Thượng viện Mỹ: Nghị trình đầu tiên sau bầu cử liên quan trung tâm dữ liệu, giá điện

Lý Tư Tề
•
Thứ Ba, 10/11/2026

Thượng viện Mỹ chiều thứ Hai (9/11) biểu quyết thủ tục đối với một dự luật lưỡng đảng liên quan đến chi phí điện của các trung tâm dữ liệu. Sự bất mãn của người dân với các trung tâm dữ liệu và giá điện tăng là một trong những lý do giúp Đảng Dân chủ thắng cử tuần trước, nên cách Quốc hội xử lý dự luật này đang được chú ý.

Ảnh minh họa. WASHINGTON, DC – NGÀY 30/9: Lãnh đạo phe thiểu số Hạ viện Hoa Kỳ Hakeem Jeffries (giữa), cùng với Trưởng ban Thiểu số Hạ viện Katherine Clark và Dân biểu Pete Aguilar bước xuống thềm khi họ đến dự buổi họp báo tại Điện Capitol Hoa Kỳ vào ngày 30/9/2025 tại Washington, DC. (Ảnh: Kevin Dietsch/ Getty Images)

Dự luật mang tên Đạo luật Lưỡng đảng về Khả năng chi trả và Việc làm của Mỹ (BAAJA). Những người ủng hộ cho rằng đây có thể là cơ hội tốt nhất trong ngắn hạn để Quốc hội giải quyết các chi phí phát sinh từ việc mở rộng hạ tầng AI.

Tuy nhiên, một số chính trị gia Đảng Dân chủ hoài nghi về một vài điều khoản. Trong chiến dịch tranh cử, họ đã hứa kiềm chế việc mở rộng trung tâm dữ liệu, và từ năm sau Đảng Dân chủ sẽ kiểm soát cả hai viện Quốc hội. Vì vậy, họ lo ngại một số quy định trong dự luật lại có thể khuyến khích xây thêm trung tâm dữ liệu.

Hôm thứ Tư (4/11), công ty đầu tư TD Cowen đã hạ xác suất BAAJA được thông qua từ khoảng 40% trước bầu cử xuống khoảng 25%. Công ty này giải thích rằng chiến thắng lớn của Đảng Dân chủ có thể củng cố lập trường của những người phản đối trong đảng, vốn cho rằng dự luật nhượng bộ quá nhiều cho ngành dầu mỏ và khí đốt. Một số nghị sĩ Dân chủ khác lại tin rằng năm sau có thể đàm phán được một phiên bản có lợi hơn cho năng lượng sạch, nên chưa vội ủng hộ dự luật hiện nay.

Sau cuộc bầu cử tuần trước, cổ phiếu công nghệ bị bán tháo mạnh do thị trường lo ngại chính phủ có thể siết quản lý ngành AI.

BAAJA đề cập nhiều vấn đề

Dự luật bao gồm các nội dung về cấp phép năng lượng, thẩm định môi trường, xây dựng đường dây truyền tải điện và chi phí điện của trung tâm dữ liệu. BAAJA chạm tới một bài toán khó trong chính sách năng lượng của Mỹ. Một mặt, AI và trung tâm dữ liệu mở rộng nhanh nên cần rất nhiều điện, đòi hỏi phải đẩy nhanh việc xây nhà máy điện và lưới điện. Mặt khác, nhu cầu điện tăng do trung tâm dữ liệu có thể đẩy tiền điện của các hộ gia đình và doanh nghiệp lên cao.

Các vấn đề môi trường mà Đảng Dân chủ quan tâm cũng có trong dự luật. Để cân bằng giữa phát triển ngành AI và gánh nặng tiền điện của người dân, dự luật tìm cách đẩy nhanh xây dựng hạ tầng năng lượng và yêu cầu các trung tâm dữ liệu lớn chịu thêm chi phí nâng cấp lưới điện. Vì thế, BAAJA cũng làm dấy lên những cuộc giằng co chính trị về môi trường, về quyền lợi địa phương và giữa hai đảng.

Trung tâm dữ liệu còn gắn với cuộc cạnh tranh Mỹ-Trung. Nếu thiếu điện và đường truyền tải xây quá chậm khiến các trung tâm dữ liệu AI không mở rộng được như dự kiến, sức cạnh tranh của Mỹ trong ngành AI có thể bị ảnh hưởng. Trong khi đó, Đảng Cộng sản Trung Quốc đang huy động sức mạnh cả nước để phát triển AI và tìm cách vượt qua Mỹ.

Thượng nghị sĩ Dân chủ Sheldon Whitehouse, một trong các tác giả của dự luật, nói với hãng tin Reuters: “Đảng Dân chủ đã tranh cử và giành chiến thắng nhờ cam kết giảm chi phí sinh hoạt và buộc các trung tâm dữ liệu phải chịu trách nhiệm. BAAJA sẽ cho phép chúng tôi bắt đầu thực hiện ngay cả hai lời hứa tranh cử đó”.

“Chúng tôi sẽ thật ngớ ngẩn nếu không nắm lấy thắng lợi này”, ông Whitehouse nói thêm.

Dự luật cũng sẽ lập cơ chế bảo vệ để nếu dự án thất bại, các hóa đơn liên quan không bị đẩy sang các hộ gia đình, doanh nghiệp và những khách hàng khác của các công ty điện.

Ông Jeremy Harrell, Giám đốc điều hành ClearPath Action, một nhóm bảo thủ vận động cho năng lượng sạch, nhận xét: “Những điều khoản về trung tâm dữ liệu trong BAAJA là một bước khởi đầu tốt. Đây là những chính sách mà cả Đảng Cộng hòa lẫn Đảng Dân chủ đều đồng thuận”.

