Trung Quốc kêu gọi Mỹ giải quyết vấn đề Iran bằng “biện pháp chính trị, ngoại giao”

Bảo Minh
•
Thứ Bảy, 22/08/2026

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent sẽ công bố một loạt biện pháp trừng phạt kinh tế mới nhằm vào Iran vào thứ Hai (24/8), trong đó Washington cảnh báo sẽ áp dụng “các biện pháp trừng phạt khắc nghiệt nhất trong lịch sử”. Trung Quốc, quốc gia mua hơn 80% lượng dầu Iran xuất khẩu bằng đường biển, đang trở thành tâm điểm chú ý khi câu hỏi đặt ra là liệu Bắc Kinh có phối hợp với Washington hay không.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent hôm 5/2/2026. (Ảnh: Madalina Kilroy/The Epoch Times)

Bộ Tài chính Mỹ cho biết trong một tuyên bố rằng ông Bessent sẽ tổ chức họp báo tại Bộ Tài chính vào lúc 14h ngày thứ Hai theo giờ miền Đông nước Mỹ để công bố chi tiết các biện pháp trừng phạt. Trước đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo bất kỳ quốc gia nào cung cấp cho Iran “bất kỳ hình thức phao cứu sinh nào” đều sẽ phải đối mặt với các hậu quả kinh tế.

Trong cuộc phỏng vấn với CNBC hôm thứ Năm, ông Bessent đã báo trước rằng Mỹ sẽ phối hợp với các đồng minh để gia tăng sức ép kinh tế lên Iran.

“Đây sẽ là chiến dịch cô lập kinh tế có sự phối hợp lớn nhất trong lịch sử thế giới,” ông nói. Ông Bessent cho biết nếu các quốc gia hoặc doanh nghiệp khác tiếp tục chuyển tiền cho Iran, mua dầu của nước này hoặc tham gia hoạt động vận tải biển với Iran, Bộ Tài chính và Chính phủ Mỹ sẽ “dốc toàn lực để thực thi” các biện pháp trừng phạt.

“Chúng tôi đã triển khai phong tỏa, và chúng tôi sẽ áp dụng các biện pháp trừng phạt khắc nghiệt nhất trong lịch sử,” ông Bessent nói.

Khi CNBC hỏi liệu các biện pháp mới có bao gồm Trung Quốc hay không, ông Bessent không trả lời trực tiếp mà chỉ nói: “Có những cuộc đối thoại tốt nhất nên được tiến hành kín”.

Sau đó, ông cho biết Mỹ tin rằng tất cả các bên đều mong muốn eo biển Hormuz được mở cửa trở lại và giá năng lượng hạ nhiệt. Ông Bessent cũng chỉ ra rằng 50% nguồn cung năng lượng của Trung Quốc đến từ khu vực Vùng Vịnh, đồng thời cho rằng nếu Bắc Kinh phối hợp với Washington, điều đó cũng sẽ mang lại lợi ích đáng kể cho chính Trung Quốc.

Trung Quốc bác yêu cầu của Mỹ về Iran

Trung Quốc đã từ chối tham gia kế hoạch của Mỹ nhằm “bóp nghẹt” nền kinh tế Iran, bác bỏ sức ép của Washington yêu cầu Bắc Kinh tham gia “các lệnh trừng phạt khắc nghiệt nhất trong lịch sử” nhằm vào Cộng hòa Hồi giáo.

Reuters dẫn lời một người phát ngôn Đại sứ quán Trung Quốc tại Washington nói: “Về vấn đề Iran, các biện pháp trừng phạt và gây sức ép không giúp giải quyết vấn đề. Trung Quốc kêu gọi các bên liên quan hành động có trách nhiệm và giải quyết vấn đề bằng các biện pháp chính trị, ngoại giao”.

Trả lời câu hỏi của Bloomberg hôm thứ Năm, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lâm Kiếm nói rằng “các biện pháp trừng phạt và chiến thuật gây sức ép không phải là giải pháp”, đồng thời kêu gọi một “cách tiếp cận chính trị và ngoại giao”.

Ngay cả trước khi các biện pháp trừng phạt mới được công bố, hoạt động phong tỏa của Mỹ nhằm vào Iran đã bắt đầu tác động đến các khách hàng Trung Quốc. Theo Reuters hôm thứ Sáu, do nguồn cung dầu thô Iran bị thắt chặt, số lượng chào bán dầu Iran giao cho Trung Quốc trong tháng 9 và tháng 10 đã giảm so với tháng 7 và tháng 8. Một nguyên nhân là lượng dầu đã được chất lên tàu và vẫn đang trên đường vận chuyển trước đó đã lần lượt được bán hết.

Trung Quốc trở thành một trong những đối tượng bên ngoài được quan tâm nhất trong đợt trừng phạt lần này. Theo dữ liệu năm 2025 của công ty phân tích năng lượng Kpler, Trung Quốc mua hơn 80% lượng dầu Iran xuất khẩu bằng đường biển.

Dữ liệu sơ bộ của Kpler cho thấy từ đầu tháng 8 đến nay, Trung Quốc nhập khẩu khoảng 534.000 thùng dầu Iran mỗi ngày, thấp hơn đáng kể so với mức trung bình 1,4 triệu thùng/ngày trong năm 2025.

Một số nhà máy lọc dầu độc lập ở tỉnh Sơn Đông của Trung Quốc, thường được gọi là “nhà máy lọc dầu teapot”, phụ thuộc nhiều vào nguồn dầu Iran được bán với giá chiết khấu. Hiện họ đã bắt đầu tìm kiếm các nguồn cung thay thế, trong đó có dầu Lapa của Brazil và dầu Basrah của Iraq.

Một người trong ngành lọc dầu độc lập Trung Quốc nói với Reuters rằng sau khi ông Bessent cảnh báo về các biện pháp trừng phạt mới, các doanh nghiệp đang theo dõi sát việc liệu Mỹ có áp đặt thêm lệnh trừng phạt đối với những bên mua cụ thể hay không.

Trong khi đó, hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz vẫn bị gián đoạn nghiêm trọng. Dữ liệu theo dõi tàu thuyền cho thấy hôm thứ Năm chỉ có 4 tàu thương mại đi qua eo biển, trong đó không có tàu chở dầu thô cỡ lớn hoặc tàu chở khí tự nhiên hóa lỏng (LNG).

Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright cho biết quân đội Mỹ hiện đang hỗ trợ duy trì lượng dầu vận chuyển qua eo biển này, với mức trung bình khoảng 8 triệu thùng/ngày trong 7 ngày qua, thấp hơn nhiều so với mức hơn 20 triệu thùng/ngày trước chiến tranh.

Một mặt, Iran vẫn thể hiện lập trường cứng rắn. Chẳng hạn, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei hôm thứ Bảy tuyên bố các biện pháp trừng phạt thứ cấp của Mỹ “hoàn toàn không có cơ sở trong luật pháp quốc tế.”

Tuy nhiên, mặt khác, các quan chức cấp cao Iran cũng công khai thừa nhận nền kinh tế trong nước đang chịu sức ép.

Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf, một trong những nhân vật chủ chốt tham gia các cuộc đàm phán Iran-Mỹ, hôm thứ Năm nói với giới doanh nhân Iran và Iraq: “Cho dù chúng ta có sức mạnh quân sự lớn đến đâu, nếu người dân phải chịu đói, nếu chúng ta không có nguồn vốn để vận hành nền kinh tế, không có tăng trưởng kinh tế và sản xuất trong nước, thì chúng ta cũng không thể tồn tại”.