Miếng rửa bát, “ngôi nhà lý tưởng” của vi khuẩn

Thanh Long
•
Thứ Tư, 22/07/2026

Một miếng rửa bát trông hoàn toàn sạch sẽ, không có mùi khó chịu và thậm chí đã khô vẫn có thể chứa hàng tỷ vi khuẩn gây bệnh, đủ để làm tăng nguy cơ ngộ độc thực phẩm trong chính căn bếp gia đình.

*Miếng bọt biển nhà bếp có thể là một trong những vật dụng bẩn nhất trong nhà bạn, dễ dàng chứa vi khuẩn. (Shutterstock)*

Đó là kết luận từ nghiên cứu mới của Viện đánh giá nguy cơ Liên bang Đức (BfR), được thực hiện nhằm đánh giá mức độ tồn tại và lây lan của các vi khuẩn gây bệnh trong miếng rửa bát – vật dụng vốn được sử dụng hằng ngày nhưng lại ít khi được chú ý về mặt vệ sinh.

Miếng rửa bát – “ngôi nhà lý tưởng” của vi khuẩn

Ngộ độc thực phẩm thường khiến nhiều người nghĩ đến các nhà hàng, quán ăn hoặc cơ sở chế biến thực phẩm. Tuy nhiên, theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), một tỷ lệ không nhỏ các ca bệnh lại bắt nguồn từ chính các hộ gia đình, nơi những sai sót nhỏ trong khâu chế biến và vệ sinh thực phẩm rất dễ xảy ra.

Trong số các vật dụng trong bếp, miếng rửa bát được xem là môi trường đặc biệt thuận lợi cho vi khuẩn phát triển. Cấu trúc xốp với vô số lỗ nhỏ giúp giữ lại nước, cặn thức ăn và chất hữu cơ sau mỗi lần sử dụng. Khi luôn trong tình trạng ẩm ướt, đây gần như là “nơi cư trú lý tưởng” cho nhiều loại vi sinh vật.

Để đánh giá nguy cơ này, các nhà nghiên cứu đã tạo ra những miếng rửa bát có hệ vi sinh tương tự như trong các gia đình, sau đó bổ sung một lượng nhỏ ba loại vi khuẩn thường gây ngộ độc thực phẩm gồm Escherichia coli (E. coli), Salmonella enteritidis và Staphylococcus aureus (tụ cầu vàng).

Kết quả cho thấy chỉ cần một lượng vi khuẩn rất nhỏ ban đầu, chúng vẫn có thể nhanh chóng sinh sôi trong môi trường của miếng rửa bát.

Trong vòng vài ngày, E. coli và Salmonella enteritidis phát triển mạnh, đạt mật độ lên tới khoảng 1 tỷ vi khuẩn trong một phần của miếng rửa bát.

Điều đáng chú ý là hệ vi sinh vật vốn có trong miếng rửa bát không hề ngăn cản sự phát triển của các vi khuẩn gây bệnh. Ngược lại, chúng cùng tồn tại trong một môi trường ổn định, giúp các tác nhân gây bệnh duy trì số lượng cao trong thời gian dài.

Đối với tụ cầu vàng, tốc độ phát triển chậm hơn nhưng vi khuẩn vẫn tồn tại suốt thời gian nghiên cứu.

Điều này đặc biệt đáng lo ngại vì tụ cầu vàng có thể tạo ra độc tố ruột chịu nhiệt. Ngay cả khi vi khuẩn bị tiêu diệt trong quá trình nấu nướng, độc tố do chúng tạo ra vẫn có thể tồn tại và gây ngộ độc thực phẩm.

Để khô không có nghĩa là đã sạch

Không ít người có thói quen vắt khô miếng rửa bát sau khi dùng và cho rằng điều đó đủ để tiêu diệt vi khuẩn.

Tuy nhiên, nghiên cứu cho thấy ngay cả sau ba ngày để khô tự nhiên, phần lớn các vi khuẩn gây bệnh vẫn còn sống.

Theo các nhà khoa học, mặc dù bề mặt miếng rửa bát có vẻ đã khô, bên trong cấu trúc xốp vẫn tồn tại những túi ẩm cực nhỏ mà mắt thường không thể nhìn thấy. Những vùng ẩm này đủ để bảo vệ vi khuẩn khỏi bị mất nước.

