Học giả Mỹ cảnh báo nguy cơ Trung Quốc tấn công Đài Loan tăng cao

Một học giả chính trị Mỹ cảnh báo rằng nhiều chỉ số cho thấy Bắc Kinh có thể cho rằng “cửa sổ cơ hội” để tấn công Đài Loan đang dần thu hẹp. Trong khi đó, việc Mỹ tiêu hao một lượng lớn đạn dược do can dự vào cuộc chiến với Iran có thể làm gia tăng khả năng nhà lãnh đạo ĐCSTQ Tập Cận Bình sử dụng vũ lực với Đài Loan trước tháng 8/2027. Đây là một tín hiệu cảnh báo đối với cả Mỹ và Đài Loan.

11 trong 13 chỉ số chuyển sang “đỏ”

Tạp chí quốc phòng Mỹ The National Interest hôm thứ Hai (17/8) đăng bài phân tích chuyên đề của nhà nghiên cứu quan hệ quốc tế Gregory J. Moore, với tiêu đề “Việc Mỹ tiêu hao đạn dược khiến Đài Loan đối mặt rủi ro như thế nào”.

Ông Moore ví các yếu tố có thể ảnh hưởng đến quyết định của Tập Cận Bình về thời điểm tiến hành hành động quân sự với Đài Loan như một “bảng điều khiển” gồm nhiều chỉ số. Ông cho biết trước khi cuộc chiến Iran bùng nổ, 11 trong số 13 chỉ số quan trọng trên “bảng điều khiển” này đã chuyển sang màu đỏ.

Theo ông, những chỉ số này cho thấy đối với Bắc Kinh, càng chờ đợi lâu thì “cửa sổ cơ hội” để hành động với Đài Loan càng có thể thu hẹp, tức “nên hành động sớm hơn là muộn”. Điều này có thể thúc đẩy ĐCSTQ đẩy nhanh các kế hoạch liên quan và cho rằng một năm tới có thể là thời điểm tương đối thuận lợi.

Gregory J. Moore hiện là nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Răn đe Quốc gia (National Institute for Deterrence Strategy), một tổ chức tư vấn tại Washington. Ông đồng thời là trưởng khoa Quan hệ Quốc tế và Quốc tế học, phó giáo sư quan hệ quốc tế tại Đại học Nottingham Ninh Ba, đồng thời là thành viên Ủy ban Quốc gia về Quan hệ Mỹ-Trung.

Theo thông tin công khai, từ đầu những năm 1990, Gregory J. Moore từng được Cục Chuyên gia Nước ngoài của ĐCSTQ mời giảng dạy các khóa học liên quan đến thương mại quốc tế tại Đại học Nông nghiệp và Lâm nghiệp Đông Bắc, Đại học Thanh Đảo và Học viện Quản lý Công nghiệp Điện tử Bắc Kinh.

Sau đó, ông thường xuyên đi lại giữa Mỹ và Trung Quốc, nghiên cứu và giảng dạy về quan hệ Mỹ-Trung tại nhiều trường đại học, trong đó có Đại học Nhân dân Trung Quốc, Đại học Denver, Đại học Metropolitan State University of Denver và Eckerd College. Ông cũng từng giữ chức phó giám đốc Trung tâm Quan hệ Mỹ-Trung thuộc Đại học Denver trong hai năm.

Bài viết cho rằng những yếu tố có thể thúc đẩy Bắc Kinh hành động sớm bao gồm:

1. Ngày càng nhiều người Đài Loan không nhận mình là người Trung Quốc

Một nghiên cứu của Đại học Chính trị Quốc gia Đài Bắc (National Chengchi University) cho thấy từ năm 1992, tỷ lệ người dân nhận mình là người Đài Loan liên tục tăng, trong khi tỷ lệ nhận mình là người Trung Quốc liên tục giảm. Thời gian càng kéo dài, bản sắc Đài Loan càng có xu hướng xa rời Bắc Kinh.

