Cuộc gặp Trump – Tập: Nội dung công bố từ hai phía Mỹ – Trung có gì khác biệt?

Ngày 14/5, theo giờ Bắc Kinh, lãnh đạo Mỹ — Trung đã tiến hành hội đàm. Truyền thông chính thức của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) đưa ra “cảnh báo” của ông Tập Cận Bình về vấn đề Đài Loan, nhưng Nhà Trắng không hề đề cập đến. Các chuyên gia cho rằng Bắc Kinh chỉ là “cứng ngoài mềm trong”, cố tình khơi mào vấn đề Đài Loan để tiến hành chiến tranh nhận thức, những xung đột cốt lõi giữa Mỹ — Trung không có gì thay đổi đáng kể. Ngoài ra, chuyến thăm Trung Quốc lần này của ông Trump có nhiều chi tiết được cho là liên quan đến cuộc “đối đầu ngầm” giữa Mỹ và Trung Quốc.

Bắc Kinh nhấn mạnh “cảnh cáo Đài Loan”, Washington tránh đề cập trực tiếp

Theo bản tin của CCTV, Tổng thống Mỹ Donald Trump và nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình sáng đến trưa ngày 14/5 đã hội đàm tại Đại lễ đường Nhân dân ở Bắc Kinh, kéo dài hơn hai giờ. Thành phần tham dự hai bên bao gồm các quan chức chủ chốt về đối ngoại, quốc phòng và kinh tế – thương mại. Phía Mỹ có ông Trump cùng 10 quan chức, còn phía Trung Quốc có ông Tập và 12 quan chức khác.

Mở đầu cuộc gặp, ông Tập Cận Bình tuyên bố quan hệ Mỹ – Trung “hợp tác thì hai bên đều có lợi, đấu với nhau thì hai bên đều thiệt”; ông Trump nói “quan hệ Mỹ – Trung sẽ hòa hợp hơn bất cứ thời điểm nào trước đây”. Theo Tân Hoa Xã, ông Tập nhấn mạnh rằng vấn đề Đài Loan là “vấn đề quan trọng nhất” trong quan hệ song phương; nếu xử lý tốt, quan hệ hai nước có thể giữ được ổn định tổng thể, còn nếu xử lý sai, đôi bên sẽ xảy ra “va chạm thậm chí xung đột”, đẩy toàn bộ quan hệ Mỹ – Trung vào tình thế cực kỳ nguy hiểm. Ông lặp lại lập trường “Đài Loan độc lập” và hòa bình ở eo biển Đài Loan là “như nước với lửa”, và cho rằng “duy trì hòa bình, ổn định ở eo biển Đài Loan là mẫu số chung lớn nhất giữa Mỹ và Trung Quốc”.

Trong khi đó, bản tóm tắt điểm chính mà Nhà Trắng công bố về cuộc gặp Trump – Tập lại hoàn toàn không nhắc tới Đài Loan, mà chủ yếu tập trung vào chiến tranh với Iran, tình hình eo biển Hormuz và hợp tác kinh tế.

Ông Tô Tử Vân, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược và Nguồn lực thuộc Viện Nghiên cứu An ninh Quốc phòng Đài Loan, trả lời Epoch Times cho rằng xung đột giữa Mỹ và Trung Quốc về vấn đề Đài Loan “không có gì mới”. Bắc Kinh từ lâu đã nhiều lần tuyên bố Đài Loan là “trọng tâm” và “vấn đề cốt lõi” trong quan hệ hai bên, lần này chỉ là “điệp khúc cũ”.

