Bộ NN-MT: Dự kiến chi 38.500 tỷ đồng xử lý ô nhiễm, phát triển thủy lợi Bắc Hưng Hải

Minh Long
•
Thứ Bảy, 28/02/2026

Hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải đang đối mặt ô nhiễm kéo dài, mất an ninh nguồn nước và quá tải tiêu thoát, Bộ Nông nghiệp và Môi trường dự kiến đầu tư 38.500 tỷ đồng để cải tạo và phát triển theo hướng hiện đại.

Cống Xuân Quan – công trình đầu mối lấy nước từ sông Hồng, giữ vai trò cửa ngõ cấp nước cho toàn hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải. (Ảnh: Thủy lợi Bắc Hưng Hải/Facebook)

Chiều 26/2, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức hội nghị nghe báo cáo phương án xử lý ô nhiễm môi trường hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải và thảo luận định hướng phát triển tổng thể theo hướng hiện đại, đa mục tiêu, bền vững.

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp, hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải nằm ở trung tâm vùng Đồng bằng sông Hồng, bao phủ toàn bộ tỉnh Hưng Yên (cũ) và một phần Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Dương (cũ).

Công trình khởi công ngày 1/10/1958, hoàn thành ngày 1/5/1959, từng là hệ thống thủy lợi lớn nhất miền Bắc, được gọi là “Đại thủy nông Bắc – Hưng – Hải”.

Hệ thống đảm nhiệm cấp nước tưới cho hơn 116.600 ha đất nông nghiệp, cung cấp nguồn cho nuôi trồng thủy sản và dân sinh; đồng thời tiêu thoát nước cho gần 199.000 ha đất nông nghiệp, công nghiệp, đô thị. Trong nhiều thập kỷ, Bắc Hưng Hải giữ vai trò quan trọng đối với phát triển kinh tế – xã hội khu vực.

Tuy nhiên, những năm gần đây, hệ thống đối mặt nhiều thách thức nghiêm trọng do đô thị hóa, công nghiệp hóa và biến đổi khí hậu.

Lưu lượng cấp nước từ sông Hồng qua cống Xuân Quan chỉ đạt khoảng 20% thiết kế do mực nước hạ thấp; xâm nhập mặn gia tăng, độ mặn thường vượt 3‰ trong khi ngưỡng cho phép dưới 1‰.

Trận mưa lũ do bão số 3 (Yagi) tháng 9/2024 với lượng mưa bình quân trên 400 mm gây ngập úng hơn 21.000 ha đất nông nghiệp, hơn 120 vị trí bờ kênh có nguy cơ tràn vỡ.

Áp lực dân số và đô thị hóa cao với khoảng 3,28 triệu dân, tỷ lệ đô thị hóa gần 32%, nhu cầu tiêu úng tăng gấp 2,4 lần năng lực thiết kế ban đầu. Ô nhiễm môi trường nước kéo dài chưa được xử lý triệt để ảnh hưởng đến chức năng cấp tiêu nước và tiềm năng phát triển.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường xây dựng định hướng phát triển Bắc Hưng Hải thành mô hình mẫu thủy lợi hiện đại, lấy khai thác hiệu quả nguồn nước và hạ tầng đa mục tiêu làm cốt lõi, bảo vệ môi trường sinh thái làm nền tảng. Quan điểm đầu tư đồng bộ giải pháp công trình và phi công trình, phân công trách nhiệm giữa Trung ương và địa phương, đa dạng hóa nguồn lực.

Mục tiêu tổng quát là bảo đảm an ninh nguồn nước, kiểm soát chất lượng nước, thích ứng biến đổi khí hậu, hình thành không gian xanh sinh thái và tạo động lực phát triển kinh tế – xã hội vùng Đồng bằng sông Hồng.

Các mục tiêu cụ thể bao gồm hiện đại hóa hạ tầng cấp tiêu nước, cải thiện chất lượng nước, khai thác đa tầng giá trị không gian, hoàn thiện mô hình quản lý, xây dựng cơ sở dữ liệu và hệ thống vận hành thông minh.

Ba nhóm giải pháp trọng tâm gồm: Hoàn thiện hạ tầng và hiện đại hóa quản lý (cải tạo 13 công trình đầu mối lớn như Xuân Quan, Cầu Cát, An Thổ, Nam Kế Sặt; gia cố kênh xung yếu; lắp đặt quan trắc tự động và công nghệ số); kiểm soát ô nhiễm và quản lý chất lượng nước (xây dựng hệ thống xử lý nước thải tại 18 điểm đầu kênh, thu gom nguồn thải phân tán, phân cấp trách nhiệm địa phương); khai thác đa tầng không gian (phát triển đô thị sinh thái dọc kênh, kết nối du lịch, tạo quỹ đất khoảng 2.150 ha cho đô thị và dịch vụ).

Tổng kinh phí dự kiến khoảng 38.500 tỷ đồng (chưa bao gồm giải phóng mặt bằng và chỉnh trang).

Bộ Nông nghiệp và Môi trường bố trí khoảng 6.000 tỷ đồng, phần còn lại do các địa phương Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên, Hải Phòng đảm nhận theo phân công cụ thể.

Việc đầu tư đồng bộ được kỳ vọng giải quyết căn bản ô nhiễm, quá tải và đưa Bắc Hưng Hải thành hình mẫu thủy lợi hiện đại, đa chức năng, góp phần bảo đảm an ninh nguồn nước và phát triển bền vững vùng Đồng bằng sông Hồng.