Những người từng chết lâm sàng rồi sống lại: Cuộc đời thay đổi theo hướng tích cực
- Makai Elías Calles
- •
Các nghiên cứu nhiều lần ghi nhận một hiện tượng giống nhau ở những người từng trải qua trải nghiệm cận tử (Near-Death Experience – NDE): sau khi “trở về”, cuộc đời họ thay đổi một cách sâu sắc và lâu dài. Những thay đổi này có thể được theo dõi, so sánh và xuất hiện với mô hình tương đối nhất quán, bất kể khác biệt về văn hóa, độ tuổi hay tín ngưỡng.
Việc diễn giải những thay đổi đó có thể khác nhau tùy quan điểm của mỗi người. Tuy nhiên, “bản thân sự thay đổi” là một thực tế đã được các nhà nghiên cứu nhiều lần xác nhận.
Một trường hợp điển hình: Chủ hộp đêm chết lâm sàng 66 phút, sau khi sống lại trở thành một con người hoàn toàn khác
Ngày 2/7/1984, Ned Dougherty bất ngờ gục ngã sau một vụ tranh chấp kinh doanh. Hồ sơ y tế cho thấy ông từng ngừng thở, tim ngừng đập và rơi vào tình trạng chết lâm sàng trong 1 giờ 6 phút.
Dougherty kể lại:
“Vào thời điểm đó, theo mọi nghĩa, tôi đã chết.”
Ông cho biết ý thức của mình dường như rời khỏi cơ thể, quan sát đội ngũ y tế đang cấp cứu, sau đó bước vào một vùng ánh sáng rực rỡ hơn cả ánh mặt trời nhưng không hề chói mắt hay gây khó chịu. Tại đó, ông còn gặp lại một người đồng đội đã hy sinh trong Chiến tranh Việt Nam.
Đây là lời kể cá nhân của Dougherty và không thể được kiểm chứng độc lập. Tuy nhiên, điều xảy ra sau đó là điều mọi người đều có thể chứng kiến.
Ông bán hộp đêm của mình, từ bỏ rượu và ma túy, bắt đầu làm những công việc mà trước đây ông từng coi thường như cọ rửa nhà vệ sinh, thu gom rác hay điều tiết giao thông. Trong suốt hơn 40 năm, ông liên tục diễn thuyết và viết sách để chia sẻ về trải nghiệm của mình.
Và Dougherty không phải là trường hợp cá biệt.
Nghiên cứu nói gì? “Sự thay đổi lâu dài” là phát hiện nhất quán nhất
Năm 2024, Quỹ Nghiên cứu Trải nghiệm Cận tử (Near Death Experience Research Foundation – NDERF) – cơ sở dữ liệu lớn nhất hiện nay về trải nghiệm cận tử – công bố kết quả khảo sát cho thấy gần 80% người từng trải qua NDE cho biết cuộc sống của họ đã thay đổi ở mức độ trung bình hoặc rất lớn sau khi hồi sinh.
Nhiều người thay đổi hoàn toàn thứ tự ưu tiên trong cuộc sống; có người chuyển nghề, lựa chọn con đường sự nghiệp mới, thậm chí thay đổi cả cách nhìn về thế giới.
Tuy nhiên, bằng chứng khoa học có giá trị hơn đến từ một nghiên cứu tiền cứu được thiết kế chặt chẽ.
Nghiên cứu: 8 năm sau, những thay đổi không những không mất đi mà còn sâu sắc hơn
Bác sĩ tim mạch người Hà Lan Pim van Lommel cùng các cộng sự đã thực hiện một nghiên cứu tiền cứu đối với những bệnh nhân sống sót sau khi tim ngừng đập. Công trình được công bố trên tạp chí The Lancet năm 2001.
Nghiên cứu tiền cứu nghĩa là các nhà khoa học bắt đầu thu thập dữ liệu ngay khi sự kiện xảy ra rồi tiếp tục theo dõi trong thời gian dài, thay vì chỉ dựa vào ký ức của người tham gia nhiều năm sau đó.
Nhóm nghiên cứu còn thiết lập nhóm đối chứng gồm những bệnh nhân cũng từng ngừng tim nhưng không trải qua trải nghiệm cận tử, sau đó tiến hành đánh giá lại sau hai năm và tám năm.
Kết quả cho thấy, so với nhóm đối chứng, những người từng trải qua NDE có những thay đổi rõ rệt:
- Nỗi sợ cái chết giảm đáng kể.