Ông nhận định, nội dung thảo luận tại “cuộc gặp Trump – Tập” chắc chắn còn bao gồm vấn đề hạt nhân giữa Mỹ – Trung, xung đột với Iran và các tranh chấp thương mại, trong đó Bắc Kinh đặc biệt cố tình dùng chủ đề Đài Loan để che lấp các chương trình nghị sự quan trọng khác. Việc phía ĐCSTQ nhanh tay tung ra những thông điệp chọn lọc về Đài Loan trước khi Mỹ công bố nội dung chi tiết chính là một dạng thao túng dư luận trong chiến tranh nhận thức. Theo ông, với “Ba Thông cáo chung”, “Đạo luật Quan hệ Đài Loan” (TRA) và “Sáu cam kết” làm chỗ dựa, Đài Loan không cần quá lo lắng.

Trước cuộc gặp Trump – Tập, ngày 13/5 (thứ Tư), một nhóm nghị sĩ lưỡng đảng tại Hạ viện Mỹ đã công bố một nghị quyết tái khẳng định chính sách lâu dài của Washington đối với Đài Bắc, nhấn mạnh rằng cam kết của Mỹ với Đài Loan không thể bị đem ra mặc cả trong các cuộc thương lượng ngoại giao. Nghị quyết tuyên bố “Đạo luật Quan hệ Đài Loan”, “Ba Thông cáo chung” và “Sáu cam kết” là nền tảng của chính sách đối với Đài Loan.

Chuyên gia vấn đề Trung Quốc Lý Lâm Nhất cho rằng, sau đợt “thanh trừng” làm rung chuyển thượng tầng quân đội, lòng quân hiện rất bất ổn. Trong bối cảnh đó, việc ông Tập Cận Bình mở đầu bằng tuyên bố quan hệ Mỹ – Trung “hợp tác thì hai bên đều lợi, đấu thì hai bên đều thiệt”, rồi sau đó lại đưa ra lời đe dọa liên quan đến vấn đề Đài Loan cho thấy sự mâu thuẫn trong thông điệp của Bắc Kinh.

Trong khi lãnh đạo Mỹ – Trung hội đàm tại Bắc Kinh, Bộ Ngoại giao Đài Loan tuyên bố, Trung Quốc đại lục mới là “rủi ro duy nhất” đối với hòa bình và ổn định ở eo biển Đài Loan, và khẳng định sẽ tiếp tục hợp tác với Mỹ cùng các nước khác để bảo đảm sự thịnh vượng của khu vực.

Giáo sư danh dự ngành Quốc tế học của Đại học St. Thomas (Mỹ) Diệp Diệu Nguyên (Yao-Yuan Yeh) đã theo dõi “Hội đàm Trump – Tập”. Ông bày tỏ trên Facebook rằng, lần này hai bên bề ngoài đều “cho nhau đủ mặt mũi”, nhưng “bên trong có thể đã đàm phán rất kém”, vì vậy sau hội nghị thượng đỉnh hai bên không tổ chức họp báo công bố kết quả, cho thấy hai bên không đạt được đồng thuận.

Ông cho rằng cuộc gặp Trump – Tập lần này là kiểu “khởi đầu cao nhưng kết thúc thấp”.

Tín hiệu “nhượng bộ” của Bắc Kinh trên mặt trận thương mại

Theo Tân Hoa Xã, trong phiên họp kín, ông Tập Cận Bình cho biết các nhóm đàm phán kinh tế – thương mại hai nước đã đạt được “kết quả tích cực và cơ bản cân bằng” trong vòng thảo luận mới nhất, đồng thời nhấn mạnh bản chất của quan hệ kinh tế – thương mại Mỹ – Trung là “hợp tác cùng thắng”. Hãng tin Reuters dẫn lời các quan chức am hiểu nội tình cho hay vòng đàm phán này chủ yếu nhằm duy trì thỏa thuận “đình chiến thương mại” mà ông Trump và ông Tập đã đạt được hồi tháng 10 năm ngoái, đồng thời xây dựng cơ chế hỗ trợ thương mại và đầu tư song phương trong tương lai.

