Trung Quốc bất ngờ hoãn ‘Hằng Nga 7’, cuộc đua chinh phục cực Nam Mặt Trăng nóng lên

Lộ Khắc
•
Thứ Ba, 25/08/2026

Theo CNN ngày 24/8, Trung Quốc bất ngờ trì hoãn sứ mệnh thăm dò Mặt Trăng Hằng Nga 7, vốn dự kiến được phóng trong tuần này. Một trong những mục tiêu cốt lõi của sứ mệnh là tới cực Nam Mặt Trăng để tìm kiếm và trực tiếp khảo sát băng nước. Đây cũng được Mỹ xem là nguồn tài nguyên quan trọng cho việc xây dựng căn cứ Mặt Trăng và hỗ trợ các hoạt động thám hiểm không gian sâu trong tương lai.

Tên lửa Trường Chinh 5B của Trung Quốc (Ảnh: Tân Hoa Xã)

Hiện chính quyền Trung Quốc chưa công bố nguyên nhân cụ thể khiến sứ mệnh bị trì hoãn, chỉ cho biết Hằng Nga 7 “chưa đáp ứng điều kiện phóng” và không thể được triển khai trong cửa sổ phóng dự kiến năm nay. Do các sứ mệnh tới cực Nam Mặt Trăng đòi hỏi yêu cầu rất khắt khe về quỹ đạo, ánh sáng và điều kiện hạ cánh, việc trì hoãn lần này có thể đồng nghĩa Trung Quốc phải chờ một cửa sổ phóng phù hợp mới.

“Chưa đáp ứng điều kiện phóng”, Trung Quốc chưa công bố nguyên nhân cụ thể

Hằng Nga 7 trước đó dự kiến sớm nhất sẽ được phóng vào tối Chủ nhật theo giờ địa phương, tức sáng thứ Hai theo giờ Bắc Kinh, từ Trung tâm Phóng Vũ trụ Văn Xương ở Hải Nam.

Tuy nhiên, sau khi tiến hành đánh giá tổng hợp, phía Trung Quốc thông báo Hằng Nga 7 không thể thực hiện nhiệm vụ trong cửa sổ phóng dự kiến năm nay. Lý do chính thức được đưa ra là tàu thăm dò hiện “chưa đáp ứng điều kiện phóng”. Quyết định được đưa ra theo nguyên tắc “thận trọng, đáng tin cậy và đảm bảo nhiệm vụ thành công tuyệt đối”.

Tân Hoa Xã cũng không cho biết chính xác nguyên nhân khiến nhiệm vụ bị trì hoãn là do tàu thăm dò, tên lửa đẩy, thời tiết hay các yếu tố khác. Hãng AP nhận định tuyên bố của Trung Quốc rất ngắn gọn, chỉ xác nhận nhiệm vụ không thể được triển khai trong cửa sổ phóng dự kiến năm nay và chưa công bố ngày phóng mới.

Đáng chú ý, chưa đầy hai tuần trước thời điểm Hằng Nga 7 dự kiến được phóng, ngành hàng không vũ trụ Trung Quốc đã xảy ra một sự cố tên lửa đẩy khá hiếm gặp. Ngày 10/8, một tên lửa Trường Chinh 7A gặp sự cố và bị mất khoảng 90 giây sau khi phóng từ Văn Xương. Aviation Week cho biết đây là một trong những vụ phóng thất bại hiếm hoi của dòng tên lửa Trường Chinh Trung Quốc trong những năm gần đây.

Tuy nhiên, Hằng Nga 7 sử dụng tên lửa đẩy Trường Chinh 5 Y14, hiện chưa có bằng chứng cho thấy hai sự kiện có liên quan trực tiếp. Sau đó, Trung Quốc vẫn liên tiếp thực hiện thành công các vụ phóng bằng những loại tên lửa khác. Channel NewsAsia cho biết chính quyền Trung Quốc cũng không liên hệ việc trì hoãn Hằng Nga 7 với sự cố Trường Chinh 7A trước đó.

Thái Lan cho rằng thời tiết xấu có thể là yếu tố

Wiphu Rujopakarn, Giám đốc điều hành Viện Nghiên cứu Thiên văn Quốc gia Thái Lan (NARIT), một trong các đối tác quốc tế tham gia hợp tác với Hằng Nga 7, nói với CNN rằng ông nhận được thông tin từ nhóm phụ trách nhiệm vụ của Trung Quốc cho thấy sứ mệnh có thể phải lùi sang năm sau, với các cơ hội phóng tiềm năng vào mùa xuân hoặc giữa năm.