- Có xu hướng tin rằng sự tồn tại vẫn tiếp diễn dưới một hình thức nào đó sau khi chết.
- Quan tâm nhiều hơn đến ý nghĩa của cuộc sống.
- Thể hiện lòng trắc ẩn và tình yêu thương đối với người khác nhiều hơn.
Điều đáng chú ý là sau 8 năm, những thay đổi này không hề suy giảm; ở một số người, chúng còn trở nên sâu sắc hơn.
Chính kết quả này khiến các nhà nghiên cứu loại trừ giả thuyết cho rằng đây chỉ là “một phản ứng tâm lý nhất thời”.
Bác sĩ tâm thần Bruce Greyson thuộc Đại học Virginia, người phụ trách cơ sở dữ liệu theo dõi trải nghiệm cận tử lâu nhất hiện nay, đã so sánh thái độ của những người tham gia ngay sau sự kiện và hai mươi năm sau.
Ông kết luận rằng trải nghiệm cận tử là “một trường hợp đặc biệt mà sự thay đổi về thái độ có thể duy trì trong thời gian rất dài”, bởi phần lớn những trải nghiệm đỉnh cao khác của con người đều sẽ nhạt dần theo thời gian, còn những thay đổi sau trải nghiệm cận tử thì không.
3 yếu tố then chốt: Vì sao những thay đổi này không phai nhạt theo thời gian?
Trong một nghiên cứu công bố năm 2024 trên tạp chí Resuscitation, bác sĩ Jeffrey Long đã so sánh 834 người từng trải qua trải nghiệm cận tử với 42 người từng cận kề cái chết nhưng không có trải nghiệm cận tử. Từ đó, ông tổng kết ba yếu tố lặp đi lặp lại, được ví như “động cơ tạo ra sự thay đổi” trong cuộc sống của những người này.
Trước khi trình bày kết quả, cần lưu ý rằng Jeffrey Long là người sáng lập cơ sở dữ liệu NDERF, đồng thời cũng là nhân vật được phỏng vấn trong bộ phim tài liệu Final Hours mà tác giả bài viết đang thực hiện. Vì vậy, khi xem xét quan điểm của ông, độc giả cũng cần cân nhắc đến vai trò này. Ngoài ra, NDERF là cơ sở dữ liệu do người tham gia tự khai báo, chứ không phải dữ liệu lâm sàng đã được đánh giá độc lập theo quy trình bình duyệt khoa học.
Yếu tố thứ nhất: Tự mình “nhìn thấy” ý thức vẫn tồn tại sau khi tim ngừng đập
Theo Jeffrey Long, điều đầu tiên mà hầu như mọi người từng trải qua trải nghiệm cận tử đều nhắc đến là họ “phát hiện” ý thức của mình vẫn tồn tại ngay cả khi cơ thể đã ngừng hoạt động.
Đó không phải là điều người khác kể lại, mà là cảm nhận trực tiếp của chính họ.
Nhiều người mô tả rằng mặc dù trên lâm sàng họ đã mất ý thức, họ vẫn “nhìn thấy” toàn bộ quá trình cấp cứu, kể lại nhiều chi tiết mà sau này được các bác sĩ và nhân viên y tế xác nhận.
Jeffrey Long cho biết ông đã phân tích hơn 200 trường hợp “quan sát ngoài cơ thể” trong cơ sở dữ liệu của mình và cho rằng hơn 98% những mô tả này sau đó được xác nhận là chính xác.
Tuy nhiên, tác giả bài viết cũng lưu ý rằng con số này cần được nhìn nhận một cách thận trọng, bởi nó xuất phát từ chính cơ sở dữ liệu do Jeffrey Long quản lý, chứ chưa phải kết quả được các nhóm nghiên cứu độc lập xác minh trong điều kiện thực nghiệm được kiểm soát.
Nói cách khác, đây là một hướng nghiên cứu đáng được tiếp tục theo đuổi, nhưng chưa thể xem là kết luận khoa học cuối cùng.
Yếu tố thứ hai: Họ trở về với một “sứ mệnh”
Các nhà nghiên cứu nhận thấy cảm giác mang theo một sứ mệnh sau khi sống lại chính là chất xúc tác khiến nhiều người thay đổi hoàn toàn cách sống.