Hôm Chủ nhật (8/11), Tổng thống Mỹ Donald Trump đăng bài trên mạng xã hội Truth Social, nhấn mạnh các điều khoản về trung tâm dữ liệu và kêu gọi Thượng viện thông qua dự luật. “Hãy nhớ rằng Trung Quốc sẽ nhận bất kỳ trung tâm dữ liệu nào mà chúng ta không muốn, và còn trả rất nhiều tiền cho việc đó”, ông viết.

BAAJA được 4 thượng nghị sĩ của hai đảng cùng đưa ra hôm 30/9 sau quá trình đàm phán, nhưng dự luật này có nguồn gốc sâu xa hơn.

Hạ tầng năng lượng Mỹ không theo kịp nhu cầu

Dự luật chạm tới vấn đề cốt lõi của hạ tầng năng lượng Mỹ: tốc độ xây dựng không còn theo kịp nhu cầu điện mới.

Năm 1969, Mỹ ban hành Đạo luật Chính sách Môi trường Quốc gia (NEPA), yêu cầu chính phủ liên bang đánh giá tác động môi trường của các dự án xây dựng lớn trước khi phê duyệt. Đạo luật này ban đầu nhằm ngăn các công trình lớn hủy hoại môi trường, về sau dần trở thành một khâu thẩm định quan trọng đối với các dự án năng lượng.

Chẳng hạn, nhà máy điện khí mới phải qua các thủ tục cấp phép và thẩm định môi trường. Muốn xây đường dây cao thế đi qua nhiều bang, chủ đầu tư phải làm việc với từng bang và nhiều cơ quan quản lý khác nhau. Các dự án năng lượng mới như điện gió, điện mặt trời cũng có thể bị chậm vì vấn đề sử dụng đất, bảo vệ động vật hoang dã và sự phản đối của địa phương. Một số dự án dù đã qua thẩm định vẫn có thể bị kiện, khiến công trình không triển khai được đúng hạn.

Phân tích của Trung tâm Chính sách Lưỡng đảng về NEPA cho thấy có những khâu thẩm định ở Mỹ trước đây chỉ mất vài tuần hay vài tháng, nay kéo dài tới nhiều năm, thậm chí hàng chục năm.

Trước đây, trung tâm dữ liệu chủ yếu phục vụ dịch vụ đám mây, mạng internet và hoạt động tính toán của doanh nghiệp. Nay việc huấn luyện và suy luận của các mô hình AI cần khối lượng tính toán GPU rất lớn, khiến nhu cầu điện của trung tâm dữ liệu tăng mạnh. Các trung tâm dữ liệu muốn nhanh chóng có nguồn cấp điện hàng trăm megawatt (MW), thậm chí lớn hơn, nên các công ty điện phải mở rộng trạm biến áp, đường dây truyền tải và cơ sở phát điện. Những hạ tầng này cần nhiều vốn và thường mất nhiều năm mới hoàn thành.

Năm 2022, Thượng nghị sĩ Dân chủ Joe Manchin từng thúc đẩy cải cách cấp phép năng lượng nhằm đẩy nhanh việc xây dựng hạ tầng năng lượng và đường truyền tải. Tuy nhiên, cải cách này khi đó vấp phải sự phản đối của các nhóm môi trường và một số nghị sĩ Dân chủ, cuối cùng không giành được đủ sự ủng hộ.

Kể từ đó, Quốc hội vẫn tiếp tục bàn cách sửa đổi quy trình thẩm định môi trường, xây dựng đường truyền tải và cấp phép năng lượng, nhưng chưa đạt được một thỏa thuận lưỡng đảng đủ toàn diện.

Trong giai đoạn 2025–2026, các thượng nghị sĩ Shelley Moore Capito (Cộng hòa), Mike Lee (Cộng hòa), Sheldon Whitehouse (Dân chủ) và Martin Heinrich (Dân chủ) đã tổ chức đàm phán lưỡng đảng. Bà Capito là Chủ tịch Ủy ban Môi trường và Công trình Công cộng của Thượng viện, ông Lee là Chủ tịch Ủy ban Năng lượng và Tài nguyên Thiên nhiên. Ông Whitehouse là thành viên Dân chủ cấp cao nhất tại Ủy ban Môi trường và Công trình Công cộng, còn ông Heinrich giữ vị trí tương tự tại Ủy ban Năng lượng và Tài nguyên Thiên nhiên.

Bà Capito chính thức đưa ra BAAJA, 3 người còn lại cùng ủng hộ. Điểm khác biệt của BAAJA lần này là gộp nhiều nội dung cải cách vốn tách rời vào cùng một dự luật, do lãnh đạo hai ủy ban quan trọng của Thượng viện cùng đàm phán.

Dù vậy, khả năng BAAJA được thông qua vẫn còn nhiều ẩn số. Nhà văn, nhà hoạt động môi trường Bill McKibben nói: “Sẽ thật trớ trêu nếu hành động đầu tiên của Quốc hội sau một cuộc bầu cử phần lớn xoay quanh sự phản đối trung tâm dữ liệu lại là khiến việc xây dựng chúng trở nên dễ dàng hơn”.

Hôm thứ Sáu (6/11), Thượng nghị sĩ Dân chủ bang Oregon Ron Wyden cho rằng Đảng Dân chủ nên tận dụng lợi thế chính trị có được sau bầu cử để thúc đẩy một cách xử lý khác.

Trong một tuyên bố, ông Wyden viết: “Đảng Dân chủ hiện có một cơ hội hiếm có để đàm phán một thỏa thuận giúp giảm bớt thủ tục rườm rà cho mọi dự án năng lượng mới”. Theo ông, một thỏa thuận như vậy sẽ giúp hạ chi phí năng lượng cho người dân Mỹ mà không có nguy cơ đáng kể bị can thiệp chính trị.