Trước đó, ngày 13/5, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent và Phó thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong đã có cuộc đàm phán thương mại vòng 7 tại sân bay quốc tế Incheon (Hàn Quốc) trong khoảng ba giờ. Sau khi cuộc hội đàm giữa lãnh đạo Mỹ và Trung Quốc kết thúc vào ngày 14/5, người phát ngôn Bộ Thương mại Trung Quốc Hà Vịnh Tiền cho biết phía Trung Quốc sẵn sàng cùng phía Mỹ, trên nguyên tắc bình đẳng, tôn trọng và cùng có lợi, không ngừng kéo dài danh sách hợp tác và thu hẹp danh sách các vấn đề tồn tại.

Ông Thẩm Minh Thất, chuyên gia cao cấp tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng Đài Loan, phân tích với Epoch Times rằng từ nghi thức đón tiếp dành cho ông Trump đến lời lẽ mở đầu cuộc gặp đều cho thấy hai bên đang cố duy trì không khí ổn định. Tuy nhiên, nếu đọc kỹ phát biểu của ông Tập, có thể thấy Bắc Kinh nhiều khả năng đã phần nào nhượng bộ trước những yêu cầu thương mại do ông Trump đưa ra, chẳng hạn tăng mua hàng hóa Mỹ. Ông cho rằng trong chuyến thăm này, các yêu cầu của ông Trump — như việc Trung Quốc mua thêm nông sản và các sản phẩm thương mại khác của Mỹ — “cơ bản sẽ được đáp ứng”.

Trong khi đó, căng thẳng thương mại Mỹ – Trung vẫn diễn biến phức tạp. Tháng 2 năm nay, Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ toàn bộ chính sách thuế quan toàn cầu của ông Trump, song ông tuyên bố vẫn sẽ tiếp tục sử dụng thuế quan làm công cụ. Tháng 3, Mỹ khởi động cuộc điều tra mới theo Mục 301 nhắm vào các hành vi thương mại bị coi là không công bằng của Trung Quốc. Tháng 4, Quốc vụ viện Trung Quốc trao quyền cho các cơ quan liên quan được áp dụng biện pháp đối phó với những đối tượng nước ngoài bị cho là có “biện pháp mang tính phân biệt” gây tổn hại chuỗi cung ứng của Trung Quốc. Cũng trong tháng 4, Washington tuyên bố trừng phạt một số nhà máy lọc dầu Trung Quốc vì mua dầu của Iran, và đầu tháng 5, Bắc Kinh viện dẫn “Luật chống trừng phạt” để đáp trả, đồng thời yêu cầu các doanh nghiệp liên quan không tuân thủ lệnh trừng phạt của Mỹ.

Ông Trump từng viết trên mạng xã hội trước chuyến đi rằng ông sẽ yêu cầu Trung Quốc “mở cửa” thị trường hơn nữa. Khoảng 17 lãnh đạo doanh nghiệp Mỹ tháp tùng ông trong chuyến thăm này, đến từ các lĩnh vực công nghệ, tài chính, bán dẫn, hàng không vũ trụ và nông nghiệp; CEO Nvidia Jensen Huang được cho là đã quyết định tham gia vào phút chót.

Ông Chung Chí Đông, chuyên gia chiến lược tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc phòng Đài Loan, nhận định việc ông Trump dẫn theo phái đoàn CEO hùng hậu, lại mời thêm Huang tham gia vào phút cuối trước khi xuất phát, cho thấy ông kỳ vọng Bắc Kinh sẽ tăng mạnh mua hàng Mỹ, đặc biệt là nông sản và các sản phẩm thương mại quan trọng.

Chuyên gia về vấn đề Trung Quốc Trần Phá Không lại đánh giá, dù đàm phán xoay quanh chủ đề thương mại và thuế quan, cả Washington và Bắc Kinh đều có toan tính sâu xa hơn. Vì là đối thủ cạnh tranh chiến lược, nên việc mang theo đoàn doanh nghiệp không có nghĩa Mỹ sẽ nới lỏng kiểm soát đối với chip công nghệ cao; “vũ trang” cho Bắc Kinh sẽ đi ngược lợi ích của Mỹ và gây nguy hại cho cả thế giới.