Thái Lan là một trong 7 đối tác quốc tế cung cấp thiết bị khoa học cho Hằng Nga 7. Các thiết bị nghiên cứu của nước này đã được lắp đặt trên tàu thăm dò.

Ông Wiphu cho biết nhiệm vụ tới cực Nam Mặt Trăng khác với một vụ phóng vệ tinh thông thường. Tàu thăm dò phải đi vào một quỹ đạo cực kỳ chính xác để cuối cùng hạ cánh xuống khu vực mong muốn. “Trước đây chưa có tàu vũ trụ nào thử hạ cánh ở rìa các miệng hố tại cực Nam Mặt Trăng”, vì vậy nhiệm vụ có độ khó kỹ thuật rất cao.

Ông cho rằng yếu tố trực tiếp nhất có thể khiến vụ phóng bị trì hoãn là thời tiết gần Văn Xương, đặc biệt là những thay đổi của gió ở tầng cao khí quyển.

Tờ The Nation của Thái Lan đưa tin ngày 24/8 rằng bão nhiệt đới Narra đã ảnh hưởng đến khu vực xung quanh Trung tâm Phóng Vũ trụ Văn Xương. NARIT từng nhận định yếu tố thời tiết có thể khiến kế hoạch phóng ban đầu bị cản trở.

South China Morning Post cũng dẫn lời NARIT cho biết vì Hằng Nga 7 hướng tới cực Nam Mặt Trăng, việc phóng không chỉ phụ thuộc vào thời tiết trên Trái Đất mà còn phải đáp ứng một mối quan hệ hình học nhất định giữa Mặt Trời, Trái Đất và Mặt Trăng. Một khi bỏ lỡ vài ngày, không nhất thiết có thể lập tức tiến hành phóng lại mà có thể phải chờ đến cửa sổ phóng tiếp theo.

Tuy nhiên, phía Trung Quốc sau đó khẳng định rõ rằng nhiệm vụ không thể thực hiện trong “cửa sổ phóng được lên kế hoạch trong năm nay”. Do đó, chỉ dùng một đợt thời tiết xấu ngắn hạn để giải thích toàn bộ nguyên nhân trì hoãn rõ ràng chưa đủ để bao quát tất cả thông tin hiện có.

Ông Wiphu cũng nói với CNN rằng không thể hoàn toàn loại trừ các yếu tố khác. Tuy nhiên, ngay cả khi có vấn đề kỹ thuật, nếu cửa sổ phóng tới cực Nam Mặt Trăng không đặc biệt hẹp, yếu tố đó chưa chắc đã khiến nhiệm vụ phải trì hoãn trong thời gian dài như vậy.

‘Hằng Nga 7’ không chỉ “thám hiểm Mặt Trăng” mà còn trực tiếp tìm kiếm băng nước

Hằng Nga 7 là một trong những sứ mệnh thăm dò Mặt Trăng có cấu trúc phức tạp nhất của Trung Quốc cho đến nay.

Theo Space.com, hệ thống tàu thăm dò này gồm tàu quỹ đạo, tàu đổ bộ, xe tự hành Mặt Trăng và tàu nhảy (hopper). Theo kế hoạch ban đầu, Hằng Nga 7 sẽ được tên lửa Trường Chinh 5 Y14 đưa lên Mặt Trăng, tập trung khảo sát các khu vực thường xuyên chìm trong bóng tối tại cực Nam Mặt Trăng.

Đáng chú ý nhất là tàu nhảy. Theo thiết kế nhiệm vụ, thiết bị này có thể xuất phát từ khu vực gần tàu đổ bộ, thực hiện những cú nhảy quãng ngắn để tiếp cận các miệng hố mà xe tự hành thông thường khó tiếp cận, đồng thời tiến hành khảo sát tại chỗ nhằm xác định sự tồn tại của băng nước.

Đây cũng là điểm khác biệt quan trọng giữa Hằng Nga 7 và nhiều sứ mệnh thám hiểm Mặt Trăng trước đây.

Các nhà khoa học trước đó đã thu thập được nhiều bằng chứng về sự tồn tại của băng nước tại các vùng cực Mặt Trăng thông qua radar, quang phổ và các thiết bị viễn thám khác trên tàu quỹ đạo. Tuy nhiên, họ vẫn chưa có câu trả lời trực tiếp về việc lượng băng nước này tồn tại dưới dạng nào, trữ lượng bao nhiêu và liệu có thể khai thác một cách kinh tế hay không.

James Head, giáo sư danh dự tại Đại học Brown, từng tham gia chương trình Apollo của NASA, nói với CNN rằng hiện vẫn chưa thể xác định liệu băng nước ở cực Nam Mặt Trăng có đủ dồi dào để phục vụ việc khai thác tài nguyên thực tế hay không. Nếu Hằng Nga 7 được triển khai thành công, sứ mệnh này có thể mang lại những bước tiến quan trọng trong việc giải đáp câu hỏi trên.