Ned Dougherty kể rằng trong trải nghiệm cận tử, ông được giao nhiệm vụ làm từ thiện và đưa việc cầu nguyện trở thành một phần của cuộc sống thường nhật. Sau khi hồi phục, ông dành hơn 30 năm để diễn thuyết và viết sách chia sẻ trải nghiệm của mình.
Một trường hợp nổi tiếng khác là Dannion Brinkley.
Ngày 17/9/1975, khi đang nói chuyện điện thoại tại bang Nam Carolina, Brinkley bị sét đánh và rơi vào tình trạng chết lâm sàng trong 28 phút.
Ông kể rằng trong trải nghiệm cận tử, mình được giao nhiệm vụ giúp đỡ những người đang ở giai đoạn cuối của cuộc đời.
Đến năm 1997, ông cùng các cộng sự thành lập tổ chức phi lợi nhuận The Twilight Brigade, với mục tiêu bảo đảm không một cựu binh nào phải qua đời trong cô đơn.
Cho đến nay, Brinkley đã tích lũy hơn 34.000 giờ làm tình nguyện viên chăm sóc giảm nhẹ và đồng hành cùng hơn 2.000 người trong những ngày cuối đời.
Các nhà nghiên cứu cũng nhận thấy cảm giác về sứ mệnh này thường đi kèm với những hy sinh rất lớn. Nhiều người từ bỏ sự nghiệp trước đây để dành hàng chục năm làm công việc thiện nguyện mà không nhận bất kỳ khoản thù lao nào.
Chính vì mô hình này xuất hiện lặp đi lặp lại ở rất nhiều trường hợp nên các nhà nghiên cứu xem đây là một trong những đặc điểm tiêu biểu của hiện tượng trải nghiệm cận tử, thay vì chỉ là hệ quả ngẫu nhiên.
Yếu tố thứ ba: Nhìn lại cả cuộc đời từ góc nhìn của những người mình từng tác động
Một số người từng trải qua trải nghiệm cận tử kể rằng họ đã trải qua điều thường được gọi là “toàn cảnh cuộc đời”.
Trong trải nghiệm này, họ không chỉ nhìn lại toàn bộ cuộc đời mình mà còn cảm nhận mọi hành động của bản thân từ góc nhìn của từng người mà họ từng gặp gỡ.
Họ cảm nhận được niềm vui hoặc nỗi đau mà mình đã mang đến cho người khác, đồng thời đối diện với câu hỏi liệu cuộc đời mình có thực sự phù hợp với một chuẩn mực đạo đức phổ quát nào đó hay không.
Jeffrey Long cho rằng đây có thể là nguyên nhân khiến những thay đổi sau trải nghiệm cận tử có thể kéo dài nhiều thập kỷ.
Theo ông, sự thay đổi không đơn thuần xuất phát từ niềm tin “có một thế giới khác sau cái chết”.
Nhiều người vẫn tin điều đó nhưng cuộc sống của họ không thay đổi đáng kể.
Điều tạo nên khác biệt là cảm giác trực tiếp được “nhìn thấy” từ bên trong cuộc đời của tất cả những người từng chịu ảnh hưởng bởi mình, đồng thời được đánh giá theo một chuẩn mực của điều thiện mà bản thân họ không tự tạo ra.
Jeffrey Long cho rằng khi ba yếu tố này cùng xuất hiện trong một trải nghiệm, chúng đủ sức làm thay đổi hoàn toàn cuộc đời của một con người.
Ông xem đây là một hiện tượng rất đáng để tiếp tục nghiên cứu và suy ngẫm.
Vì sao hiện tượng này đáng được nghiên cứu nghiêm túc?
Dù mỗi người có cách lý giải khác nhau về trải nghiệm cận tử – cho rằng đó là bằng chứng ý thức vẫn tiếp tục tồn tại sau khi chết lâm sàng, là ảo giác do não bộ tạo ra trong trạng thái cực hạn, hay là một hiện tượng mà khoa học hiện nay vẫn chưa có đủ ngôn ngữ để mô tả – thì vẫn có một điểm mà nhiều nghiên cứu liên tục xác nhận.
Đó là, một số trải nghiệm xảy ra ở ranh giới giữa sự sống và cái chết có thể để lại những thay đổi sâu sắc và lâu dài trong một con người. Sau trải nghiệm đó, họ thường không còn quá sợ hãi cái chết, quan tâm đến người khác nhiều hơn và nhìn nhận cuộc sống bằng một hệ giá trị khác trước.
