.000 lần số cổ phiếu chào bán. Từ đó đến nay, công ty này đã mất gần một nửa giá trị.

Trong một thị trường do nhà đầu tư nhỏ lẻ chi phối, ít ai thoát được.

Định giá vẫn quá cao

Lúc lên đỉnh, hệ số giá trên thu nhập (P/E) của STAR50 lên tới gần 250 lần. Ngay cả sau cú lao dốc 40%, P/E của chỉ số này vẫn quanh mức 100 lần, so với khoảng 30 lần của Nasdaq 100. Nói cách khác, mức định giá của cổ phiếu thuộc STAR50 vẫn cao gấp hơn 3 lần so với cổ phiếu thuộc Nasdaq 100.

Vì vậy, dù đã giảm sâu, mức định giá hiện nay vẫn có thể chưa phản ánh đầy đủ thực tế và còn dư địa giảm thêm.

Morgan Stanley dự báo cổ phiếu Trung Quốc niêm yết ở nước ngoài sẽ giảm thêm 10–15% trước khi chạm đáy. Tính đến tuần kết thúc ngày 30/10, cổ phiếu Đại Lục đã giảm 12 tuần liên tiếp, chuỗi giảm dài kỷ lục.

Vì sao bong bóng AI vỡ

Reuters nêu các nguyên nhân khiến bong bóng AI vỡ, gồm nỗi lo về nhu cầu AI, các biện pháp hạn chế hàng xuất khẩu của Trung Quốc, các mức thuế phải chịu và nguy cơ nước ngoài cấm thiết bị trung tâm dữ liệu của Trung Quốc. Tuy nhiên, các yếu tố đó chỉ là lớp vỏ bề ngoài, che khuất nguyên nhân cốt lõi.

Nguyên nhân gốc rễ không có gì mới: giá cổ phiếu đã tăng vượt xa lợi nhuận.

Một nhà phân tích nói với CNBC rằng đợt bán tháo khởi đầu bằng việc điều chỉnh định giá và chốt lời, sau đó nhà đầu tư mới bắt đầu đặt câu hỏi liệu lợi nhuận có xứng với những lời thổi phồng hay không.

Các mô hình AI giá rẻ do những công ty như DeepSeek và Moonshot AI phát triển khiến cổ phiếu chip chao đảo, góp phần đẩy nhanh đà giảm. Nền kinh tế tiêu dùng trì trệ cũng không mang lại nguồn lợi nhuận trong nước nào để đỡ đà rơi.

Một màn “thổi giá rồi xả hàng” của ĐCSTQ?

Mỗi khi thị trường sụp đổ, câu hỏi luôn là: “Ai là người bán ra, và làm sao họ biết?”

Phải thừa nhận rằng chưa có bằng chứng công khai nào cho thấy các đảng viên Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) đã dàn dựng một kế hoạch như vậy, nhưng thị trường từng chứng kiến những sự việc tương tự. Chuỗi dấu hiệu gián tiếp này chắc chắn đáng được xem xét kỹ.

Chẳng hạn, hồi tháng 6, cơ quan quản lý chứng khoán Trung Quốc công khai cảnh báo việc thổi phồng các chủ đề công nghệ, thao túng thị trường và giao dịch nội gián. Cũng trong tháng đó, truyền thông nhà nước Trung Quốc đưa tin lãnh đạo và cổ đông lớn của các hãng chip Đại Lục đang nhanh chóng bán cổ phiếu ra khi giá tăng.

Một bài phân tích nhận xét rằng việc người nội bộ doanh nghiệp bán cổ phiếu cho thấy một số lãnh đạo tin rằng cổ phiếu của chính công ty mình đang bị định giá quá cao. Bài phân tích này cũng nhận thấy các cơ quan quản lý xưa nay giỏi tuyên bố các đợt siết chặt hơn là duy trì chúng.

Trong khi đó, cơn sốt trong giới đầu tư nhỏ lẻ lên tới mức khác thường. Khi Biren chào sàn Hồng Kông, lượng cổ phiếu dành cho nhà đầu tư nhỏ lẻ được đặt mua cao gấp 2.300 lần số lượng chào bán. Bắc Kinh khi đó công khai khuyến khích người dân chuyển tiền tiết kiệm sang cổ phiếu để tài trợ cho việc phát triển AI.

