Chính phủ có thể được ban hành nghị định điều chỉnh luật trong trường hợp cấp bách 

Chính phủ đề xuất cơ chế cho phép điều chỉnh một số quy định của luật bằng nghị định trong tình huống cấp bách, trong khi Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị đánh giá kỹ tác động và công cụ kiểm soát.

Đề xuất cơ chế điều chỉnh luật bằng nghị định

Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về dự án Luật Văn bản quy phạm pháp luật. Dự luật dự kiến được trình Quốc hội cho ý kiến tại kỳ họp khai mạc ngày 17/10. 

Theo dự thảo, Chính phủ có thể ban hành nghị định để điều chỉnh quy định của luật do Chính phủ trình trong hai trường hợp.

Thứ nhất là khi phát sinh vấn đề khẩn cấp, cấp bách mà Quốc hội không thể họp.

Thứ hai là trường hợp cần điều chỉnh nội dung mang tính kỹ thuật để giải quyết ngay vấn đề phát sinh.

Đối với luật không do Chính phủ trình, dự thảo đề xuất cho phép Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành pháp lệnh để điều chỉnh quy định. Những nội dung đã điều chỉnh sau đó phải được báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất. 

Theo Chính phủ, cơ chế này nhằm xử lý kịp thời những vấn đề khẩn cấp, cấp bách trong trường hợp Quốc hội không thể họp, đồng thời hoàn thiện quy trình xây dựng và ban hành văn bản trong những trường hợp đặc biệt.

Cơ quan thẩm tra yêu cầu làm rõ điều kiện áp dụng

Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhận định đây là một chính sách mới, nhưng hồ sơ dự án luật chưa làm rõ đầy đủ cơ sở lý luận, thực tiễn và tác động của việc áp dụng cơ chế này. 

Đáng chú ý, cơ quan thẩm tra cho rằng những khái niệm quyết định việc kích hoạt cơ chế vẫn chưa có tiêu chí cụ thể.

Trong đó có các trường hợp như “khẩn cấp”, “cấp bách”, “Quốc hội không thể họp được” hay “nội dung mang tính kỹ thuật”.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị phân biệt rõ cơ chế mới với những cơ chế đặc biệt khác đang được sử dụng để xử lý các vấn đề khẩn cấp, cấp bách. 

Lo ngại về nguyên tắc sửa đổi luật

Một vấn đề khác được cơ quan thẩm tra đặt ra là đề xuất này chưa thống nhất với nguyên tắc văn bản quy phạm pháp luật chỉ được sửa đổi, bổ sung bằng văn bản của chính cơ quan đã ban hành.

Theo nguyên tắc này, việc sửa đổi, bổ sung luật thuộc thẩm quyền của Quốc hội.

Vì vậy, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị làm rõ căn cứ của cơ chế mới, thời hạn áp dụng và cách xử lý trong trường hợp Quốc hội không đồng ý với nội dung đã được điều chỉnh. 

Cơ quan thẩm tra cũng yêu cầu giải thích lý do cơ chế này được gắn với quy định về miễn trừ trách nhiệm.

Đề nghị không biến thủ tục đặc biệt thành cơ chế thường xuyên

Theo Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, nhiều khó khăn, vướng mắc trong thực tế đã được xử lý bằng việc rà soát, sửa đổi pháp luật theo quy trình thông thường.

Do đó, việc đặt ra cơ chế mới cần được đánh giá kỹ, nhất là khi đây vốn là một thủ tục đặc biệt được quy định trong các văn bản riêng. 

Cơ quan thẩm tra đề nghị nếu bổ sung cơ chế này thì phải quy định rõ giới hạn và công cụ kiểm soát, đồng thời bảo đảm sự phù hợp với quy trình xây dựng pháp luật thông thường cũng như các cơ chế đặc thù hiện hành.

Một phương án được đề nghị nghiên cứu là giao Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, quyết định việc điều chỉnh quy định của luật trên cơ sở đề nghị của Chính phủ hoặc cơ quan, cá nhân có thẩm quyền.

Lý do được đưa ra là Ủy ban Thường vụ Quốc hội là cơ quan thường trực của Quốc hội và thực hiện một số nhiệm vụ trong thời gian Quốc hội không họp. 

Dự thảo cũng đề xuất tinh gọn hệ thống văn bản

Ngoài cơ chế xử lý tình huống cấp bách, dự thảo Luật Văn bản quy phạm pháp luật còn đề xuất tinh gọn hệ thống văn bản theo hướng mỗi chủ thể chỉ ban hành một hình thức văn bản.

Theo nội dung được trình, 5 nhóm hình thức văn bản sẽ được lược bỏ và các nội dung thuộc thẩm quyền của từng chủ thể được chuyển sang hình thức văn bản phù hợp. Dự thảo đồng thời thiết kế quy định chuyển tiếp nhằm tránh khoảng trống pháp lý. 

Dự thảo gồm 10 chương, 68 điều, quy định về xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật và những nội dung cơ bản trong tổ chức thi hành pháp luật.

Ngoài ra, dự luật tiếp tục hoàn thiện quy trình rút gọn, quy trình xây dựng văn bản trong trường hợp đặc biệt và cơ chế thí điểm chính sách đối với luật, nghị định, nghị quyết của HĐND cấp tỉnh. 

Cơ chế hiện hành đã có quy định xử lý vấn đề cấp bách

Theo hồ sơ được trình, trước đó Quốc hội đã có cơ chế xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định pháp luật.

Cụ thể, trong thời gian luật, nghị quyết chưa được sửa đổi, bổ sung, Chính phủ được ban hành nghị quyết quy phạm pháp luật để điều chỉnh một số quy định tại luật, nghị quyết do Chính phủ trình, sau đó báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Quốc hội tại kỳ họp gần nhất. 

Chính cơ chế này cũng là một trong những nội dung được cơ quan thẩm tra lưu ý khi xem xét đề xuất đưa cơ chế điều chỉnh quy định của luật vào Luật Văn bản quy phạm pháp luật.

Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cho rằng cần đánh giá kỹ trước khi chuyển một thủ tục đặc biệt thành cơ chế có thể áp dụng thường xuyên trong luật.

Theo cơ quan thẩm tra, nếu thực sự cần bổ sung thì cơ chế mới phải có giới hạn, công cụ kiểm soát rõ ràng và không tạo ra một “lối đi riêng” thiếu kiểm soát trong quá trình xây dựng, sửa đổi pháp luật.