Bác sĩ tâm thần Bruce Greyson cho biết trong nghiên cứu theo dõi kéo dài 20 năm rằng phần lớn những trải nghiệm đặc biệt trong cuộc đời con người đều sẽ dần phai nhạt theo thời gian, nhưng những thay đổi sau trải nghiệm cận tử thì không.
Ông nhận định:
“Phần lớn những trải nghiệm đỉnh cao trong cuộc đời đều sẽ mờ nhạt dần theo thời gian, nhưng những thay đổi sau trải nghiệm cận tử lại không như vậy.”
Bất kể chúng ta diễn giải “nội dung” của trải nghiệm cận tử theo cách nào, thì “bản thân sự thay đổi” vẫn là một hiện tượng đáng được nghiên cứu nghiêm túc.
Điều này cũng nhắc nhở rằng hiểu biết của con người về bản chất của ý thức và ý nghĩa của sự sống vẫn còn rất hạn chế. Đó vẫn là một lĩnh vực mà khoa học đang tiếp tục khám phá.
Giới thiệu tác giả
Tác giả bài viết, Makai Elías Calles, hiện đang thực hiện bộ phim tài liệu Final Hours, tiếp nối loạt nghiên cứu với chủ đề “Ý thức đến từ đâu?”. Bộ phim dự kiến ra mắt vào tháng 6/2026.
Trong bài viết này, ông vừa là một nhà báo, vừa là người trực tiếp nghiên cứu và ghi lại những câu chuyện liên quan đến trải nghiệm cận tử.
Trong quá trình thực hiện bộ phim, ông đã phỏng vấn nhiều nhân vật có trải nghiệm cận tử, bao gồm:
- Một cựu bác sĩ phẫu thuật thần kinh của Đại học Harvard, từng hôn mê vì viêm màng não và trải qua trải nghiệm cận tử.
- Một vận động viên bóng chày bị ngừng tim trong ca phẫu thuật tim.
- Một phụ nữ trẻ bị thương nặng trong tai nạn giao thông.
- Một bệnh nhân ung thư bị suy đa cơ quan.
Tác giả cho biết:
“Trải nghiệm của họ hoàn toàn khác nhau, nhưng điều họ lựa chọn làm sau khi trở về lại giống nhau.”
Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Trải nghiệm cận tử có được khoa học công nhận hay không?
Xét ở góc độ việc những người cận kề cái chết thường kể lại một số trải nghiệm chủ quan, đây là hiện tượng đã có nền tảng nghiên cứu khoa học.
Các công trình như nghiên cứu tiền cứu của Pim van Lommel đăng trên tạp chí The Lancet, hay nghiên cứu theo dõi dài hạn của Bruce Greyson tại Đại học Virginia, đều được đánh giá là những nỗ lực nghiên cứu nghiêm túc.
Tuy nhiên, bản chất của những trải nghiệm này vẫn chưa có lời giải thống nhất.
Cho đến nay, giới khoa học vẫn chưa đạt được đồng thuận về việc liệu đây có phải là bằng chứng cho thấy ý thức có thể tồn tại ngoài cơ thể sau khi chết hay chỉ là những hiện tượng thần kinh phức tạp do não bộ tạo ra trong điều kiện cực hạn.
Đây vẫn là một chủ đề đang được nghiên cứu và tranh luận, chứ chưa phải lĩnh vực đã có kết luận cuối cùng.
Hỏi: Có nên tin lời kể của những người từng trải qua trải nghiệm cận tử?
Theo cách tiếp cận phổ biến của các nhà nghiên cứu, lời kể của người trải nghiệm được xem là những trải nghiệm chủ quan có thật đối với chính họ và xứng đáng được nghiên cứu một cách nghiêm túc.
Điều mà các nhà khoa học quan tâm nhiều nhất là những thay đổi lâu dài về hành vi, thái độ và cách sống sau trải nghiệm đó.
Đối với những yếu tố mang tính siêu nhiên trong lời kể, các nhà nghiên cứu thường giữ thái độ cởi mở nhưng thận trọng, không vội khẳng định cũng không vội phủ nhận.
Cách tiếp cận này cho phép khoa học nghiên cứu hiện tượng trải nghiệm cận tử một cách khách quan mà không cần phải mặc nhiên chấp nhận giả thuyết “có một thế giới khác sau khi chết” mới có thể đánh giá được ý nghĩa của những thay đổi mà hiện tượng này mang lại.
Xem thêm
Từ khóa trải nghiệm cận tử
