Dịch Ebola tại Congo lan rộng, chuyên gia cảnh báo nguy cơ lây nhiễm từ thịt thú rừng

Trần Đình
•
Chủ Nhật, 31/05/2026

Bộ trưởng Y tế Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC) Samuel Roger Kamba tối thứ Sáu (29/5) xác nhận số ca nghi nhiễm Ebola trong nước đã tăng nhanh lên 1.028, cao hơn đáng kể so với 906 ca của ngày hôm trước. Các chuyên gia cảnh báo đợt bùng phát có thể liên quan đến thói quen ăn thịt động vật hoang dã của cộng đồng địa phương.

(Ảnh minh họa: StanislavSukhin/Shutterstock)

Đợt dịch này do chủng virus Ebola Bundibugyo hiếm gặp gây ra, hiện chưa có thuốc hoặc vắc-xin nào được phê duyệt để sử dụng, khiến tình hình trở nên nghiêm trọng.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) nghi ngờ virus có thể đã âm thầm lây lan trong nhiều tuần trước khi đợt bùng phát được chính thức công bố vào ngày 15/5, nên quy mô thực tế có thể lớn hơn con số báo cáo hiện nay.

Dịch bùng phát ở miền đông Congo, nơi người dân không chỉ đối mặt với virus chết người mà còn chịu ảnh hưởng nặng nề từ xung đột vũ trang của các nhóm phiến quân và tình trạng hàng loạt người phải rời bỏ nhà cửa để chạy trốn bạo lực. Điều đó khiến công tác phòng dịch và truy vết ca bệnh càng khó khăn hơn.

Các chuyên gia cho rằng đợt bùng phát lần này một lần nữa đưa hoạt động buôn bán “thịt rừng” ở lưu vực Congo trở lại tâm điểm y tế công cộng.

Tại khu vực này, việc săn bắt, giết mổ và xử lý các loài động vật hoang dã nhiễm bệnh như dơi ăn quả, khỉ hay linh dương là một trong những con đường chính khiến virus lây từ động vật sang người.

Tiến sĩ Tolbert Geewleh Nyenswah của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh châu Phi nói với AP rằng: “Một khi con người, động vật và môi trường tiếp xúc với nhau, những đợt bùng phát như vậy sẽ xảy ra thường xuyên. Đó là lý do tại sao khi ứng phó với dịch bệnh, cách tiếp cận ‘One Health’ lại rất quan trọng, bởi chúng ta vẫn tương tác với dơi, thợ săn của chúng ta vẫn săn khỉ, và chúng ta vẫn đang ở rất gần môi trường tự nhiên.”

“One Health” thường được dịch là “Một sức khỏe” hoặc “phòng dịch tích hợp”, là một quan điểm y tế công cộng thống nhất, nhằm cân bằng và tối ưu hóa sức khỏe của con người, động vật, thực vật và hệ sinh thái.

Dù triệu chứng Ebola rất nặng và có tỷ lệ tử vong cao, việc cắt đứt chuỗi lây nhiễm vẫn gặp những rào cản văn hóa rất lớn.

Cố vấn dịch tễ của Bộ Y tế Uganda, nhà vi sinh vật học Misaki Wayengera, cho biết vì dịch chỉ thỉnh thoảng xuất hiện trong những cộng đồng đã ăn thịt rừng từ lâu nên có người “không tin vào mối liên hệ đó”, cũng có người “hoàn toàn không biết” mối nguy sức khỏe từ việc ăn thịt rừng. Ông nói: “Rất khó để thay đổi một số tập quán cốt lõi.”

Ở lưu vực Congo và các khu vực lân cận, nhiều người xem thịt rừng là nguồn protein động vật chính. Trung tâm Nghiên cứu Lâm nghiệp Quốc tế ước tính mỗi năm lưu vực Congo sử dụng tới 4,5 triệu tấn thịt rừng.

Theo WHO, một số loài dơi ăn quả được coi là vật chủ tự nhiên của virus Ebola. Tuy nhiên, ở nhiều nơi thuộc Trung Phi và Tây Phi, dơi lại được xem là món ăn ngon. Các món chế biến từ dơi rất được ưa chuộng, và nhiều bộ phận của khỉ cũng được săn đón tương tự.

Cho tới trước khi dịch bùng phát, chợ Masina ở thủ đô Kinshasa vẫn còn hoạt động mua bán thịt rừng. Các tiểu thương bán linh dương, loài gặm nhấm và thịt rắn từ lưu vực Congo.

Họ cho biết mình đã ngừng bán thịt khỉ từ lâu, vì khỉ có thể là vật chủ của virus Ebola.

Một người bán hàng tên Charles Ntanga nói với AP rằng khách của ông đến từ đủ mọi tầng lớp xã hội. Ông thẳng thắn nói: “Chúng tôi bán thịt rừng. Chúng tôi sống nhờ việc này.”

Sự giằng co giữa sinh kế, tập quán văn hóa và yêu cầu phòng dịch đang khiến công tác ứng phó Ebola ở Congo đặc biệt khó khăn.