Ông Trump bị chỉ trích vì dùng tiền thuế phát quảng cáo trước bầu cử giữa kỳ
- Vân Thiên
- •
Chính quyền Trump đang bị chỉ trích vì sử dụng ngân sách liên bang để phát các quảng cáo truyền hình mang hình ảnh và thông điệp chính trị của ông trước bầu cử giữa nhiệm kỳ 2026. Một số nghị sĩ của cả hai đảng và chuyên gia pháp lý cho rằng chiến dịch có thể vi phạm các quy định cấm dùng tiền công cho tuyên truyền hoặc mục đích đảng phái, trong khi Nhà Trắng khẳng định đây chỉ là các thông báo phục vụ công chúng. Hiện chưa có phán quyết cuối cùng của tòa án, Văn phòng giải trình trách nhiệm chính phủ (GAO) hay cơ quan có thẩm quyền xác định các quảng cáo này là bất hợp pháp.
Chính quyền Trump đang phát ít nhất ba quảng cáo truyền hình do chính phủ Mỹ chi trả, trong đó có một quảng cáo gần như tái sử dụng quảng cáo tranh cử năm 2024, gây tranh cãi chỉ vài tuần trước bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11/2026. Các nghị sĩ của cả hai đảng và nhiều chuyên gia luật cho rằng việc này có thể vi phạm các hạn chế về sử dụng ngân sách liên bang cho “hoạt động công khai/tuyên truyền (publicity or propaganda)”, nhưng Nhà Trắng khẳng định đây chỉ là thông báo phục vụ công cộng (public service announcements-PSA) nhằm cổ vũ lòng yêu nước. Quan trọng nhất: chữ “bất hợp pháp (illegal)” hiện là cáo buộc pháp lý của các nhà phê bình, chưa phải phán quyết cuối cùng của tòa án hay cơ quan
Chuyện gì đã xảy ra?
Trong chưa đầy một tuần, ba quảng cáo có dòng “Do Chính phủ Hoa Kỳ tài trợ (Paid for by the U.S. Government)” đã xuất hiện trên truyền hình, streaming, các trận NFL, bóng bầu dục đại học và chương trình Saturday Night Live. Theo AdImpact, Tờ AP ghi nhận chi phí phát sóng đã vượt 1,4 triệu USD; một ước tính cập nhật khác do ABC News dẫn lại cho rằng ít nhất 1,7 triệu USD đã được chi.
Quảng cáo đầu tiên nói về chống chủ nghĩa cộng sản, giảm thuế, sản xuất Mỹ và “luật pháp và trật tự (law and order)”. Quảng cáo thứ hai sử dụng hình ảnh Mount Rushmore cùng thông điệp về một “Thời kỳ hoàng kim của nước Mỹ (golden age of America)”. Quảng cáo thứ ba, mang chủ đề “Trận chiến cuối cùng (Final Battle)”, gần như giống quảng cáo chiến dịch Trump năm 2024, với những thông điệp chống những người theo chủ nghĩa toàn cầu (globalists), nhà nước ngầm (deep state), những kẻ kích động chiến tranh (warmongers).
Một diễn biến mới đáng chú ý là tờ Wall Street Journal ngày 29/9 cho biết, dựa trên những người am hiểu vấn đề, tiền chi cho loạt quảng cáo này đến từ Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Hoa Kỳ (U.S. Customs and Border Protection-CBP) thuộc Bộ An ninh Nội địa Hoa Kỳ (Department of Homeland Security). Trước đó Nhà Trắng chưa công khai cơ quan cụ thể cung cấp ngân sách.
Tại sao có người nói quảng cáo “bất hợp pháp (illegal)”?
Có hai vấn đề pháp lý khác nhau.
Thứ nhất là luật ngân sách liên bang. Quốc hội từ lâu đưa vào các đạo luật phân bổ ngân sách điều khoản cấm sử dụng tiền được Quốc hội cấp cho các mục đích “hoạt động công khai/tuyên truyền (publicity or propaganda)”, không được cho phép. GAO từng giải thích rằng lệnh cấm có thể bao gồm tài liệu mang tính tự đề cao bản thân— quảng bá bản thân cơ quan hoặc quan chức — hoặc hoạt động mang tính hoàn toàn đảng phái.
Điểm khiến trường hợp này đặc biệt gây tranh cãi là một quảng cáo gần như sao chép tài liệu tranh cử của ông Trump năm 2024 và tập trung nhiều vào hình ảnh, thành tích và đối thủ chính trị của ông Trump hơn là giải thích một chương trình cụ thể của chính phủ. Tờ AP dẫn nhiều chuyên gia pháp lý cho rằng đặc điểm này khiến quảng cáo khác đáng kể với các PSA truyền thống về Medicare, Obamacare hay vaccine COVID-19.
Thứ hai là Hatch Act, đạo luật hạn chế hoạt động chính trị đảng phái của nhân viên liên bang khi đang thực hiện công vụ hoặc sử dụng nguồn lực chính phủ. Tuy nhiên có một điểm quan trọng thường bị bỏ qua: Tổng thống và Phó tổng thống được miễn trực tiếp khỏi Hatch Act; vấn đề pháp lý có thể liên quan đến các nhân viên liên bang tham gia sản xuất, phê duyệt hoặc phân phối quảng cáo nếu hoạt động được xác định là hoạt động chính trị đảng phái.
Nhà Trắng nói gì?
Nhà Trắng phủ nhận đây là quảng cáo tranh cử. Lập luận chính là ông Trump không có tên trên lá phiếu năm 2026, quảng cáo không yêu cầu người xem bỏ phiếu cho một ứng viên nào và không chứa “lời kêu gọi hành động (call to action)”; họ mô tả chúng là các PSA nhằm nhắc người Mỹ yêu đất nước và bảo vệ nó. Nhà Trắng cũng viện dẫn các chiến dịch quảng cáo công của chính quyền George W. Bush, Barack Obama và Joe Biden làm tiền lệ.
Phản ứng không chỉ đến từ đảng Dân chủ
Đây là điểm đáng chú ý của câu chuyện. Lãnh đạo phe đa số Thượng viện John Thune (Cộng hòa, South Dakota), một đảng viên Cộng hòa, nói ông thích thông điệp nhưng cho rằng không nên dùng tiền thuế để trả. Thượng nghị sĩ Cộng hòa John Kennedy (Cộng hòa, Louisiana) cũng nói quan chức công không nên dùng tiền công để tự quảng bá; một số nghị sĩ Cộng hòa khác cũng bày tỏ lo ngại.
Phía Dân chủ thì đi xa hơn, cho rằng chiến dịch là tuyên truyền và yêu cầu Nhà Trắng ngừng phát quảng cáo, đồng thời công khai nguồn tiền và chi phí. Public Citizen đã gửi khiếu nại tới GAO và Office of Special Counsel, yêu cầu điều tra khả năng vi phạm luật.
Vân Thiên, theo Reuters, Associated Press, U.S. Government Accountability Office, The White House
Xem thêm
Từ khóa Donald Trump