Bên cạnh đó, nhiều vi khuẩn nằm sâu trong các lỗ xốp nên rất khó bị loại bỏ chỉ bằng việc xả nước hoặc rửa thông thường.

Một trong những phát hiện đáng chú ý nhất của nghiên cứu là khả năng lây nhiễm chéo.

Các nhà nghiên cứu nhận thấy chỉ cần dùng lực nhẹ để lau bề mặt, một miếng rửa bát bị nhiễm khuẩn đã có thể truyền tới khoảng 100.000 vi khuẩn sống lên mặt bàn bếp, thớt hoặc bồn rửa.

Từ những bề mặt này, vi khuẩn tiếp tục lan sang tay người chế biến, dao, thớt và thực phẩm.

Nguy cơ đặc biệt lớn đối với các loại thực phẩm ăn ngay như trái cây, salad hoặc thức ăn đã nấu chín vì chúng không được gia nhiệt thêm để tiêu diệt vi khuẩn.

Không có mùi hôi vẫn có thể rất bẩn

Nhiều người thay miếng rửa bát khi thấy nó bắt đầu có mùi khó chịu hoặc xuất hiện lớp nhớt.

Tuy nhiên, trong suốt 14 ngày của nghiên cứu, các miếng rửa bát chứa lượng lớn vi khuẩn gây bệnh vẫn gần như không có sự thay đổi rõ rệt về hình thức. Chúng không bốc mùi, không đổi màu và cũng không xuất hiện bề mặt nhớt bất thường.

Điều đó cho thấy mắt thường và khứu giác không thể đánh giá được mức độ ô nhiễm vi sinh của miếng rửa bát. Nói cách khác, một miếng rửa bát trông sạch chưa chắc đã thực sự sạch.

Bằng các kỹ thuật hình ảnh hiện đại, các nhà khoa học còn quan sát được cách vi khuẩn tồn tại bên trong miếng rửa bát. Thay vì phân bố rải rác, chúng tập trung thành từng cụm lớn và hình thành các màng sinh học (biofilm) sâu trong các lỗ xốp. Màng sinh học hoạt động như một lớp bảo vệ tự nhiên, giúp vi khuẩn chống lại sự khô hạn và khiến chúng khó bị loại bỏ bằng các biện pháp vệ sinh thông thường.

Đây cũng là lý do việc chỉ rửa qua bằng nước hoặc để miếng rửa bát khô sau khi sử dụng không giúp cải thiện đáng kể mức độ an toàn.

Những ai cần đặc biệt cẩn trọng?

Ở người khỏe mạnh, ngộ độc thực phẩm thường chỉ gây tiêu chảy hoặc viêm dạ dày – ruột và có thể tự hồi phục.

Tuy nhiên, hậu quả có thể nghiêm trọng hơn nhiều ở:

Người cao tuổi.
Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ.
Phụ nữ mang thai.
Người mắc bệnh ung thư.
Người ghép tạng.
Người mắc bệnh gan hoặc thận mạn tính.
Người đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch.

Đối với các nhóm này, chỉ một lượng vi khuẩn tương đối nhỏ cũng có thể gây nhiễm trùng nặng.

Làm thế nào để sử dụng miếng rửa bát an toàn?

Dựa trên kết quả nghiên cứu, BfR khuyến cáo người dân nên:

Thay miếng rửa bát thường xuyên, không đợi đến khi có mùi hoặc đổi màu.
Thay ngay sau khi miếng rửa bát tiếp xúc với thịt gia cầm sống hoặc các thực phẩm có nguy cơ nhiễm khuẩn cao.
Nếu chưa thể thay mới, hãy ngâm hoặc đun miếng rửa bát trong nước có nhiệt độ trên 70°C ít nhất 2 phút để giảm đáng kể số lượng vi khuẩn.
Ưu tiên sử dụng bàn chải rửa hoặc khăn sợi microfiber vì chúng khô nhanh hơn và có thể giặt bằng máy giặt hoặc máy rửa bát ở nhiệt độ từ 60°C trở lên, giúp hạn chế vi khuẩn tích tụ hiệu quả hơn.

Miếng rửa bát là vật dụng được cầm nắm và sử dụng nhiều lần mỗi ngày, nhưng cũng có thể là một trong những nguồn phát tán vi khuẩn nhiều nhất trong căn bếp. Điều đáng lo ngại là dấu hiệu bên ngoài gần như không phản ánh mức độ ô nhiễm của nó.

Thanh Long t/h