Nhật Bản nổi lên như lựa chọn thứ ba giúp ASEAN giảm lệ thuộc Mỹ và Trung Quốc
ASEAN muốn duy trì quyền tự chủ chiến lược bằng cách không phụ thuộc quá mức vào Mỹ hoặc Trung Quốc và đang tìm thêm các đối tác đáng tin cậy. Nhật Bản được xem là “lựa chọn thứ ba” tiềm năng nhờ uy tín cao, sức mạnh kinh tế, công nghệ và khả năng hợp tác về năng lượng, hạ tầng, quốc phòng và chuyển đổi số. Để củng cố vai trò này, Tokyo cần biến lòng tin sẵn có thành các chương trình hợp tác thực chất và hỗ trợ ASEAN duy trì trật tự khu vực dựa trên luật lệ.
1. ASEAN không muốn phải chọn Mỹ hoặc Trung Quốc.
Chiến lược truyền thống của ASEAN là duy trì “vai trò trung tâm” và mở rộng quan hệ với nhiều đối tác để không phụ thuộc quá mức vào một cường quốc. Vì vậy, “lựa chọn thứ ba” không có nghĩa ASEAN sẽ rời bỏ Mỹ hoặc Trung Quốc để đứng về phía Nhật Bản, mà là bổ sung Nhật Bản vào mạng lưới đối tác nhằm tăng quyền tự chủ chiến lược.
2. Mỹ vẫn cực kỳ quan trọng nhưng đang tạo ra sự bất định.
Mỹ vẫn là cường quốc quân sự hàng đầu, giữ vị trí trung tâm trong hệ thống tài chính quốc tế, là nguồn đầu tư lớn nhất vào ASEAN và là một thị trường xuất khẩu chủ chốt. Tuy nhiên, chính sách đối ngoại khó dự đoán của chính quyền Trump nhiệm kỳ hai phần nào đang làm suy giảm sức mạnh mềm của Washington.
3. Trong khi đó, Trung Quốc đang tăng cường ảnh hưởng.
Bắc Kinh thúc đẩy quan hệ với ASEAN thông qua bốn sáng kiến lớn gồm Sáng kiến Phát triển Toàn cầu (GDI), Sáng kiến An ninh Toàn cầu (GSI), Sáng kiến Văn minh Toàn cầu và Sáng kiến Quản trị Toàn cầu. Các nước ASEAN nhìn chung ủng hộ sáng kiến phát triển GDI vì đầu tư, tài chính và hỗ trợ kỹ thuật của Trung Quốc phù hợp với nhu cầu phát triển của họ; nhưng thái độ đối với GSI về an ninh thận trọng hơn và không thống nhất.
4. ASEAN đang chủ động tìm cách giảm rủi ro địa kinh tế.
ASEAN thành lập Lực lượng Đặc nhiệm Địa kinh tế ASEAN năm 2025, sau đó tổ chức lại thành Nhóm Địa kinh tế ASEAN vào tháng 3/2026. Điều này phản ánh nhu cầu đối phó với cạnh tranh địa kinh tế ngày càng mạnh và tìm thêm các đối tác ngoài Mỹ và Trung Quốc.
5. Nhật Bản có nhiều lĩnh vực để trở thành đối tác thứ ba.
Tokyo tăng hợp tác với ASEAN về an ninh năng lượng, chuyển đổi xanh, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, hạ tầng số, cơ sở hạ tầng truyền thống, chuyển giao thiết bị quốc phòng và xây dựng năng lực an ninh. Nhật có thể tận dụng các cơ chế như Cộng đồng Không Phát thải châu Á, Đối tác Tăng cường Khả năng Chống chịu về Năng lượng và Tài nguyên châu Á, Hỗ trợ An ninh Chính thức và nguồn vốn ODA kết hợp tài chính tư nhân.
6. Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện khu vực
(RCEP) là một mặt trận hợp tác quan trọng.
RCEP dự kiến được rà soát vào năm 2027, và tác giả cho rằng Nhật Bản cùng ASEAN nên phối hợp để bảo vệ một trật tự kinh tế khu vực tự do, mở và dựa trên luật lệ, đồng thời giúp ASEAN có tiếng nói lớn hơn tại các diễn đàn quốc tế.
7. Lợi thế lớn nhất của Nhật Bản là lòng tin.
Theo khảo sát Báo cáo Tình hình Đông Nam Á 2026 của Viện ISEAS – Yusof Ishak, Nhật Bản tiếp tục là nước ngoài khu vực nhận được mức độ tin cậy rất cao trong ASEAN. 41,4% cho rằng Nhật đáng tin vì là một bên có trách nhiệm, tôn trọng và bảo vệ luật pháp quốc tế; 22,7% nhấn mạnh nguồn lực kinh tế lớn và ý chí chính trị của Nhật trong việc cung cấp vai trò lãnh đạo toàn cầu.
Ý chính quan trọng nhất
ASEAN muốn có thêm một cực hợp tác đáng tin cậy, qua đó tiếp tục quan hệ với cả Washington lẫn Bắc Kinh nhưng giảm nguy cơ bị một trong hai bên chi phối. Nhật Bản có lợi thế lớn để đảm nhận vai trò đó nhờ uy tín, vốn, công nghệ và quan hệ lâu dài với Đông Nam Á.
Theo The Diplomat, Modern Diplomacy, The Japan Times, Reuters, South China Morning Post
Xem thêm
![[VIDEO] “Con nhà hàng xóm”](https://trithucvn2.net/wp-content/uploads/2026/10/Con-nha-hang-xom-03-446x295.jpg)