2. Dân số Trung Quốc đang già hóa nghiêm trọng

Về dài hạn, tỷ lệ dân số Trung Quốc trong độ tuổi thích hợp để tham gia chiến đấu sẽ tiếp tục giảm. Tập Cận Bình càng chờ đợi lâu, việc duy trì một lực lượng chiến đấu mạnh có thể càng khó khăn. Nếu một chiến dịch quân sự kéo dài hơn dự kiến, yếu tố này có thể có ảnh hưởng đáng kể.

3. Ngành công nghiệp bán dẫn Đài Loan đang ở giai đoạn quan trọng

TSMC là một trong những nhà sản xuất bán dẫn quan trọng nhất thế giới, trong đó những chip tiên tiến nhất hiện vẫn chủ yếu được sản xuất tại Đài Loan. Trong 2–5 năm tới, ngày càng nhiều năng lực sản xuất chip cao cấp của TSMC sẽ được chuyển sang Mỹ, Đức, Nhật Bản và các nơi khác.

4. Bán dẫn ngày càng quan trọng đối với ĐCSTQ

Mỹ ngày càng siết chặt hạn chế xuất khẩu chip và các sản phẩm công nghệ cao sang Trung Quốc, khiến ngành bán dẫn Đài Loan trở nên quan trọng hơn đối với Bắc Kinh. Trung Quốc hiện chưa thể tự sản xuất những loại chip tiên tiến nhất, trong khi Đài Loan có khả năng này. Thời gian càng kéo dài, khoảng cách công nghệ của Trung Quốc có thể càng lớn.

5. Cam kết của Mỹ đối với Đài Loan ngày càng tăng

Thứ trưởng Quốc phòng Mỹ phụ trách chính sách Elbridge Colby từng chỉ ra rằng Đài Loan là một mắt xích quan trọng trong chiến lược của Mỹ tại Thái Bình Dương cũng như trên toàn cầu. Hỗ trợ của Mỹ dành cho Đài Loan đang tiếp tục gia tăng. Xét theo giá trị các thương vụ bán vũ khí, lượng vũ khí mà chính quyền Trump cung cấp cho Đài Loan đã vượt mức của bất kỳ tổng thống Mỹ nào trước đây.

6. Hợp tác quân sự Mỹ-Đài vẫn còn dư địa mở rộng

Hiện hợp tác quân sự Mỹ-Đài Loan chưa bao gồm các cuộc tập trận quân sự quy mô lớn hoặc xây dựng năng lực tác chiến liên thông trên diện rộng. Tuy nhiên, nếu ĐCSTQ tiếp tục chờ đợi, hợp tác quân sự Mỹ-Đài rất có thể sẽ được mở rộng hơn nữa và tác động đến tính toán chiến lược của Bắc Kinh.

7. ĐCSTQ sở hữu vũ khí siêu vượt âm chống hạm

Bắc Kinh có thể cho rằng nếu chờ thêm vài năm, khi năng lực đối phó của Mỹ được cải thiện, lợi thế hạn chế mà Trung Quốc hiện có về vũ khí siêu vượt âm có thể biến mất đáng kể.

8. Mỹ mới bắt đầu triển khai vũ khí siêu vượt âm

Các hệ thống vũ khí siêu vượt âm mà Mỹ có thể sử dụng sẽ gia tăng trong những năm tới, khiến việc Trung Quốc tiến hành hành động quân sự với Đài Loan trở nên khó khăn hơn. Nếu hành động sớm, Bắc Kinh sẽ phải đối mặt với năng lực vũ khí siêu vượt âm của Mỹ ở mức thấp hơn.

9. Quan hệ Mỹ-Trung căng thẳng làm giảm ngưỡng chiến tranh

Theo lập luận của tác giả, quan hệ Mỹ-Trung càng xấu đi, chi phí mà Tập Cận Bình phải đối mặt nếu phát động một cuộc xung đột có nguy cơ kéo Mỹ vào càng thấp; ngược lại, quan hệ hai nước càng tốt thì chi phí chiến tranh tiềm tàng càng cao. Trong vài năm tới, không có nhiều lý do để lạc quan về quan hệ Mỹ-Trung.

