Cuộc chiến công nghệ chip: ĐCSTQ tìm cách đánh cắp bí mật thương mại

Lý Bình
•
Thứ Bảy, 07/11/2026

Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) lâu nay coi ngành bán dẫn là lĩnh vực chiến lược và tìm nhiều cách tiếp cận công nghệ chip tiên tiến, với tham vọng giành vị thế chi phối ngành công nghiệp bán dẫn toàn cầu.

Ảnh minh họa chip AI. (Nguồn: William Potter / Shutterstock)

Ngoài việc tự nghiên cứu và phát triển, ĐCSTQ còn dùng mức lương cao để lôi kéo nhân sự, tuyển nhân tài ở nước ngoài, mua lại doanh nghiệp, hợp tác kỹ thuật và áp dụng kỹ thuật đảo ngược để có được công nghệ và kinh nghiệm sản xuất. Mục tiêu là rút ngắn khoảng cách với Mỹ, Hàn Quốc và Đài Loan về thiết kế và sản xuất chip.

Về nhân sự, các doanh nghiệp chip của ĐCSTQ ra sức tuyển kỹ sư giàu kinh nghiệm từ các hãng bán dẫn nước ngoài bằng lương cao, quyền chọn mua cổ phiếu, nhà ở và hỗ trợ an cư cho cả gia đình. Một số vụ án về bí mật thương mại còn cho thấy có những cá nhân bị nghi mang tài liệu về công nghệ cốt lõi của chủ cũ sang các doanh nghiệp Trung Quốc.

Bộ Tư pháp Mỹ và Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) đã nhiều lần công bố các vụ đánh cắp bí mật thương mại có liên quan đến ĐCSTQ. Thủ đoạn gồm xâm nhập mạng, thâm nhập qua người trong nội bộ và chuyển trái phép tài liệu kỹ thuật nhằm chiếm đoạt tài sản trí tuệ cốt lõi của doanh nghiệp nước ngoài. Nhiều nhân viên kỹ thuật có liên quan đến các chương trình thu hút nhân tài của ĐCSTQ đã bị Bộ Tư pháp Mỹ truy tố với cáo buộc lợi dụng thời gian làm việc ở nước ngoài để đánh cắp bí mật thương mại và chuyển ra ngoài.

Trong ngành bán dẫn, Samsung của Hàn Quốc, Micron của Mỹ và TSMC của Đài Loan đều từng bị đánh cắp bí mật thương mại hoặc bị đối thủ lôi kéo nhân sự.

Lôi kéo người, lấy cắp công nghệ ở khắp nơi

Ngày 22/10, Tòa án Cấp cao Seoul tuyên phạt một cựu nhân viên Samsung Electronics họ Jeon 5 năm tù vì làm lộ quy trình sản xuất DRAM 18 nanomet của Samsung cho ĐCSTQ. Mức án này giảm so với 7 năm tù ở phiên sơ thẩm.

Cuộc điều tra của cơ quan công tố Hàn Quốc còn cho thấy một người khác, họ Kim, từng là trưởng bộ phận của Samsung, bị nghi đã mang theo tài liệu liên quan đến 7 quy trình công nghệ cốt lõi khi chuyển sang làm việc cho hãng chip nhớ CXMT của Trung Quốc năm 2016. Người này cũng bị nghi đã giúp CXMT lôi kéo khoảng 20 nhân viên kỹ thuật của Samsung và các doanh nghiệp khác.

Năm 2024, hai cựu lãnh đạo của Samsung bị cáo buộc giúp công ty CHJS xây dựng một nhà máy chip sao chép tại Thành Đô, Trung Quốc, đồng thời tuyển nhiều chuyên gia bán dẫn Hàn Quốc. Hai người này còn bị nghi tiết lộ công nghệ sản xuất DRAM 20 nanomet của Samsung. Cảnh sát ước tính số công nghệ trong vụ việc trị giá khoảng 3,2 tỷ USD.