Nhà địa chất học Mặt Trăng Yuqi Qian của Đại học Hong Kong nói với CNN rằng Hằng Nga 7 cho thấy chương trình Mặt Trăng của Trung Quốc đang dần chuyển từ “thăm dò khoa học” sang giai đoạn “khai thác tài nguyên”.

Sự chuyển hướng này không chỉ là mục tiêu của Trung Quốc.

Mỹ cũng đang phát triển nhiều sứ mệnh thăm dò hướng tới cực Nam Mặt Trăng. Năm 2025, Công ty Intuitive Machines có trụ sở tại Texas từng đưa một thiết bị khoan chuyên tìm kiếm nước tới khu vực cực Nam Mặt Trăng. Tuy nhiên, tàu đổ bộ bị nghiêng sau khi hạ cánh trên địa hình phức tạp và không thể hoàn thành nhiệm vụ khảo sát theo kế hoạch.

Vì sao một khối băng khiến Mỹ và Trung Quốc cùng nhắm tới?

Cực Nam Mặt Trăng những năm gần đây trở thành khu vực tập trung nhiều hoạt động thám hiểm quốc tế, nguyên nhân cốt lõi nằm ở nước.

Một số hố sâu tại các vùng cực Mặt Trăng không bao giờ nhận được ánh sáng Mặt Trời và có nhiệt độ cực thấp. Các nhà khoa học cho rằng những “khu vực vĩnh viễn chìm trong bóng tối” này có thể lưu giữ một lượng lớn băng nước đã đóng băng hàng tỷ năm.

Nếu có thể khai thác trong tương lai, lượng băng này không chỉ có thể được chuyển thành nước uống mà còn có thể điện phân thành oxy và hydro. Oxy có thể phục vụ duy trì sự sống, trong khi hydro và oxy có thể tiếp tục được sử dụng để sản xuất nhiên liệu đẩy cho tên lửa.

Điều đó có nghĩa là nếu các căn cứ Mặt Trăng trong tương lai có thể sử dụng tài nguyên tại chỗ, con người sẽ không cần vận chuyển toàn bộ nước uống, oxy, thậm chí nhiên liệu từ Trái Đất lên. Chi phí duy trì con người lâu dài trên Mặt Trăng và thậm chí thực hiện các chuyến bay tới sao Hỏa có thể giảm đáng kể.

Vì vậy, cực Nam Mặt Trăng đang dần chuyển từ một mục tiêu khoa học đơn thuần thành khu vực tài nguyên không gian có ý nghĩa chiến lược.

Sau Hằng Nga 7, Trung Quốc có kế hoạch tiếp tục triển khai sứ mệnh Hằng Nga 8 và tích lũy công nghệ cho việc xây dựng Trạm Nghiên cứu Mặt Trăng Quốc tế. Trong khi đó, Mỹ cũng có nhiều sứ mệnh thương mại và được NASA hỗ trợ hướng tới cùng khu vực.

Công ty Astrobotic có trụ sở tại Pittsburgh dự kiến sớm nhất vào cuối năm 2026 sẽ phóng tàu đổ bộ Griffin. Công ty Blue Origin do Jeff Bezos sáng lập cũng có kế hoạch đưa tàu đổ bộ robot lên Mặt Trăng trong khoảng một năm tới. Một trong các sứ mệnh này có thể mang theo xe tự hành VIPER do NASA phát triển trước đây, nhằm tìm kiếm băng nước trên Mặt Trăng.

Nhìn từ góc độ này, việc Hằng Nga 7 bất ngờ trì hoãn không chỉ ảnh hưởng đến lịch trình của một sứ mệnh thám hiểm Mặt Trăng của Trung Quốc. Nó cũng có thể tạm thời thu hẹp khoảng cách về thời gian giữa Mỹ và Trung Quốc trong cuộc đua khảo sát tài nguyên nước tại cực Nam Mặt Trăng.

Tuy nhiên, cuộc cạnh tranh này cuối cùng không chỉ là cuộc đua xem “ai đến trước”.

Điều thực sự quyết định giá trị của cực Nam Mặt Trăng trong tương lai là ai có thể trả lời trước những câu hỏi thực tế hơn: Có bao nhiêu nước ở đó? Có thể khai thác nguồn nước này hay không? Và liệu con người có thể dựa vào tài nguyên của chính Mặt Trăng để xây dựng một sự hiện diện lâu dài hay không?

Lộ Khắc/ Vision Times