10. Quan điểm của Tập Cận Bình về ý đồ của Mỹ ngày càng tiêu cực

Những phát biểu gần đây cho thấy Tập Cận Bình ngày càng nhìn nhận ý đồ của Mỹ theo hướng tiêu cực. Nếu ông cho rằng Washington ngày càng có ý đồ thù địch với Trung Quốc và không còn hy vọng nhiều vào việc quan hệ song phương được cải thiện đáng kể, Bắc Kinh có thể cho rằng giải quyết vấn đề Đài Loan càng sớm theo hướng có lợi cho mình càng tốt.

11. Đảng Dân Tiến tiếp tục cầm quyền đến năm 2028

Đảng Dân Tiến (DPP) giành chiến thắng trong cuộc bầu cử Đài Loan năm 2024, đồng nghĩa với việc đảng mà Bắc Kinh gọi là “những kẻ ly khai” ít nhất sẽ tiếp tục nắm quyền đến năm 2028. Kết quả bầu cử cũng cho thấy DPP vẫn là một trong những lực lượng chính trị được ủng hộ mạnh. Vì vậy, Tập Cận Bình có thể không nhìn thấy nhiều lợi ích nếu tiếp tục chờ đợi xu hướng chính trị tại Đài Loan thay đổi.

Năng lực tác chiến và sức ép kinh tế có thể khiến Bắc Kinh trì hoãn

Tuy nhiên, trong 13 chỉ số nói trên vẫn có 2 yếu tố có thể khiến Bắc Kinh tạm thời chưa hành động.

Thứ nhất, quân đội Trung Quốc vẫn cần thêm thời gian chuẩn bị. Bắc Kinh có thể cho rằng càng chuẩn bị kỹ thì xác suất thành công của một chiến dịch quân sự càng cao.

Thứ hai, nền kinh tế Trung Quốc đang chịu sức ép từ rủi ro ngân hàng, thất nghiệp thanh niên và căng thẳng thương mại, khiến Tập Cận Bình thận trọng hơn với việc sử dụng vũ lực trong ngắn hạn.

Tiêu hao đạn dược của Mỹ trở thành biến số mới

Ông Moore cho rằng Mỹ đã tiêu hao khoảng 30–40% lượng đạn dược tấn công mặt đất, đạn phòng không và tên lửa phòng thủ do cuộc chiến với Iran, đồng thời có thể cần 2–3 năm để khôi phục kho dự trữ.

Điều này có thể khiến Bắc Kinh đánh giá rằng nếu xảy ra xung đột tại eo biển Đài Loan, Mỹ sẽ khó cung cấp năng lực hỗ trợ phòng thủ đủ mạnh và kéo dài. Theo tác giả, yếu tố này khiến một trong những chỉ số vốn đã chuyển sang màu đỏ càng trở nên đáng lo ngại hơn.

Bài viết cũng đề cập khả năng Tập Cận Bình sẽ tìm kiếm nhiệm kỳ 5 năm thứ tư tại Hội nghị Bắc Đới Hà trước Đại hội ĐCSTQ năm 2027. Nếu có thể “thu hồi” Đài Loan trước thời điểm đó, điều này có thể giúp ông củng cố sự ủng hộ của giới lãnh đạo cấp cao trong đảng.

Ông Moore cuối cùng nhấn mạnh rằng phân tích trên không phải một lời tiên tri, cũng không nhằm khẳng định Tập Cận Bình chắc chắn sẽ sử dụng vũ lực với Đài Loan trước giữa năm 2027. Tuy nhiên, theo ông, những chỉ số này là một hồi chuông cảnh báo đối với cả Mỹ và Đài Loan.