Năm 2018, Bộ Tư pháp Mỹ truy tố doanh nghiệp nhà nước Phúc Kiến Tấn Hoa (Fujian Jinhua) của ĐCSTQ, hãng UMC của Đài Loan cùng một số cá nhân, cáo buộc họ cấu kết đánh cắp bí mật thương mại về DRAM của Micron. Bộ này cho biết những người liên quan đã mang nhiều tài liệu mật ra khỏi công ty con của Micron tại Đài Loan, trong đó một người đã tải xuống hơn 900 tài liệu nội bộ. Năm 2020, UMC thừa nhận tham gia đánh cắp bí mật thương mại, nộp phạt 60 triệu USD và hợp tác với cơ quan điều tra.

Năm 2025, cơ quan công tố Hàn Quốc truy tố một cựu nhân viên SK Hynix. Người này bị cáo buộc đã in và chụp lại hơn 11.000 tài liệu kỹ thuật nội bộ về các công nghệ như cảm biến hình ảnh CMOS và bộ nhớ băng thông cao (HBM) trong thời gian làm việc ở Trung Quốc. Theo cáo buộc, người này còn đưa một phần tài liệu vào hồ sơ xin việc gửi cho doanh nghiệp của ĐCSTQ.

Tháng 10/2026, nhật báo JoongAng Ilbo của Hàn Quốc đưa tin một nhân viên làm việc tại nhà cung cấp thiết bị cho SK Hynix lén đưa 15 tài liệu cốt lõi về quy trình làm sạch ra ngoài và chuyển cho CXMT. Người này còn giấu thiết bị USB và chụp ảnh màn hình vận hành của thiết bị sản xuất để lấy tài liệu kỹ thuật.

Doanh nghiệp Hàn Quốc nâng cao cảnh giác

Một bài viết mới đây của CNBC nhận định rằng, 10 năm trước, đối thủ chính của Samsung là những hãng đã có chỗ đứng vững chắc như SK Hynix và Micron, còn các nhà sản xuất chip nhớ của ĐCSTQ khi đó chưa phải là đối thủ đáng lo ngại.

Một cựu nhân viên Samsung tiết lộ rằng để tránh mất nhân sự vào tay đối thủ, công ty theo dõi nơi làm việc mới của một số nhân viên sau khi họ nghỉ việc. Điều khoản không cạnh tranh trong hợp đồng lao động cấm nhân viên gia nhập đối thủ trong hai năm sau khi nghỉ việc. Với nhân viên cấp cao nắm chuyên môn kỹ thuật quan trọng, việc rà soát còn chặt chẽ hơn.

Năm 2023, một tòa án Hàn Quốc phán quyết rằng thời hạn không cạnh tranh hai năm do Samsung đặt ra là hợp lý và cần thiết để bảo vệ thông tin công nghệ và hoạt động kinh doanh của công ty. Tòa chấp nhận đơn của Samsung, ngăn một cựu nhân viên nghiên cứu phát triển DRAM chuyển sang làm việc cho Micron, đối thủ Mỹ của hãng.

Cùng lúc đó, các doanh nghiệp bán dẫn của ĐCSTQ vẫn ra sức tuyển kỹ sư giàu kinh nghiệm từ nước ngoài bằng lương cao, quyền chọn mua cổ phiếu, nhà ở và hỗ trợ an cư cho gia đình.

Ông Jeongku Choi, chuyên viên phân tích cao cấp của hãng nghiên cứu thị trường Counterpoint Research, cho biết nhờ kinh nghiệm của các kỹ sư nước ngoài, các doanh nghiệp chip Trung Quốc liên tục vượt qua những nút thắt công nghệ dù Mỹ áp đặt các biện pháp hạn chế xuất khẩu. Trước đây, nhiều người nghĩ các nhà sản xuất chip của ĐCSTQ không thể đuổi kịp những hãng hàng đầu thế giới, nhưng nay họ đã trở thành đối thủ không thể xem nhẹ.

Báo cáo theo dõi thị trường bộ nhớ quý II/2026 của Counterpoint dự báo CXMT sẽ chiếm 10% doanh thu DRAM toàn cầu.

