Citizen Lab: Bắc Kinh “thường xuyên giám sát” người bất đồng chính kiến tại Canada

Jennifer Cowan
•
Thứ Ba, 29/09/2026

Một bản đệ trình mới của Citizen Lab cho biết chính quyền Trung Quốc và các lực lượng ủy nhiệm đang tiến hành giám sát và đàn áp xuyên quốc gia đối với công dân Trung Quốc cùng các thành viên cộng đồng người Hoa tại Canada, thông qua giám sát kỹ thuật số, đe dọa người thân và các mạng lưới ủy nhiệm.

Ảnh tư liệu: Đại sứ quán Trung Quốc tại Ottawa, Canada. (Ảnh: Jonathan Ren/The Epoch Times)

Citizen Lab thuộc Đại học Toronto gần đây đã đệ trình một bản đệ trình lên Hội đồng Nhập cư và Tị nạn Canada, xem xét hoạt động giám sát của chính quyền Trung Quốc và các lực lượng ủy nhiệm đối với công dân Trung Quốc và thành viên cộng đồng người Hoa tại Canada.

Báo cáo được công bố ngày 22/9 cho thấy chính quyền Trung Quốc và các lực lượng ủy nhiệm sử dụng nhiều phương thức giám sát khác nhau thông qua cả các kênh trực tuyến và ngoại tuyến để thực hiện các chiến dịch đàn áp xuyên quốc gia. Các tác giả cũng lưu ý rằng hoạt động giám sát của Trung Quốc không bị giới hạn trong một quốc gia hay khu vực duy nhất.

“Thay vào đó, các kỹ thuật được sử dụng để giám sát mục tiêu bên ngoài Canada có thể được sử dụng nhằm vào công dân Trung Quốc hoặc thành viên cộng đồng người Hoa tại Canada, hoặc có thể đã được sử dụng nhằm vào các mục tiêu ở Canada nhưng chưa được ghi nhận”, các tác giả viết, mô tả hoạt động giám sát này là “thường xuyên”.

Bắc Kinh đã theo đuổi chiến lược giám sát và tác động đến hành vi của công dân cũng như các cộng đồng người Hoa ở nước ngoài trên toàn thế giới trong nhiều thập niên, trong khi các hoạt động tại Canada gia tăng sau vụ thảm sát tại Quảng trường Thiên An Môn năm 1989, báo cáo cho biết.

“Dưới thời chính quyền Giang Trạch Dân (1989–2002) và Hồ Cẩm Đào (2002–2012), chính quyền Trung Quốc mở rộng phạm vi các hoạt động giám sát ở nước ngoài, bao gồm nhiều nhóm công dân Trung Quốc và thành viên cộng đồng người Hoa hơn, trong đó có người Tây Tạng, người Duy Ngô Nhĩ và các học viên Pháp Luân Công”, các tác giả viết.

Theo báo cáo, các hoạt động này đã gia tăngg dưới thời Chủ tịch Tập Cận Bình. Ông Tập lãnh đạo Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa từ năm 2012.

Theo báo cáo, mục đích của việc giám sát các nhóm này là ngăn chặn sự phản đối đối với ĐCSTQ từ nước ngoài bằng cách đàn áp những tiếng nói chỉ trích và chất vấn các luận điệu chính trị của Bắc Kinh.

“Những tác động mang tính răn đe này không chỉ ảnh hưởng đến những cá nhân bị nhắm mục tiêu mà còn tác động đến các công dân Trung Quốc và thành viên cộng đồng người Hoa khác tại Canada”, các tác giả viết. “Mối đe dọa bị nhà nước đàn áp luôn hiện hữu, được một số học giả nghiên cứu Trung Quốc đương đại ví như ‘con trăn trên đèn chùm’, có thể khiến công dân Trung Quốc và thành viên cộng đồng người Hoa tại Canada phải dè dặt trong việc bày tỏ quan điểm chính trị.”

Theo báo cáo, chính quyền Trung Quốc xây dựng “cẩm nang quản lý” cộng đồng người Hoa ở nước ngoài dựa trên hai chiến lược cơ bản.

Cách tiếp cận thứ nhất tập trung vào các hoạt động nhằm xây dựng sự đồng thuận nhằm thúc đẩy sự ủng hộ đối với Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) trong các nhóm có ảnh hưởng ở nước ngoài. Cách tiếp cận thứ hai bao gồm các biện pháp cưỡng chế nhằm trấn áp những tiếng nói bất đồng của một số công dân Trung Quốc và cộng đồng người Hoa ở nước ngoài.

Các hoạt động nhằm xây dựng sự đồng thuận có thể bao gồm những hình thức gây ảnh hưởng ở nước ngoài hợp pháp, chẳng hạn các chương trình trao đổi văn hóa và ngôn ngữ do Trung Quốc tài trợ, cho đến những hoạt động mang tính cưỡng chế hơn như can thiệp vào công việc nội bộ của nước ngoài thông qua các chiến dịch tung thông tin sai lệch và can thiệp bầu cử, cũng như các hoạt động đàn áp xuyên quốc gia.

“Nhìn chung, những hoạt động này phục vụ mục tiêu chung là củng cố quyền lực và uy tín của Đảng Cộng sản ở trong nước cũng như ở nước ngoài”, các tác giả cho biết.

Các đối tượng bị giám sát

Theo báo cáo, chính quyền ĐCSTQ đã giám sát công dân Trung Quốc ở nước ngoài và cộng đồng người Hoa tại Canada từ những năm 1980, nhưng hoạt động này đã mở rộng và gia tăng đáng kể trong nhiệm kỳ lãnh đạo của ông Tập.