Nhà bình luận độc lập Thái Thận Khôn thì cho rằng giới doanh nhân “ưa” mô hình chuyên chế của Bắc Kinh, vì ở đó không có công đoàn thực sự, chỉ cần một câu nói của nhà độc tài là có thể kiếm lời lớn. Nhiều doanh nhân từng nhờ thị trường Trung Quốc mà “kiếm bộn tiền”, nhưng hiện nay chính sách của Bắc Kinh đã đổi chiều. Doanh nhân chỉ nhìn lợi ích ngắn hạn, quan tâm việc mình có tiếp tục kiếm được tiền ở Trung Quốc hay không, chứ không bận tâm tương lai đất nước này có đi đến dân chủ hay hội nhập với thế giới hay không.

Mỹ nhấn mạnh Trung Đông, Trung Quốc nói lướt qua

Chuyến thăm cấp nhà nước của ông Trump tới Trung Quốc diễn ra trong bối cảnh thỏa thuận ngừng bắn mong manh giữa Mỹ và Iran vừa có hiệu lực, còn eo biển Hormuz bị phong tỏa, trong khi Iran lại là “người em” của Bắc Kinh tại Trung Đông.

Theo bản tin buổi chiều của Nhân Dân Nhật Báo về cuộc gặp Trump – Tập, phần nói về Trung Đông chỉ có vài dòng, cho biết hai nhà lãnh đạo “đã trao đổi ý kiến về tình hình Trung Đông, khủng hoảng ở Ukraine, bán đảo Triều Tiên và các vấn đề quốc tế, khu vực trọng yếu khác”.

Ngược lại, nội dung mà Nhà Trắng công bố lại dành nhiều dung lượng cho xung đột Iran và vấn đề eo biển Hormuz. NBC dẫn lời một quan chức Nhà Trắng cho hay, hai bên nhất trí rằng eo biển Hormuz phải được giữ thông suốt để bảo đảm dòng chảy năng lượng tự do, và ông Tập Cận Bình “rõ ràng phản đối việc quân sự hóa Hormuz cũng như mọi nỗ lực thu phí lưu thông qua tuyến hàng hải này”. Theo quan chức này, ông Tập còn bày tỏ ý định mua thêm dầu thô của Mỹ để giảm phụ thuộc của Trung Quốc vào eo biển Hormuz trong tương lai, và hai nước cùng đồng thuận rằng Iran “không bao giờ được sở hữu vũ khí hạt nhân”.

Ngày 11/5, Bộ Tài chính Mỹ công bố biện pháp trừng phạt mới đối với 3 cá nhân và 9 thực thể, trong đó có 4 công ty đặt tại Hồng Kông, 4 công ty ở Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) và 1 ở Oman, với cáo buộc họ hỗ trợ vận chuyển dầu Iran sang Trung Quốc. Bộ Tài chính cho biết mạng lưới công ty “vỏ bọc” này giúp Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) che giấu vai trò thực trong các thương vụ dầu mỏ, qua đó kiếm hàng trăm triệu USD để tài trợ cho phát triển vũ khí, nuôi dưỡng phe ủy nhiệm và đàn áp người dân.

Trước chuyến đi, ông Trump tuyên bố sẽ trao đổi dài về chiến tranh Iran với ông Tập, song nói ông không cho rằng Washington “cần” sự giúp đỡ của Bắc Kinh trong vấn đề này. NBC dẫn lời quan chức Nhà Trắng cho hay, hai nhà lãnh đạo cũng nhấn mạnh “nhu cầu củng cố kết quả đạt được trong việc ngăn chặn tiền chất fentanyl chảy vào Mỹ, đồng thời tăng mua nông sản Mỹ từ phía Trung Quốc”.