Vấn đề nằm ở đó. Trong hệ thống của Trung Quốc, có sự đan xen giữa nhà nước, các quỹ có liên hệ với nhà nước, người nội bộ doanh nghiệp và cơ quan quản lý. Vì thế, ai đã bán, bán khi nào và bán cho ai là những câu hỏi chính đáng.

Trớ trêu thay, cơ quan duy nhất có khả năng tiến hành điều tra lại chính là bộ máy Đảng đã thổi bùng cơn sốt này.

Quả là một sự trùng hợp đến khó tin.

Kinh tế và tâm lý người tiêu dùng

Đợt sụp đổ mới nhất của thị trường tiếp tục gây tổn hại cho các hộ gia đình vốn đã ở trong tình trạng tài chính mong manh.

Cuộc suy thoái bất động sản kéo dài 5 năm ở Trung Quốc đã bào mòn tài sản của các gia đình. Thị trường chứng khoán lẽ ra phải là kênh giúp họ phục hồi tài sản. Chuyên gia Lynn Song của ING cảnh báo thua lỗ trên thị trường cổ phiếu có thể gây ra hiệu ứng tài sản tiêu cực, khiến niềm tin vốn đã thấp của các hộ gia đình suy giảm thêm. Các biện pháp kiểm soát vốn và giới hạn chặt hơn đối với giao dịch ở nước ngoài khiến nhà đầu tư Đại Lục có rất ít lựa chọn khác.

Ở chiều ngược lại, nền kinh tế quốc gia đang có vẻ khá hơn.

GDP quý III tăng 4,5%, phần lớn nhờ xuất khẩu chip và hàng điện tử gắn với làn sóng AI toàn cầu. Dù vậy, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) vẫn hạ dự báo tăng trưởng năm 2026 của Trung Quốc xuống 4,5% và năm 2027 xuống 4%, với lý do nhu cầu trong nước yếu.

Trung Quốc sẽ đi về đâu

Liệu ĐCSTQ có tìm được cách giúp những người tiêu dùng đang chịu thiệt gây dựng lại tài sản?

Điều đó khó xảy ra.

Đúng là Bắc Kinh đã chỉ đạo các quỹ nhà nước mua chứng chỉ quỹ ETF nhằm hãm đà lao dốc, nhưng cách này chỉ che giấu vấn đề chứ không giải quyết được. Các con số tăng trưởng kinh tế quốc gia khả quan cũng cho giới lãnh đạo cái cớ để không tung ra gói kích thích trên diện rộng. Nhà đầu tư thì phần lớn đã thôi trông đợi các biện pháp hỗ trợ mới.

Vanguard mô tả nền kinh tế Trung Quốc ngày càng phân hóa theo hình chữ K: xuất khẩu vẫn trụ vững, trong khi tiêu dùng, bất động sản và đầu tư kéo lùi tăng trưởng. Hãng này cảnh báo rằng dù xuất khẩu vẫn trụ vững, động lực này đang dần không đủ để bù đắp cho nhu cầu trong nước yếu, còn các rào cản thương mại và khả năng đầu tư AI toàn cầu chậm lại làm tăng thêm rủi ro.

Trên thực tế, các kênh đầu tư mà người tiêu dùng trông cậy để gia tăng tài sản, như bất động sản và thị trường chứng khoán, liên tục sụp đổ, còn giới tinh hoa ĐCSTQ thì đứng ở phía thắng cuộc.

(Quan điểm trong bài viết là của tác giả, không nhất thiết phản ánh quan điểm của The Epoch Times.)

Xem thêm

Chứng khoán Trung Quốc mất 3.500 tỷ USD, Bắc Kinh khó xoay chuyển tình thế

Chứng khoán Trung Quốc mất khoảng 3.500 tỷ USD vốn hóa từ đỉnh tháng 5 đến cuối tháng 10, cổ phiếu công nghệ giảm mạnh nhất.