Các nhà sản xuất chip lâu đời đều đang tăng cường bảo vệ bằng pháp lý, siết an ninh nội bộ và điều chỉnh lương thưởng để giữ nhân sự chủ chốt, ông Choi cho biết. Hàn Quốc cũng đã xếp một số công nghệ sản xuất bán dẫn vào danh mục “công nghệ cốt lõi quốc gia” và tăng mức phạt với hành vi làm lộ công nghệ khi chưa được phép.

Chuyên gia này nhận định rằng khi các doanh nghiệp chip nhớ của ĐCSTQ mở rộng ra thị trường quốc tế và đẩy mạnh xuất khẩu, các tranh chấp pháp lý liên quan đến bí mật thương mại có thể gia tăng. Các biện pháp bảo vệ cũng sẽ mở rộng từ bí mật thương mại sang sở hữu trí tuệ và các vấn đề pháp lý khác.

Tăng cường bảo vệ bí mật thương mại

Khi cạnh tranh trong ngành bán dẫn ngày càng gay gắt, vấn đề bảo vệ kiến thức kỹ thuật mà các kỹ sư tích lũy được trong quá trình sản xuất ngày càng được chú ý. TSMC, hãng gia công chip lớn nhất thế giới, cũng đang từng bước hoàn thiện cơ chế bảo vệ bí mật thương mại.

Bà Dương Chi Thanh (Jamie J. Yang), luật sư thành viên của Innovatus Law, một hãng luật ở Đài Loan chuyên về chống độc quyền và sở hữu trí tuệ, cho biết luật Đài Loan cho phép áp dụng điều khoản không cạnh tranh trong thời gian tối đa hai năm sau khi nhân viên nghỉ việc. Trong thời gian này, chủ lao động phải trả cho người đã nghỉ một khoản bồi thường ít nhất bằng một nửa mức lương tháng bình quân.

Theo bà Dương, quy trình sản xuất bán dẫn cực kỳ phức tạp, nên một kỹ sư đơn lẻ khó nắm đủ kiến thức để dựng lại trọn vẹn cả một dây chuyền ở công ty khác.

Bà cũng nhận định rằng khi cuộc tranh giành nhân tài hàng đầu nóng lên, kỹ sư có thể chuyển qua lại giữa các hãng đối thủ nhiều hơn. Các vụ kiện về bí mật thương mại cũng có thể gia tăng khi doanh nghiệp bán dẫn tìm cách giữ lợi thế công nghệ.

Bảo vệ bí mật thương mại ngành bán dẫn gặp thách thức

Dù vậy, ông Zechariah Chan, luật sư thành viên của hãng luật Lee & Lee ở Singapore, cho rằng bí mật thương mại trong ngành bán dẫn đặc biệt khó bảo vệ. Lý do là công nghệ độc quyền của doanh nghiệp thường nằm ở quy trình sản xuất và cách vận hành, những yếu tố không thể cầm nắm được.

Luật sư Chan giải thích rằng người ngoài thường chỉ thấy sản phẩm cuối cùng, nên doanh nghiệp rất khó chứng minh đối thủ đã dùng công nghệ sản xuất độc quyền của mình. Ranh giới giữa kỹ năng chuyên môn của kỹ sư và thông tin độc quyền của doanh nghiệp cũng không rõ ràng. Kỹ năng và kiến thức chuyên môn phổ thông thuộc về cá nhân kỹ sư, trong khi bí mật thương mại thuộc về doanh nghiệp.

Ở Singapore, Hồng Kông và một số nơi khác, tòa án xem xét điều khoản không cạnh tranh khắt khe hơn. Tòa án chỉ công nhận hiệu lực của điều khoản khi xác định nó thực sự nhằm bảo vệ lợi ích kinh doanh hợp pháp và mức hạn chế không vượt quá phạm vi cần thiết.

Các chuyên gia pháp lý cho rằng bí mật thương mại thường gắn liền với kiến thức mà nhân viên nắm giữ. Một khi những thông tin này lọt vào tay đối thủ, doanh nghiệp sở hữu chúng có thể chịu thiệt hại lớn. Với các hãng chip, điều then chốt là xác định rõ bí mật thương mại cụ thể gồm những gì để nhân viên hiểu thông tin nào là bí mật, rồi xây dựng biện pháp an ninh phù hợp và giới hạn quyền tiếp cận những thông tin này.