Trong báo cáo, các tác giả mô tả chính quyền dưới thời ông Tập là “chính quyền thực hiện đàn áp xuyên quốc gia trên quy mô lớn nhất”, đồng thời dẫn nhiều nguồn, từ các nghiên cứu của các tổ chức nghiên cứu chính sách đến báo cáo của Cuộc Điều tra Công khai về Can thiệp Nước ngoài, một cuộc điều tra độc lập của Canada do Thẩm phán Tòa Phúc thẩm Liên bang Canada Marie-Josée Hogue đứng đầu.

“Một trong những nguyên nhân chính khiến chính quyền Trung Quốc tăng cường giám sát và quấy nhiễu công dân ở nước ngoài là do hoạt động đàn áp trong nước ngày càng gia tăng dưới thời ông Tập”, các tác giả viết. “Các chuyên gia về chính trị Trung Quốc cho rằng chính quyền ông Tập mang tính độc đoán và đàn áp hơn so với các chính quyền tiền nhiệm.”

Báo cáo cho biết các đối tượng bị chính quyền ĐCSTQ giám sát và đàn áp là những người mà chính quyền cộng sản này xem là mối đe dọa đối với quyền lực của ĐCSTQ, được báo cáo mô tả là “một chế độ chuyên quyền độc đảng do Đảng Cộng sản Trung Quốc chi phối”. Các đối tượng có thể bao gồm những cá nhân bị xem là đối thủ của chế độ vì quan điểm chính trị, nguồn gốc dân tộc, hoạt động tôn giáo hoặc mối liên hệ với những người thuộc các nhóm này. Họ không nhất thiết phải là những nhân vật nổi tiếng.

Báo cáo chia các đối tượng chính thành 6 nhóm:

Các nhà vận động dân chủ và nhân quyền, các nhà bất đồng chính kiến lưu vong và các nhà hoạt động xã hội dân sự;
Sinh viên, học giả, nhà văn, nhà báo, nghệ sĩ, người có ảnh hưởng trên mạng xã hội và các chuyên gia truyền thông mới thể hiện quan điểm chống ĐCSTQ hoặc có quan điểm khác với “các luận điệu được ĐCSTQ ưa chuộng”;
Thành viên các cộng đồng dân tộc hoặc tôn giáo, bao gồm người Tây Tạng, người Duy Ngô Nhĩ, người Mông Cổ và các học viên Pháp Luân Công;
Những người ủng hộ hoặc tham gia phong trào biểu tình ủng hộ dân chủ tại Hồng Kông;
Những cá nhân, bao gồm thành viên ĐCSTQ đương nhiệm hoặc trước đây và nhân viên nhà nước, bị cáo buộc tham nhũng, tội phạm tài chính và/hoặc sai phạm trong công vụ; và
Người thân của bất kỳ cá nhân nào thuộc các nhóm trên.

Các phương thức giám sát

Chính quyền ĐCSTQ sử dụng nhiều phương thức giám sát khác nhau để xác định thành viên của các cộng đồng ở nước ngoài mà họ xem là mối đe dọa.

Theo báo cáo, các phương thức trực tuyến bao gồm các chiến dịch lừa đảo qua mạng (phishing), tấn công chiếm quyền kiểm soát tài khoản, sử dụng phần mềm độc hại hoặc phần mềm gián điệp hoặc theo dõi các tài khoản mạng xã hội công khai. Các hình thức theo dõi và giám sát phi kỹ thuật số bao gồm trực tiếp theo dõi các cuộc biểu tình và các cuộc tụ tập ôn hòa, bám đuôi và theo dõi trực tiếp hằng ngày.

Hai hình thức này thường được sử dụng kết hợp, các tác giả cho biết. Chẳng hạn, theo dõi tài khoản mạng xã hội của một người để xác định vị trí, nơi người đó đến, thói quen hằng ngày và hành vi của họ, sau đó tiến hành giám sát trực tiếp.

Báo cáo cũng nêu cách chính quyền ĐCSTQ và các đối tượng hoạt động liên kết với họ kết hợp một cách có chiến lược các phương thức thực thi truyền thống — triển khai cảnh sát, nhân viên an ninh, những người được thuê để thực thi các biện pháp cưỡng chế hoặc người cung cấp tin tại địa phương — với các hệ thống giám sát công nghệ cao.

Chính quyền ĐCSTQ cũng đã hình thành cách thức sử dụng các biện pháp đe dọa nhằm vào người thân đang sống tại Trung Quốc như một phương tiện gây sức ép đối với công dân Trung Quốc và các thành viên cộng đồng người Hoa tại Canada. Chiến lược này, được gọi là “cưỡng chế thông qua người thân”, biến hoạt động đàn áp trong nước thành công cụ để trừng phạt, đe dọa hoặc thao túng những người đang sống ở nước ngoài.

“Những lời đe dọa này nhằm cho thấy chính phủ Trung Quốc kiểm soát người thân của mục tiêu tại Trung Quốc, đồng thời cảnh báo các nhà hoạt động rằng việc tiếp tục công khai lên tiếng chống lại Đảng Cộng sản sẽ khiến sự an toàn và cuộc sống của các thành viên gia đình họ gặp nguy hiểm hơn”, báo cáo cho biết. “Chẳng hạn, các nhà hoạt động người Duy Ngô Nhĩ nổi tiếng tại Canada cho biết họ đã nhận được các cuộc gọi từ chính quyền Trung Quốc, thông báo về tình trạng sức khỏe hoặc thậm chí cái chết của những người thân đang bị giam giữ trong hệ thống nhà tù và các trại cải tạo không qua xét xử ở Tân Cương.”

Theo Jennifer Cowan, The Epoch Times