Bên lề thượng đỉnh, nhiều chính khách, học giả và nhà hoạt động nhân quyền kêu gọi ông Trump trực tiếp nêu vấn đề nhân quyền, tự do tôn giáo và đàn áp xuyên quốc gia với ông Tập, đồng thời yêu cầu trả tự do cho các tù nhân lương tâm tại Trung Quốc. Ngày 13/5, Hạ viện Mỹ đã thông qua một nghị quyết với 414 phiếu thuận, 0 phiếu chống, kêu gọi ông Trump ưu tiên vận động trả tự do cho những người bị Bắc Kinh giam giữ bất công khi tiếp xúc với ông Tập Cận Bình.

Hiện nội dung đầy đủ của cuộc gặp Trump – Tập vẫn phải chờ thêm các thông tin chi tiết từ phía Mỹ mới có thể đánh giá toàn diện hơn.

Nghi thức đón tiếp và “siêu an ninh” cho ông Trump gây chú ý

Chuyên cơ Air Force One chở Tổng thống Trump đáp xuống sân bay quốc tế Thủ đô Bắc Kinh vào khoảng 19 giờ 50 tối 13/5. Phó chủ tịch nước Hàn Chính, Thứ trưởng Ngoại giao Mã Triều Húc và Đại sứ Trung Quốc tại Mỹ Tạ Phong ra tận chân cầu thang máy bay để đón. Ông Trump sau đó đi xe về khách sạn Four Seasons Beijing, nơi đám đông hàng trăm người dân đứng bên ngoài chờ xem đoàn xe đi qua.

Nhà bình luận Trần Phá Không cho rằng việc Phó chủ tịch nước – nhân vật tương đương “phó nguyên thủ quốc gia” – ra sân bay đón Trump là nghi thức thuộc hàng cao nhất, cho thấy Bắc Kinh đang chủ động “lấy lòng” nhà lãnh đạo Mỹ. Theo ông, Trung Quốc còn tổ chức các màn chào đón mang màu sắc “kiểu Bắc Triều Tiên” với thanh niên nam nữ và thiếu nhi tay cầm hoa, đồng thanh hô “hoan nghênh, hoan nghênh”.

Ông cũng lưu ý ông Trump dẫn theo Bộ trưởng Quốc phòng – người mà ông gọi là “bộ trưởng chiến tranh” – sang Bắc Kinh, hàm ý Mỹ luôn sẵn sàng ra tay với các “thế lực tà ác” ở khắp nơi, kể cả Iran và Cuba, và đây cũng là một dạng “tâm lý chiến” nhắm vào Bắc Kinh.

Theo ông Trần, lần này Mỹ triển khai lực lượng an ninh bảo vệ Trump với mức độ “chưa từng có” trong các chuyến thăm Bắc Kinh trước đây, phản ánh tình trạng mất lòng tin nghiêm trọng và sự thù địch tiềm ẩn sâu sắc giữa hai bên. Cuộc gặp Trump – Tập, vì thế, chủ yếu nhằm ngăn chặn xung đột leo thang ngoài ý muốn và giảm nguy cơ “súng cướp cò”, hơn là tạo ra bước đột phá.

NBC cho biết, chiều 14/5, ông Trump thăm Thiên Đàn nhưng đoàn nhà báo tháp tùng bị giữ lại khoảng 30 phút vì lực lượng an ninh Trung Quốc từ chối cho một nhân viên Mật vụ Mỹ mang vũ khí vào khu vực. Sự cố đối đầu an ninh này càng cho thấy mức độ căng thẳng và thiếu tin cậy lẫn nhau trong hậu trường “cuộc gặp Trump – Tập” tại Bắc Kinh.

Xem thêm

Ngoại trưởng Rubio: Chính quyền Trump giữ nguyên lập trường về vấn đề Đài Loan

Ngoại trưởng Rubio đã phát biểu với truyền thông tháp tùng rằng chính quyền Trump vẫn giữ nguyên lập trường trong vấn đề Đài Loan.