TQ phát triển AI như thế nào thông qua việc đánh cắp công nghệ Mỹ?
- Lý Bình
- •
Việc phát triển trí tuệ nhân tạo (AI) của Đảng Cộng sản Trung Quốc về cơ bản dựa trên hành vi ăn cắp quy mô lớn, đồng thời cũng ngăn chặn nghiêm ngặt các công ty AI Trung Quốc chuyển ra nước ngoài.
Bài phân tích mới đây của nhà báo Anh Ian Williams đăng trên tạp chí tuần The Spectator cho rằng sự phát triển trí tuệ nhân tạo (AI) của Trung Quốc về cơ bản dựa vào việc “đánh cắp quy mô lớn”, đồng thời Bắc Kinh cũng đang tìm mọi cách để ngăn các công ty AI Trung Quốc rơi vào tay nước ngoài.
Theo bài viết, lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình dường như cho rằng khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đang tập trung vào xung đột với Iran, Washington sẽ khó đủ nguồn lực để đối phó với việc Trung Quốc mở rộng hoạt động thu thập công nghệ. Tuy nhiên, tháng trước Nhà Trắng đã công khai cáo buộc Bắc Kinh “đánh cắp quy mô lớn” công nghệ từ các phòng thí nghiệm AI của Mỹ. Đồng thời, công tố viên Mỹ cũng tuyên bố triệt phá một mạng lưới buôn lậu quốc tế bị cáo buộc đã vận chuyển hàng tỷ USD chip cao cấp sang Trung Quốc bất chấp lệnh cấm vận của Mỹ.
Bài viết cho biết Mỹ cáo buộc Trung Quốc sử dụng kỹ thuật “AI distillation” — tức tận dụng đầu ra của các mô hình AI lớn do Mỹ phát triển để huấn luyện các mô hình nhỏ hơn của Trung Quốc với chi phí thấp hơn rất nhiều. Theo thông tin phía Mỹ nắm được, nhiều thực thể nước ngoài, chủ yếu ở Trung Quốc, đã tạo hàng nghìn tài khoản giả để tương tác với các chatbot AI tiên tiến nhằm trích xuất dữ liệu và khả năng vận hành của hệ thống.
Anthropic cho biết họ phát hiện 24.000 tài khoản giả thực hiện hơn 16 triệu lượt tương tác với chatbot Claude, được cho là liên quan tới nhiều phòng thí nghiệm AI hàng đầu Trung Quốc. Công ty cảnh báo các mô hình AI được “chưng cất” như vậy không còn các cơ chế an toàn của phiên bản gốc, làm gia tăng nguy cơ bị lợi dụng để phát triển vũ khí sinh học hoặc tiến hành tấn công mạng phá hoại.
Bài viết cũng cho rằng để né tránh các hạn chế xuất khẩu chip AI cao cấp của NVIDIA, Trung Quốc đã đầu tư lớn để xây dựng mạng lưới buôn lậu chip toàn cầu. Theo cáo trạng của Mỹ, nhiều công dân Trung Quốc bị cáo buộc vận chuyển các máy chủ chứa chip bị hạn chế tới các công ty bình phong ở Đông Nam Á trước khi tái đóng gói và chuyển sang Hong Kong hoặc Trung Quốc đại lục. Tác giả nhận định những gì phía Mỹ công bố hiện nay chỉ là “phần nổi của tảng băng chìm” trong cuộc cạnh tranh AI Mỹ – Trung.
Song song với việc mở rộng ảnh hưởng, Bắc Kinh cũng được cho là siết chặt kiểm soát để ngăn công nghệ AI Trung Quốc chảy ra nước ngoài. Bài viết dẫn ví dụ về công ty khởi nghiệp AI Manus — doanh nghiệp chuyên phát triển trợ lý AI tự động thay vì chatbot truyền thống. Theo tác giả, Mark Zuckerberg từng tin rằng thương vụ mua lại Manus trị giá 2 tỷ USD gần như hoàn tất, nhân viên Manus thậm chí đã chuyển tới văn phòng của Meta tại Singapore. Tuy nhiên, phía Trung Quốc sau đó bất ngờ ngăn chặn thương vụ mà không đưa ra lý do công khai.
Tác giả cho rằng động thái này nhằm phát đi tín hiệu rõ ràng rằng “nhân tài và công nghệ AI Trung Quốc tuyệt đối không được bán cho các công ty Mỹ”. Nhiều doanh nghiệp Trung Quốc như Manus, Shein hay TikTok thường đặt trụ sở tại Singapore để tạo hình ảnh là doanh nghiệp quốc tế, nhưng vụ việc Manus cho thấy Bắc Kinh vẫn muốn kiểm soát chặt chẽ mọi tài sản công nghệ chiến lược.
Bài viết cũng đề cập đến các lo ngại nội bộ của Trung Quốc. Tác giả nhận định các mô hình AI mới như DeepSeek dù từng gây chú ý nhờ chi phí thấp và hiệu năng cao, nhưng các sản phẩm gần đây bị đánh giá kém hơn do sự can thiệp ngày càng mạnh từ chính quyền. Bắc Kinh được cho là yêu cầu sử dụng chip nội địa để huấn luyện AI, khiến nhiều dự án trì hoãn vì chip của Huawei chưa đáp ứng được yêu cầu kỹ thuật, buộc doanh nghiệp cuối cùng vẫn phải sử dụng chip NVIDIA.
Ngoài ra, bài viết cho rằng Trung Quốc cũng đang đối mặt với những lo ngại về an ninh, an toàn mạng và nguy cơ AI làm suy giảm việc làm. Tác giả dẫn ví dụ vụ 200 xe taxi tự lái tại Vũ Hán bất ngờ ngừng hoạt động gây tắc nghẽn giao thông, được xem là lời cảnh báo về rủi ro công nghệ.
Trong bối cảnh tỷ lệ thất nghiệp thanh niên tại Trung Quốc được công bố quanh mức 17%, ngày càng nhiều người trẻ chọn lối sống “nằm yên” để phản đối áp lực xã hội và kinh tế. Theo bài viết, Bộ Công an Trung Quốc thậm chí còn cho rằng xu hướng này là “âm mưu do thế lực nước ngoài đứng sau nhằm phá hoại giới trẻ và xã hội Trung Quốc”.
Tác giả kết luận rằng cuộc đua AI toàn cầu ngày càng khốc liệt, nhưng cách tiếp cận của Bắc Kinh vẫn mang đậm bản chất kiểm soát và tập trung quyền lực, tạo nên cảm giác “quen thuộc nhưng lạnh gáy”.
Xem thêm
